List do Rzymian 4:2 – znaczenie i zastosowanie

Paweł stawia tu hipotezę, która na pierwszy rzut oka wydaje się zrozumiała. Gdyby Abraham zyskał coś przed Bogiem dzięki własnym dokonaniom, miałby czym się chlubić. Apostoł od razu jednak dodaje zastrzeżenie, które zmienia cały obraz: ta chluba nie sięgałaby przed Boże oblicze. „List do Rzymian 4:2” dotyka pragnienia, które dobrze znamy, czyli potrzeby bycia docenionym i zmęczenia ciągłym udowadnianiem swojej wartości. W tym słowie słychać coś łagodnego. Człowiek, który zasłużył na uznanie, może je przyjąć z ulgą, a nie musi go już wymuszać. List do Rzymian 4:3 przypomina, że Abraham uwierzył Bogu i zostało mu to poczytane za sprawiedliwość. Wiara staje się tu raczej otwartą dłonią, w którą można przyjąć dar, niż kolejnym osiągnięciem na liście zasług. Werset nie odbiera radości z dobrych uczynków ani nie wyśmiewa starań. Pokazuje jedynie, że fundament relacji z Bogiem leży gdzie indziej, a ciężar, który człowiek sam sobie nakłada, może zostać odłożony.

W Liście do Rzymian 4:2 Paweł rozważa, czy Abraham mógłby przypisać sobie usprawiedliwienie dzięki własnym czynom. Odpowiada warunkowo: gdyby tak było, Abraham miałby powód do chluby wobec ludzi, ale nie przed Bogiem. To rozróżnienie wyznacza granicę ludzkiego osiągnięcia. Można podziwiać czyjąś odwagę, hojność czy wierność; nie wynika z tego jednak, że człowiek może przedstawić Bogu rachunek zasług i domagać się uznania. Najbliższy kontekst wyjaśnia, dlaczego Paweł stawia tę sprawę tak wyraźnie. W wersecie 3 przywołuje Pismo: Abraham uwierzył Bogu, a jego wiara została mu poczytana za sprawiedliwość. Następnie w wersetach 4–5 odróżnia zapłatę należną za pracę od usprawiedliwienia, które otrzymuje wierzący, nie jako należność. Nie twierdzi więc, że czyny są bez znaczenia, lecz że nie stanowią podstawy, na której człowiek może chlubić się przed Bogiem. W centrum tego fragmentu nie stoi wybitność Abrahama, ale działanie Boga, który usprawiedliwia grzesznika. Wiara nie jest kolejnym osiągnięciem do wpisania na listę zasług; oznacza zależność od Boga, a więc pozostawia chlubę poza ludzkimi rękami.

Apostoł Paweł zaczyna od warunku, który sam uważa za błędny: „Jeżeli bowiem Abraham został usprawiedliwiony z uczynków, ma powód do chlubienia się, ale nie przed Bogiem”. Gdyby Abraham zyskał przed Bogiem dzięki swoim czynom, miałby czym się chlubić. Słowo „ale” zamyka tę drogę, bo przed Bogiem żadna ludzka chluba nie ma znaczenia. Fragment nie mówi, że dobre czyny są bez znaczenia. Mówi, że nie są podstawą usprawiedliwienia. Dalej w tym rozdziale Paweł odróżnia zapłatę należną za pracę od łaski, która nie jest wynagrodzeniem (List do Rzymian 4:4). Chodzi więc o to, na czym człowiek opiera swoją pozycję, a nie o to, czy ma pracować. W codziennym życiu ta myśl bywa trudna. Ktoś, kto latami dźwiga odpowiedzialność w pracy i w domu, łatwo zaczyna mierzyć swoją wartość tym, co zdołał zrobić. Wtedy każdy sukces staje się dowodem, a każda porażka wyrokiem. Pismo wskazuje inne oparcie: Abraham uwierzył Bogu i zostało mu to poczytane za sprawiedliwość (List do Rzymian 4:3). Wiara nie daje powodu do chluby, ale pozwala odłożyć ciężar, którego nikt nie musi dźwigać sam.

Słowa o Abrahamie stawiają granicę ludzkiej chlubie: nawet jeśli usprawiedliwienie wynikałoby z jego uczynków, mógłby mówić o sobie, lecz nie miałby podstaw do chlubienia się przed Bogiem. Paweł nie zatrzymuje się jednak na tej możliwości. Zaraz przywołuje Pismo: Abraham uwierzył Bogu, a jego wiara została mu poczytana za sprawiedliwość. W tym świetle dobre czyny nie są zapłatą, która zobowiązuje Boga do uznania człowieka. W następnym wersecie Paweł odróżnia należną zapłatę od łaski, a potem mówi o Bogu, który usprawiedliwia grzesznika. Wiara nie stawia człowieka ponad innymi; otwiera go na dar, którego nie może sobie przypisać jako własnej zasługi. Można wyobrazić sobie kogoś, kto troskliwie służy wspólnocie i z czasem zaczyna mierzyć swoją wartość liczbą spełnionych obowiązków. Ten fragment kieruje wzrok dalej niż na rachunek zasług: ku Bogu, któremu Abraham zaufał. Jego historia nie odbiera znaczenia wierności, lecz wskazuje jej źródło. Przed Bogiem chluba ustępuje miejsca wdzięczności.