List do Rzymian 1:31 – znaczenie i zastosowanie

Werset zamyka czwórkę określeń, które w Liście do Rzymian 1:31 opisują ludzi żyjących z dala od prawdziwego poznania Boga: „bezrozumni, niestali, bez serca, bez litości.” Pierwsze dwa słowa dotyczą myślenia i wierności, a dwa ostatnie mówią o wnętrzu, które przestało reagować na drugiego człowieka. Brak litości oznacza tu serce, które nie drgnie na widok cudzego cierpienia, a takie zamknięcie bywa niezauważalne nawet dla tego, kto je nosi. Warto zobaczyć, że w tym fragmencie utrata wrażliwości stoi obok bardzo konkretnych postaw: zazdrości, waśni, złośliwości. Wiersz 32 mówi też, że ci ludzie znają wyrok Boży, a mimo to pochwalają tych, którzy czynią zło. Paweł nie opisuje chwilowej słabości, lecz stan, w którym dobro zostaje po cichu odsunięte, a zło zaczyna wyglądać zwyczajnie. Ten werset może być trudny do czytania dla kogoś, kto sam dźwiga ciężar, bo pokazuje, jak daleko może zajść zamknięcie serca. Pismo nazywa je jednak po imieniu i nie traktuje go jako rzeczy błahej. Fragment pozostaje ważnym przypomnieniem, że wrażliwość na drugiego człowieka jest czymś cennym, a w kontekście listu jej utrata wiąże się z odwróceniem od Boga.

„Bezrozumni, niestali, bez serca, bez litości” — Paweł zamyka tę część katalogu słowami, które opisują nie tylko błędne przekonania, lecz także rozpad zdolności do życia z innymi. W kontekście Listu do Rzymian 1:28–32 chodzi o ludzi, którzy odrzucili poznanie Boga, a skutkiem tego jest szeroki krąg niegodziwych czynów i relacji. Nie jest to jednak diagnoza jednej grupy ani podstawa do uznania, że czyjeś pojedyncze potknięcie odsłania cały jego charakter. Wymienione cechy układają się w przejmujący obraz: brak rozeznania, niestałość, zanik więzi i odmowa współczucia. „Bez serca” nie oznacza tu po prostu osoby powściągliwej w okazywaniu uczuć; w zestawieniu z brakiem litości wskazuje na obojętność wobec drugiego człowieka. Przykładem może być ktoś, kto bez wahania łamie dane słowo, a potem lekceważy krzywdę, którą wyrządził. Paweł nie przedstawia tej listy po to, by czytelnik łatwo potępił innych. W dalszym ciągu Listu do Rzymian argument obejmie także tych, którzy sądzą innych. Werset odsłania więc poważny wymiar zła: nie ogranicza się ono do naruszenia zasad, lecz niszczy prawdę, wierność i miłosierdzie, na których opierają się relacje.

Te cztery określenia w Liście do Rzymian 1:31 zamykają długi spis zła. Opisują raczej stan całego życia niż pojedynczy upadek. Bezrozumność nawiązuje do wcześniejszego zdania o rozumie „do niczego niezdatnym” z 1:28. Gdy poznanie Boga zostaje odsunięte, myślenie zaczyna krążyć wokół własnych interesów. Niestałość widać w zwykłych sprawach. Ktoś obiecuje pomoc w poniedziałek, a w środę o niej zapomina. Ktoś inny zmienia zdanie co tydzień, bo ostatnia rozmowa wydała się ważniejsza. Słowo przestaje wtedy cokolwiek znaczyć. Brak serca i brak litości dotyczą relacji z drugim człowiekiem. W języku Pisma serce oznacza wnętrze, z którego wypływają decyzje. Litość oznacza gotowość, by zobaczyć cudzą słabość i nie wykorzystać jej. Paweł nie wyjaśnia, jak dokładnie wygląda takie zobojętnienie. Zostawia obraz wnętrza, które stopniowo przestaje czuć. Ten werset uczy, że cnoty takie jak rozum, wierność i wrażliwość nie biorą się z przypadku. Rosną tam, gdzie człowiek uważa na to, co prawdziwe, a tracą siłę wtedy, gdy prawdę o Bogu się odsuwa.

Cztery określenia z Listu do Rzymian 1:31 ukazują człowieka, którego więzi zostały głęboko naruszone: brak rozeznania, niestałość, obojętność serca i brak litości. Nie są to jedynie wady charakteru. W sąsiednich wersetach Paweł wpisuje je w szerszy obraz życia, które odwraca się od poznania Boga i przestaje rozróżniać dobro od zła. Lista nie służy jednak do łatwego osądzania innych. Jej powaga obejmuje ludzką kondycję, a nie tylko cudze upadki. „Bez serca” i „bez litości” szczególnie dotykają tego, co dzieje się między ludźmi. Kto nie umie pozostać wierny prawdzie ani dostrzec cierpienia drugiego, może sprawiać, że wspólnota staje się miejscem chłodu, a nie schronienia. Wtedy grzech nie pozostaje sprawą prywatną: rani zaufanie i osłabia więzi, które podtrzymują życie. Paweł nie przedstawia tu ostatecznej miary wartości człowieka. Pokazuje, dokąd może prowadzić odrzucenie prawdy o Bogu i bliźnim. W tej diagnozie pobrzmiewa również potrzeba miłosierdzia: bez niego prawda o ludzkim grzechu byłaby tylko wyrokiem. Nadzieja chrześcijańska nie pomniejsza zła, lecz nie pozwala uznać go za ostatnie słowo.