List do Rzymian 4:10 – znaczenie i zastosowanie

Apostoł stawia pytanie, które brzmi jak wahanie zatroskanego słuchacza: w jakich okolicznościach Abrahamowi zostało coś poczytane? Sam na nie odpowiada łagodnie i zarazem zaskakująco. Nie po obrzezaniu, lecz wtedy, gdy Abraham był jeszcze nieobrzezany. Zanim pojawił się znak cielesny, który miał przypominać o przymierzu, była już wiara, a wraz z nią uznanie przed Bogiem. Łatwo przyzwyczaić się do myśli, że najpierw trzeba coś pokazać, dowieść albo zapracować, zanim zostanie się przyjętym. Ten fragment przesuwa uwagę na chwilę wcześniejszą niż jakikolwiek dowód w ciele. Znak obrzezania nie zostaje tu odrzucony. Zostaje ustawiony na swoim miejscu jako pieczęć, czyli potwierdzenie czegoś, co już istniało. W tym jest spokój dla serca, które obawia się, że jego ufność nie wygląda dostatecznie wiarygodnie. Abraham nie czekał na zewnętrzną zgodność, by usłyszeć o swoim uznaniu. Jego zaufanie poprzedzało znaki, a znaki, choć ważne, przyszły po nim.

Pytanie o to, czy Abraham został uznany za sprawiedliwego przed obrzezaniem, czy po nim, dotyczy kolejności, ale nie tylko chronologii. Paweł bada, czy znak obrzezania był warunkiem Bożej przychylności, czy pojawił się dopiero po tym, jak Abraham uwierzył Bogu i jego wiara została mu poczytana za sprawiedliwość. Odpowiedź jest jednoznaczna: stało się to, gdy Abraham był jeszcze nieobrzezany. W dalszym wywodzie Paweł nazywa obrzezanie znakiem i pieczęcią usprawiedliwienia z wiary, które Abraham już miał. Znak potwierdza więc wcześniejszą relację z Bogiem; nie ustanawia jej jako zasługi ani nie ogranicza błogosławieństwa do jednej grupy. To rozróżnienie ma znaczenie dla argumentu o przynależności. Abraham może być ojcem zarówno wierzących nieobrzezanych, jak i obrzezanych, którzy podążają śladami jego wiary. Nie oznacza to, że widzialne znaki czy praktyki religijne są bez znaczenia. Tekst odmawia im jednak roli podstawy, na której człowiek mógłby chlubić się przed Bogiem. W centrum pozostaje wiara, a nie pochodzenie czy rytuał. Paweł używa historii Abrahama, by pokazać, że Boże uznanie nie zostało zamknięte w granicach jednego znaku.

Pytanie Pawła jest proste i konkretne: kiedy Abrahamowi poczytano wiarę za sprawiedliwość? Apostoł nie zostawia tego domysłom. Odpowiedź brzmi: nie po obrzezaniu, lecz wtedy, gdy Abraham był jeszcze nieobrzezany. Ta kolejność ma znaczenie. Obrzezanie było znakiem, a nie źródłem przyjęcia. Paweł pisze, że Abraham otrzymał je jako pieczęć usprawiedliwienia osiągniętego z wiary, którą miał wcześniej (List do Rzymian 4:11). Pieczęć potwierdza dokument, ale go nie tworzy. Wiara była pierwsza, a znak przyszedł po niej i ją potwierdził. Paweł nie pomniejsza obrzezania, lecz wskazuje mu właściwe miejsce. Kto opiera się na zewnętrznym obrzędzie jak na podstawie, pomija to, co Bóg uznał wcześniej. Ten wniosek ma szerszy sens. Apostoł wcześniej pytał, czy błogosławieństwo dotyczy tylko obrzezanych, czy także nieobrzezanych (List do Rzymian 4:9). Wiara Abrahama stała się wzorem dla obu grup, bo nie zależała od znaku. Znak potwierdza wiarę, ale jej nie zastępuje. Dlatego obietnica opiera się na wierze, a nie na samym obrzędzie.

Pytanie o chwilę, w której Abrahamowi poczytano wiarę za sprawiedliwość, odsłania coś ważnego: stało się to, zanim otrzymał znak obrzezania. Znak nie był więc zapłatą za zasługi ani warunkiem, który otworzył mu drogę do Boga. W dalszym wywodzie Paweł nazwie go pieczęcią usprawiedliwienia, które Abraham miał już z wiary. To rozróżnienie nie pomniejsza znaczenia obrzezania. Umieszcza je jednak we właściwym miejscu: jako znak tego, co Bóg już uczynił, nie jako źródło Bożej przychylności. W centrum pozostaje wiara Abrahama i Bóg, który poczytuje ją za sprawiedliwość. Dla wspólnoty, w której znak przynależności mógł oddzielać jednych od drugich, kolejność ma znaczenie. Abraham staje się ojcem także tych, którzy nie mają obrzezania, a zarazem tych obrzezanych, którzy idą śladami jego wiary. Obraz pieczęci dobrze oddaje tę myśl: potwierdza ona obietnicę, lecz jej nie tworzy. Łaska nie zaczyna się od ludzkiego znaku ani osiągnięcia. Znak ma wartość jako odpowiedź wiary na dar, który przyszedł pierwszy.