Ewangelia Jana 3:9 – znaczenie i zastosowanie

Pytanie Nikodema pada po słowach o nowym narodzeniu i brzmi szczerze, jak głos kogoś, kto przyszedł do Jezusa nocą i nie ukrywa bezradności. Ewangelia Jana 3:9 zawiera jedno krótkie zdanie: „Jak to może się stać?”. Za nim słychać jednak sporo napięcia, bo Nikodem jest nauczycielem Izraela i zwykle to on powinien mieć odpowiedzi. Trudno być kimś, kto zna wiele, a nagle usłyszeć, że najważniejsza sprawa wymyka się jego rozumieniu. Warto zauważyć, że to pytanie pada wprost. Nikodem nie udaje zrozumienia i nie chowa się za wyuczoną formułą. Jego niepewność jest prawdziwa, a tekst nie każe jej od razu zamieniać w pewność. Jezus odpowiada w dalszym ciągu rozmowy, ale sama chwila pytania pozostaje otwarta, jakby w niej można było zostać bez pośpiechu. Ta szczera bezradność może być bliska tym, którzy słyszą słowa o Bogu, lecz nie potrafią ich jeszcze połączyć z własnym życiem. Pytanie „Jak to może się stać?” nie musi więc oznaczać końca wiary. Może być jej początkiem, miejscem, w którym człowiek pozwala sobie nie wiedzieć i zostaje w tym przed Bogiem.

Pytanie Nikodema, „Jak to może się stać?”, wyrasta ze zderzenia z czymś, czego nie da się sprowadzić do zwykłej wiedzy religijnej. Nikodem jest faryzeuszem i dostojnikiem żydowskim, uznaje Jezusa za nauczyciela posłanego przez Boga, a jednak słyszy, że trzeba narodzić się powtórnie. Nie pyta, czy Jezus mówi o nowym początku, lecz jak taki początek jest możliwy. Kluczowe rozróżnienie dotyczy tu rozumienia i sprawczości. Nikodem szuka uchwytnego wyjaśnienia, ale Jezus mówi o narodzeniu z Ducha: o działaniu Boga, którego człowiek nie kontroluje. Obraz wiatru w dalszej odpowiedzi nie unieważnia rozumu; pokazuje granicę ludzkiego panowania nad tym, co daje życie. Można rozpoznać jego działanie, choć nie da się nim rozporządzać. W tym pytaniu nie ma jeszcze odrzucenia Jezusa. Jest szczere zdumienie, ale także trudność kogoś, kto wie dużo, a napotyka prawdę przekraczającą jego dotychczasowe kategorie. Ewangelia nie przedstawia nowego narodzenia jako osiągnięcia uczonego ani rezultatu samego wysiłku. Odpowiedź Nikodema odsłania więc sedno rozmowy: wejście w życie Boże nie zaczyna się od opanowania tajemnicy, lecz od uznania, że jej źródłem jest Duch.

Pytanie Nikodema brzmi szczerze. Człowiek wykształcony, dostojnik i znawca Prawa przychodzi nocą i słyszy słowa, których nie potrafi połączyć z tym, co dotąd wiedział. „Jak to może się stać?” to raczej zdumienie niż zuchwałość. Warto zauważyć, o co pyta. Nie pyta, czy Bóg może odnowić człowieka. Pyta o sposób, o to, jak to wygląda od środka. Jezus wcześniej mówił o narodzeniu z wody i z Ducha, a teraz porównuje Ducha do wiatru. Szum słychać, lecz nie wiadomo, skąd wiatr przychodzi i dokąd zmierza. Nikodem szuka drogi, którą mógłby przejść własnym rozumem, a Jezus wskazuje na tajemnicę, której nie da się rozpisać na kolejne kroki. Przypomina to, jak trudno przyjąć dar, zanim pozna się wszystkie jego mechanizmy. Ten fragment mówi coś ważnego o granicach wiedzy religijnej. Znajomość nauki nie jest tym samym co znajomość Boga, a bliskość świętych tekstów nie zwalnia z pytania o to, co czyni Duch. Jezus odpowiada Nikodemowi, odwołując się do świadectwa o tym, co widziano i wiedziano, oraz do Tego, który zstąpił z nieba. W tej odpowiedzi nie ma opisu procedury. Jest wskazanie Osoby, na której opiera się nowe życie.

„Jak to może się stać?” Nikodem odpowiada pytaniem na słowa Jezusa o narodzeniu z wody i z Ducha. Nie odrzuca ich; próbuje pojąć, jak nowe narodzenie może stać się rzeczywistością. Jego pytanie odsłania granicę ludzkiego rozumienia wobec działania Boga. Nikodem jest nauczycielem Izraela, człowiekiem znającym Pisma, a jednak nie potrafi sprowadzić słów Jezusa do tego, co już zna. W tej rozmowie wiedza nie zostaje wzgardzona, ale nie wystarcza, by ogarnąć tajemnicę życia pochodzącego od Ducha. Jezus nie wycofuje swoich słów. Przywołuje wiatr: słyszalny w swoim szumie, nieuchwytny w tym, skąd przychodzi i dokąd zmierza. Ten obraz nie daje Nikodemowi mechanizmu, który można opanować. Wskazuje raczej na rzeczywiste działanie, którego źródła nie da się zawłaszczyć. Duch nie jest pojęciem ani ludzkim osiągnięciem; nowe życie pozostaje darem Boga. Pytanie Nikodema pozostaje więc ważne także dla czytelnika. Wiara nie zawsze zaczyna się od jasności. Czasem zaczyna się przy słowach Jezusa, które przekraczają dotychczasowe rozumienie, i trwa w gotowości, by nie zamykać się na to, czego człowiek jeszcze nie potrafi wyjaśnić.