Ewangelia Jana 3:3 – znaczenie i zastosowanie

Nikodem przychodzi do Jezusa nocą. Jest człowiekiem uczonym, dostojnikiem wśród faryzeuszów, a mimo to przychodzi w ciemności, z pytaniami, które trudno było wtedy wypowiedzieć w dzień. Jezus nie zbywa tych pytań. Odpowiada zdaniem, które brzmi jak wezwanie: jeśli ktoś nie narodzi się powtórnie, nie może ujrzeć królestwa Bożego. Gdy Nikodem pyta, jak to możliwe, Jezus mówi mu wprost, że nie ma się temu dziwić, i w ten sposób uznaje jego zmieszanie, zamiast je uciszać. W tym wersecie najbardziej poruszające jest to, że nowe narodzenie zostaje przedstawione jako początek, którego człowiek nie może sam sobie nadać. Może wiele zrobić ze swoim życiem, ale o tym, co zaczyna się na nowo, decyduje Ten, który daje życie. Jezus nie wymaga od Nikodema najpierw jasnego zrozumienia całości. Stawia przed nim obraz, który przekracza jego doświadczenie i zostawia mu przestrzeń, by w nim wzrastał.

Jezus nie odpowiada Nikodemowi kolejnym dowodem na to, że jest nauczycielem od Boga. Przesuwa rozmowę z rozpoznawania znaków na warunek wejścia w rzeczywistość, którą te znaki wskazują: „jeśli ktoś nie narodzi się powtórnie, nie może ujrzeć królestwa Bożego”. „Ujrzeć” oznacza tu więcej niż dostrzec wzrokiem; w dalszej odpowiedzi Jezusa chodzi o wejście do królestwa (werset 5). Nikodem jest faryzeuszem i dostojnikiem, a jednak jego pozycja i wiedza nie wystarczają. Jezus nie poniża go ani nie odrzuca jego uznania dla znaków. Pokazuje natomiast granicę ludzkich możliwości: nowe narodzenie nie jest samodoskonaleniem ani powrotem do początku życia. W najbliższym kontekście Jezus wiąże je z narodzeniem „z wody i z Ducha” oraz odróżnia to, co zrodzone z ciała, od tego, co zrodzone z Ducha. Chrześcijanie różnie objaśniają dokładny związek tej wypowiedzi z chrztem, lecz sam werset wyraźnie wyklucza traktowanie królestwa jako nagrody za samą religijną pozycję. Obraz narodzin podkreśla zależność od działania Boga: życia królestwa nie można sobie wypracować, trzeba je otrzymać.

Nikodem przyszedł do Jezusa nocą jako człowiek o wysokiej pozycji i dobrej znajomości Pisma. W odpowiedzi usłyszał zdanie, które przesunęło uwagę z tego, co człowiek potrafi osiągnąć, na to, co Bóg sprawia w nim samym: „Zaprawdę, zaprawdę, mówię ci, jeśli ktoś nie narodzi się powtórnie, nie może ujrzeć królestwa Bożego” (Ewangelia Jana 3:3). Tekst mówi o narodzeniu, czyli o początku, który dokonuje się w człowieku. Nie jest to jednak plan poprawy dotychczasowego życia, choć nowe narodzenie bardzo szybko przejawia się w codziennych wyborach. Najlepiej widać to w zwyczajnych sprawach. Człowiek, który przeżył taką przemianę, nadal ma pracę, rodzinę i rachunki do opłacenia. Zmienia się jednak jego sposób patrzenia na te obowiązki i na ludzi wokół. Ewangelia Jana 3:5 łączy narodzenie z wodą i Duchem, a Ewangelia Jana 3:6 stwierdza, że to, co narodziło się z ciała, jest ciałem, a to, co narodziło się z Ducha, jest duchem. Te słowa wskazują pochodzenie nowego życia, a nie opisują całej jego drogi. Jezus nie tłumaczy Nikodemowi, jak dokładnie dokonuje się ta przemiana. Mówi o rzeczywistości, która ma swoje wyraźne skutki. Zdanie z Ewangelii Jana 3:7, „Nie dziw się”, uspokaja pytającego, który chciał najpierw wszystko zrozumieć rozumem.

Jezus wypowiada te słowa Nikodemowi, człowiekowi religijnemu i szanowanemu, który rozpoznaje w Nim nauczyciela pochodzącego od Boga. A jednak sama wiedza o Jezusie i dostrzeganie znaków nie wyczerpują tego, co znaczy ujrzeć królestwo Boże. Potrzebne jest narodzenie powtórne — początek, którego człowiek nie może sobie po prostu nadać. Pytanie Nikodema pokazuje, jak łatwo usłyszeć te słowa wyłącznie dosłownie. Jezus nie mówi o powrocie do łona matki, lecz wskazuje na życie, które rodzi się z Ducha. W kolejnych zdaniach wyjaśnia, że narodzenie z ciała i narodzenie z Ducha nie są tym samym. Obraz narodzin przypomina więc, że życie wiary nie jest jedynie ulepszoną wersją dawnego życia. Jest darem, na który człowiek pozostaje otwarty. Słowa „nie może ujrzeć” nadają tej potrzebie powagę. Królestwo Boże nie jest tylko ideą do przyjęcia ani osiągnięciem dla szczególnie pobożnych. Jest rzeczywistością, którą rozpoznaje się dzięki nowemu życiu od Boga. Rozmowa z Nikodemem nie usuwa tajemnicy tego daru, ale kieruje uwagę ku Temu, od którego ono pochodzi: Duch daje początek życiu, którego człowiek sam nie potrafi stworzyć.