1 List do Koryntian 8:11 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset pokazuje, jak łatwo wiedza, która sama w sobie jest prawdziwa, może stać się ciężarem dla kogoś innego. Apostoł nie kwestionuje rozumienia spraw związanych z ofiarami składanymi bożkom, ale patrzy na to, co dzieje się w sercu słabszego brata. Jego sumienie jest wrażliwe i łatwo się plami, więc to, co dla silniejszego jest wolnością, dla niego może stać się źródłem niepokoju i zagubienia. Najmocniej w tym wersecie wybrzmiewa zdanie „za którego umarł Chrystus”. Brat nie jest tu jedynie uczestnikiem sporu o pokarm, lecz kimś, dla kogo Chrystus oddał życie. Dlatego słowo „zguba” brzmi tak poważnie. Apostoł posługuje się formą przypuszczającą, „sprowadziłaby”, i pokazuje zagrożenie tam, gdzie wiedza nie jest prowadzona miłością, a w pierwszym wersecie tę różnicę nazywa wprost: wiedza wbija w pychę, miłość zaś buduje. Może właśnie dlatego w tym fragmencie miarą wiedzy staje się troska o drugiego człowieka. Wiedza, która pamięta o słabym bracie, przestaje służyć pysze i zaczyna służyć miłości, nawet gdy wymaga rezygnacji z własnego prawa.

W 1 Liście do Koryntian 8:11 Paweł pokazuje, że wiedza może stać się niebezpieczna, gdy zostaje oddzielona od miłości. Spór dotyczy pokarmów składanych bożkom: niektórzy chrześcijanie wiedzieli, że sam pokarm nie przybliża do Boga, inni nadal kojarzyli jego spożywanie z bałwochwalstwem. Ktoś świadomy swojej wolności mógł więc swoim przykładem skłonić osobę o słabszym sumieniu do działania wbrew jej przekonaniu. Kluczowe rozróżnienie nie przebiega między wiedzą a niewiedzą, lecz między samym posiadaniem wiedzy a odpowiedzialnością za jej użycie. Paweł nie mówi, że każdy czyn budzący czyjś sprzeciw jest przez to zły. W tym konkretnym przypadku chodzi o zachowanie, które może pchnąć współbrata do czynu postrzeganego przez niego jako niewierność wobec Boga. Dlatego „zguba” oznacza poważną szkodę duchową, nie zwykłe urażenie czyjejś opinii. Uzasadnieniem tej troski jest wartość brata: za niego umarł Chrystus. Wolność chrześcijańska nie znika, ale przestaje być wyłącznie prywatnym prawem. Wiedza jest właściwa wtedy, gdy służy miłości i nie lekceważy osoby, którą Chrystus uznał za wartą takiej ceny.

„I tak to właśnie twoja wiedza sprowadziłaby zgubę na słabego brata, za którego umarł Chrystus”. Apostoł nie przekreśla wiedzy. Pokazuje, co ona robi z ludźmi stojącymi obok. Można to sobie wyobrazić na przykładzie. Pewien mężczyzna wie, że mięso z targu nie ma dla niego znaczenia religijnego, więc spokojnie je przy wszystkich. Obok siedzi młodszy wierzący, który wciąż pamięta, skąd ono pochodzi. Jeśli zobaczy, jak starszy brat je bez wahania, może uznać swoje sumienie za przesadnie czułe i zrobić coś wbrew sobie. Wtedy wiedza jednego staje się dla drugiego kamieniem potknięcia. W wersecie 11 mówi o bracie, za którego umarł Chrystus. Wartość człowieka nie zależy od tego, jak szybko dojrzewa w wiedzy. Jest zakorzeniona w krzyżu. W wersecie 12 Paweł dodaje, że grzech przeciwko bratu jest grzechem przeciwko Chrystusowi. Relacja z Bogiem i relacja z ludźmi nie są tu osobnymi sprawami. Już w 1 Liście do Koryntian 8:1 Paweł zauważa, że wiedza wbija w pychę, a miłość buduje. Stąd bierze się jego gotowość do rezygnacji z własnego prawa. Mądrość mierzy się tym, czy służy słabszemu, a nie tym, czy ma rację.

Paweł nie potępia samej wiedzy. W sporze o pokarmy składane bożkom przypomina, że poznanie nie daje prawa do lekceważenia skutków własnego postępowania. Pokarm sam w sobie nie zbliża do Boga, lecz czyjaś swoboda może stać się dla człowieka o słabym sumieniu zachętą do czynu, który uważa za niewierność. Właśnie dlatego wiedza pozbawiona miłości przestaje służyć wspólnocie. Słowa „za którego umarł Chrystus” nadają tej sprawie ciężar, którego nie ma w samym sporze o jedzenie. Słabszy brat nie jest przeszkodą dla bardziej świadomych ani kimś mniej ważnym. Jego życie zostało objęte miłością Chrystusa, aż po śmierć. Krzyż staje się tu miarą wolności: nie polega ona na korzystaniu z każdego uprawnienia, lecz umie ustąpić, gdy czyjeś sumienie zostaje zranione. Nie chodzi o to, by każdą różnicę uznać za zgorszenie, lecz by nie lekceważyć realnego zagrożenia dla drugiego. Przy wspólnym stole ta miłość staje się widzialna. Wiedza może wyjaśniać, co jest dozwolone; miłość uwzględnia również, co stanie się z drugim. Troska o brata nie jest dodatkiem do wiary, lecz uznaniem wartości życia, za które umarł Chrystus.