Ewangelia Jana 16:3 – znaczenie i zastosowanie

Jezus mówi te słowa uczniom, gdy zapowiada im prześladowania. Wyłączenie z synagogi i śmierć mają przyjść z rąk ludzi, którzy będą przekonani, że oddają cześć Bogu. W Ewangelii Jana 16:3 pada zdanie: „Będą tak czynić, bo nie poznali ani Ojca, ani Mnie.” Wyjaśnia ono postępowanie tych ludzi przez ich niewiedzę o Ojcu i o Synu. Tekst nie mówi, co wtedy czuli uczniowie. Wiemy jedynie, że po usłyszeniu o odejściu Jezusa „smutek napełnił wam serce” (Ewangelia Jana 16:6). Dla słuchaczy mogło to być szczególnie bolesne, bo cios miał nadejść od ludzi, z którymi dzielili modlitwę i Pismo. Jezus nie łagodzi tej zapowiedzi i nie obiecuje, że droga będzie lekka. Mówi o tym, co nadejdzie, i zostawia uczniów z prawdą, a nie z iluzją bezpieczeństwa. Jest w tym coś czułego, bo Ten, który zna ludzkie serce, nie ukrywa przed nim trudnej wiedzy i nie zostawia go samego z jej ciężarem. Sąd ludzi może być głęboko błędny, choćby był szczery, i właśnie ta niewiedza o Bogu ukazuje, jak bardzo potrzebna jest bliskość Tego, którego sami nie potrafią rozpoznać.

Jezus wyjaśnia, dlaczego niektórzy będą prześladować Jego uczniów, a zarazem uważać, że służą Bogu: „Będą tak czynić, bo nie poznali ani Ojca, ani Mnie”. W poprzednim wersecie mówi o ludziach, którzy zabiją uczniów, sądząc, że oddają cześć Bogu. Nie chodzi więc o zwykłą niewiedzę ani o brak religijnych przekonań. Przeciwnie, można powoływać się na Boga, a zarazem nie rozpoznawać Jego charakteru objawionego w Jezusie. Kluczowe rozróżnienie dotyczy znajomości Boga i samego przekonania, że działa się w Jego imieniu. Jezus nie utożsamia gorliwości z wiernością: czyn może wydawać się pobożny, a jednak sprzeciwiać się Bogu, jeśli odrzuca Jego Syna i krzywdzi Jego uczniów. To ostrzeżenie nie upoważnia do łatwego osądzania każdego sporu jako prześladowania. Wskazuje raczej, jak poważne skutki może mieć religijna pewność pozbawiona prawdziwego poznania. W szerszym kontekście Jezus uprzedza uczniów o przemocy, by nie uznali jej za dowód, że Jego słowa zawiodły. Werset odsłania bolesny paradoks: szczere przekonanie o służbie Bogu samo w sobie nie gwarantuje, że człowiek zna Boga.

Ta wypowiedź Jezusa brzmi surowo, ale jej sedno jest jasne. Ludzie mogą krzywdzić innych i jednocześnie wierzyć, że oddają cześć Bogu. Ewangelia Jana 16:2 mówi o tym otwarcie. Ewangelia Jana 16:3 podaje przyczynę: „Będą tak czynić, bo nie poznali ani Ojca, ani Mnie.” Słowo „poznali” wskazuje na coś więcej niż znajomość pojęć. Chodzi o bliskość z Ojcem i Synem, która kształtuje sposób postępowania. Gorliwość oderwana od poznania Boga potrafi stać się twarda i ślepa, nawet gdy z zewnątrz wygląda na pobożność. Z tego wynika praktyczny wniosek. Wierność poznaje się po owocach, czyli po tym, czy prowadzi do sprawiedliwości i szacunku wobec bliźniego. Jezus nie obiecuje uczniom łatwego losu. Zapowiada wykluczenie i prześladowanie, aby ich wiara się nie załamała, gdy te trudności nadejdą (Ewangelia Jana 16:1). Fragment nie tłumaczy więc przemocy religijnym przekonaniem. Pokazuje raczej, że jej źródłem jest brak prawdziwego poznania Boga. Jezus zapowiada też, że po swoim odejściu pośle Pocieszyciela (Ewangelia Jana 16:7).

W Ewangelii Jana 16:3 Jezus odsłania źródło przemocy zapowiedzianej chwilę wcześniej: prześladowcy uczniów będą działać, „bo nie poznali ani Ojca, ani Mnie”. Mówi o konkretnych ludziach i ich czynach, nie ustanawia prostego wyjaśnienia każdej krzywdy ani nie pomniejsza jej ciężaru. W poprzednim wersecie zapowiada, że niektórzy uznają nawet zabicie uczniów za służbę Bogu. Religijne przekonanie może więc trwać tam, gdzie brakuje poznania Boga objawionego w Jezusie. Poznać Ojca i Syna to coś więcej niż znać właściwe słowa o Bogu. To pozostawać wobec nich otwartym, pozwolić, by prawda i miłość Chrystusa osądzały ludzkie zamiary. Gdy ta więź zostaje odrzucona, człowiek może nazywać dobro złem, a krzywdę – obowiązkiem. Samo przekonanie o własnej słuszności nie staje się przez to miarą prawdy. Jezus wypowiada te słowa, przygotowując uczniów na prześladowanie, nie obiecując im, że go unikną. W całym tym ostrzeżeniu jest jednak także troska: mają pamiętać, że ich cierpienie nie dowodzi nieobecności Boga. Jak światło pozwala rozpoznać drogę, tak poznanie Chrystusa ujawnia, czy pobożność prowadzi ku życiu, czy usprawiedliwia przemoc.