List do Efezjan 4:9 – znaczenie i zastosowanie

Pytanie z dziewiątego wersetu wraca do słowa, które w przytoczonym przez apostoła fragmencie Pisma opisuje wznoszenie się w górę. Paweł zauważa, że wstąpienie zakłada coś wcześniejszego: „Co zaś oznacza słowo »wstąpił«, jeśli nie to, że również zstąpił do niższych części ziemi?” Chrześcijanie czytają te słowa różnie. Dla wielu oznaczają zejście Chrystusa w ludzką kondycję, czyli wcielenie, w którym Bóg przyjął ciało i ludzki los. Inni, odwołując się do tradycyjnego rozumienia niższych części ziemi, widzą w nich miejsce śmierci. Tekst nie rozstrzyga tego wprost, dlatego warto zachować tę otwartość i nie zamykać jej jedną odpowiedzią. Najmocniej wybrzmiewa jednak sam kierunek drogi. Ten, który wstępuje ponad wszystkie niebiosa, aby wszystko napełnić, najpierw zszedł w dół, tam, gdzie człowiek czuje się najbardziej opuszczony: w chorobie, w rozpaczy, w głębokiej żałobie. Taki obraz nie obiecuje, że trudne miejsca znikną, lecz mówi, że żadne z nich nie leży poza zasięgiem Chrystusa. Paweł przypomina o tym jako o fakcie, który już się dokonał, a nie jako o pięknej myśli na przyszłość.

Werset 9 wyjaśnia słowa z poprzedniego wersetu: Chrystus „wstąpił”, a więc wcześniej także „zstąpił”. Kluczowe rozróżnienie dotyczy samego kierunku tego zstąpienia. Paweł nie precyzuje tu, co dokładnie oznaczają „niższe części ziemi”. Mogą one odnosić się do ziemi jako miejsca, do którego Chrystus przyszedł, albo do krainy umarłych. Sam werset nie rozstrzyga tej różnicy, dlatego nie należy przedstawiać jednej interpretacji jako bezspornie jedynej. Pewny jest natomiast szerszy tok myśli: ten, który zstąpił, wstąpił ponad wszystkie niebiosa, aby wszystko napełnić (List do Efezjan 4:10). Zstąpienie i wstąpienie ukazują pełnię drogi Chrystusa, nie są tylko szczegółem kosmologicznego opisu. Paweł przywołuje ten obraz, by mówić o darach Chrystusa dla wspólnoty: różne posługi służą jej budowaniu i zmierzają ku jedności wiary. Werset 9 nie powinien więc odrywać się od rozdziału i stawać się samodzielnym dowodem na szczegółowy opis zaświatów. Jego zasadniczy sens w tym kontekście jest chrystologiczny: Chrystus, który zstąpił, jest tym samym Chrystusem, który wstąpił i obdarza wspólnotę.

Pytanie apostoła wydaje się proste, ale prowadzi daleko. Skoro słowo „wstąpił” zakłada wcześniejsze zejście, tekst mówi o ruchu w dwóch kierunkach. Sam werset nie precyzuje, czym są „niższe części ziemi”. Część czytelników odnosi to do wcielenia, inni do miejsca śmierci. Ta różnica jest ważna, dlatego warto ją zachować, zamiast udawać, że wszystko jest jasne. Jedno wynika z kontekstu wprost. W Liście do Efezjan 4:10 czytamy: „Ten, który zstąpił, jest też Tym, który wstąpił ponad wszystkie niebiosa, aby wszystko napełnić”. Zejście nie unieważnia wywyższenia, tylko je uzupełnia. Dary z wersetów 7 i 8 pochodzą więc od Tego, który przeszedł całą drogę, od najniższych miejsc aż po najwyższe. Praktycznie oznacza to, że Chrystus nie ogranicza się do miejsc wysokich i uporządkowanych. Jego pełnia sięga tam, gdzie człowiek czuje się słaby, nisko i w zamęcie. Codzienność nie zawsze prowadzi do szczytu. Ten fragment mówi, że właśnie tam Chrystus jest obecny, bo najpierw sam zszedł tam, gdzie znajdują się nasze dna.

Pytanie Pawła o Tego, który „zstąpił do niższych części ziemi”, wiąże się z jego słowami o Chrystusie, który wstąpił ponad wszystkie niebiosa, aby wszystko napełnić. Apostoł ukazuje drogę Chrystusa jako ruch obejmujący zarówno zstąpienie, jak i wywyższenie. Nie opisuje tu szczegółowo przebiegu tych wydarzeń, lecz wskazuje, że wstępujący Pan jest tym samym, który wcześniej zstąpił. Chrześcijanie różnie rozumieją wyrażenie „niższe części ziemi”: może odnosić się do przyjścia Chrystusa na ziemię albo do zstąpienia w miejsce umarłych. Sam werset nie rozstrzyga tej różnicy. W obu odczytaniach pozostaje jednak ważne, że wywyższenie Chrystusa nie oddziela Go od ludzkiej historii ani od jej najgłębszych doświadczeń. To ma znaczenie dla dalszego toku listu. Chrystus udziela każdemu łaski, a różne dary służą budowaniu jednego Ciała. Wspólnota nie opiera się więc na ludzkiej wielkości, lecz na Panu, który zstąpił i wstąpił. Jego panowanie obejmuje całość, a Jego dary stają się służbą dla jedności.