1 List Jana 2:9 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset mierzy światłość czymś konkretnym, a nie deklaracją. W 1 Liście Jana 2:9 czytamy: „Kto twierdzi, że żyje w światłości, a nienawidzi swojego brata, dotąd jeszcze jest w ciemności”. Apostoł nie pyta więc o to, co człowiek mówi o swojej wierze, lecz o to, jak traktuje brata. Słowo „dotąd” nie brzmi jak wyrok ostateczny. Wskazuje raczej, że ciemność nie została jeszcze do końca przeniknięta. Ten sam list w następnym wersecie opisuje kogoś, kto nie wie, dokąd zmierza, bo ciemność dotknęła jego oczu. Światłość widać więc w codziennych relacjach, w tym, jak mówi się o bliskim i jak się na niego patrzy, a nie tylko w wyznaniach wiary. Nie ma tu miejsca na obojętność wobec cudzego bólu, ale nie ma też słów, które skreślają człowieka. Ktoś, kto dźwiga w sobie chłód wobec brata, może czuć się z tym sam, zawstydzony i zmęczony. Ten fragment nie zamyka takiej osoby poza Bożą troską. Mówi raczej, że Bóg chce, by światłość dotarła także tam, gdzie jeszcze panuje ciemność.

Jan zestawia tu wyznanie z rzeczywistym sposobem życia. Samo twierdzenie, że ktoś „żyje w światłości”, nie wystarcza, jeśli równocześnie nienawidzi brata. Ciemność nie oznacza jedynie braku wiedzy religijnej: w sąsiednim wersecie wiąże się z działaniem, które zaślepia i odbiera orientację. Nienawiść może więc zaciemniać osąd tak, że człowiek nie dostrzega, dokąd prowadzą jego wybory. „Brat” odnosi się w tym kontekście do drugiego człowieka, szczególnie do członka wspólnoty, wobec którego chrześcijańskie wyznanie domaga się konkretnej postawy. Nie chodzi o twierdzenie, że każda różnica zdań jest nienawiścią ani że miłość usuwa potrzebę granic. Jan wskazuje raczej na sprzeczność między deklaracją trwania w Bogu a trwałą wrogością wobec bliźniego. Ten werset nie ustanawia bezgrzesznej doskonałości jako warunku życia w światłości. Wcześniej Jan mówi o grzechu i o Jezusie Chrystusie jako Rzeczniku wobec Ojca; zarazem podkreśla, że poznanie Boga rozpoznaje się po zachowywaniu Jego przykazań. Światłość oznacza więc życie, którego wyznanie znajduje potwierdzenie w miłości. Nienawiść podważa wiarygodność takiego wyznania, bo przeczy kierunkowi, w którym prowadzi Chrystus.

Jan zestawia w tym zdaniu dwie rzeczy: deklarację i codzienne postępowanie. „Kto twierdzi, że żyje w światłości, a nienawidzi swojego brata, dotąd jeszcze jest w ciemności” (1 List Jana 2:9). Ten werset dotyka raczej trwałej niechęci, która kształtuje sposób, w jaki ktoś traktuje drugiego człowieka. Słowa wyznania i życie nie mogą wtedy iść w różnych kierunkach. W praktyce wygląda to zwykle w drobiazgach. Ktoś we wspólnocie przestaje odpowiadać na pozdrowienia, bo decyzja tego człowieka mocno go zraniła. Inny wybiera chłód, ciche liczenie krzywd albo obgadywanie zamiast rozmowy. Takie postawy nie wymagają spektakularnego grzechu. Wystarczy, że serce zamyka się na kogoś, kto jest blisko. Jan nie zestawia tych rzeczy po to, by budzić lęk. W 2:10 mówi, że kto miłuje brata, trwa w światłości i nie może się potknąć. Światło w tym liście pokazuje, co jest prawdziwe, a miłość do brata ujawnia, czy ta prawda naprawdę mieszka w człowieku. Wyznanie bez miłości zostaje samymi słowami. Miłość staje się wtedy miarą wiary, której nie da się ukryć przed codziennością.

„Kto twierdzi, że żyje w światłości, a nienawidzi swojego brata, dotąd jeszcze jest w ciemności”. Jan nie mierzy tu wiary samą deklaracją. Jej prawda odsłania się w tym, jak człowiek odnosi się do drugiego, szczególnie wtedy, gdy więź zostaje zraniona. Światłość nie oznacza bezbłędności. Wcześniej Jan przypomina o Jezusie Chrystusie jako Rzeczniku grzeszących i o przebaczeniu ze względu na Jego imię. Wezwanie do miłości nie jest więc żądaniem, by człowiek sam stał się nieskazitelny. Wskazuje raczej na życie kształtowane przez Chrystusa, który nie odwraca się od ludzkiej winy. Nienawiść może utrwalać się w odmowie uznania czyjejś godności, w pragnieniu odwetu albo w obojętności na krzywdę. Jan mówi poważnie o jej skutku: człowiek w ciemności traci orientację i nie wie, dokąd zmierza. Miłość nie zawsze oznacza bliskość ani zgodę na zło; może wymagać prawdy i granic. Nie pozwala jednak sprowadzić drugiego do jego przewinienia. Obraz światłości i ciemności dotyczy więc kierunku życia. Wyznanie wiary nabiera widzialnego kształtu tam, gdzie drugi człowiek nie przestaje być bliźnim.