Ewangelia Jana 3:6 – znaczenie i zastosowanie

Nikodem pyta o rzecz, którą widać gołym okiem: jak człowiek może narodzić się powtórnie, skoro pierwsze narodziny już za nim są. Jezus odpowiada, że to, co narodziło się z ciała, jest ciałem, a to, co narodziło się z Ducha, jest duchem. Słowa te nie mówią, że ciało jest czymś gorszym. Wskazują raczej na pochodzenie i rodzaj życia, które z niego wyrasta. Zmęczenie, ból i smutek dotykają przecież właśnie ciała, i nie trzeba udawać, że to nieważne. Werset otwiera jednak przestrzeń większą niż to, co da się zmierzyć i wytłumaczyć. Duch, o którym mówi Jezus, działa w człowieku w sposób, którego do końca nie da się opisać, podobnie jak wiatr z dalszego fragmentu, którego szum słychać, choć nie widać jego drogi. Nikodem szuka odpowiedzi w tym, co zna, a Jezus nie sprowadza rozmowy do wyjaśnienia mechanizmu. Serce często czuje się niepewnie wobec Boga, gdy nie wszystko da się ułożyć w słowa. Ta niepewność nie przekreśla jednak tego, co zostało narodzone z Ducha, bo to życie nie zależy od tego, czy w danej chwili rozumiemy jego początek.

W rozmowie z Nikodemem Jezus rozróżnia dwa źródła życia: „To, co narodziło się z ciała, jest ciałem, a to, co narodziło się z Ducha, jest duchem”. Nie jest to potępienie ludzkiego ciała ani twierdzenie, że cielesność sama w sobie jest zła. „Ciało” wskazuje tu na ludzkie życie i możliwości, które same z siebie nie mogą wytworzyć życia pochodzącego od Boga. To rozróżnienie odpowiada na pytanie Nikodema, jak człowiek może narodzić się ponownie. Jezus nie mówi o fizycznym powrocie do łona matki, lecz o narodzeniu, którego sprawcą jest Duch. Religijna wiedza ani pozycja nauczyciela Izraela nie zastępują tego daru. Nowe życie nie jest osiągnięciem człowieka ani skutkiem samego wysiłku moralnego. Kontekst podkreśla zarazem tajemniczy charakter działania Ducha: podobnie jak wiatr, nie poddaje się ludzkiej kontroli, choć jego obecność można rozpoznać po skutkach. Werset nie wyjaśnia wszystkich szczegółów tego narodzenia; kieruje uwagę na jego źródło. Życie królestwa Bożego zaczyna się nie od ludzkiej samowystarczalności, lecz od działania Ducha.

Ewangelia Jana 3:6 mówi o pochodzeniu, a pochodzenie wskazuje, czym dana rzecz jest. To, co narodziło się z ciała, jest ciałem, a to, co narodziło się z Ducha, jest duchem. Nikodem usłyszał w tych słowach zapowiedź nowego narodzenia i zatrzymał się na dosłownym pytaniu o powrót do łona matki, jak widać w Ewangelii Jana 3:4. Jezus nie odrzuca tego, co ludzkie. Pokazuje raczej, że samo ciało nie może być źródłem życia innego rodzaju. Werset nie tłumaczy, jak działa Duch. Jezus porównuje Go do wiatru, którego szum słychać, choć nie wiadomo, skąd przychodzi i dokąd zmierza (Ewangelia Jana 3:8). Pewne pozostaje jednak to, że źródło decyduje o charakterze tego, co z niego wyrasta. W codzienności oznacza to coś prostego. Człowiek nie wytworzy w sobie ducha samą siłą woli, tak jak nie wymusi wiatru. Może natomiast zauważyć, co w jego życiu wyrasta z jakiego korzenia. Gniew i zawiść często biorą się z lęku o siebie. Cierpliwość, uczciwość i gotowość do przebaczenia zdradzają inne pochodzenie. Ten fragment uwalnia od dumy. Nowe życie nie zaczyna się od ludzkiej zasługi, więc nikt nie musi go dźwigać sam.

Jezus mówi te słowa Nikodemowi, który próbuje pojąć nowe narodzenie przez obraz fizycznych narodzin. Odpowiedź wyznacza granicę ludzkiego wysiłku: życie pochodzące z ciała pozostaje życiem ludzkim, a życie z Ducha ma źródło w Bogu. Człowiek nie może sam wytworzyć w sobie tego, co daje Duch. Nie jest to pogarda dla ciała ani dla zwyczajnego ludzkiego życia. Biblia ukazuje człowieka jako stworzenie Boga; Jezus wskazuje tu raczej na potrzebę odnowy, której nie zapewniają sama wiedza, pozycja czy gorliwe starania. Nikodem jest nauczycielem, a jednak staje wobec tajemnicy, której nie da się opanować jak kolejnej lekcji. W następnym obrazie Jezus porównuje działanie Ducha do wiatru: jego szum jest słyszalny, choć nie sposób wyznaczyć mu drogi. Podobnie przemiana nie zawsze daje się ująć w ludzkie wyjaśnienia. Jej owoc może stać się widoczny w życiu człowieka, lecz źródło pozostaje darem Boga. Ten werset nie podaje mechanizmu odrodzenia. Kieruje uwagę ku temu, co zasadnicze: życie królestwa rodzi się z Ducha, nie z ludzkiej samowystarczalności.