Werset w centrum uwagi

List do Rzymian 1:1 – znaczenie i zastosowanie

Poznaj znaczenie tego wersetu w kontekście tego, z czym się mierzysz, i dowiedz się, jak zastosować go w życiu

Przekład: Biblia BibleGuided — Polski

" Paweł, sługa Chrystusa Jezusa, z powołania apostoł, przeznaczony do głoszenia Ewangelii Bożej, "

List do Rzymian 1:1

Co oznacza List do Rzymian 1:1?

W Liście do Rzymian 1:1 Paweł określa siebie jako sługę Jezusa Chrystusa, apostoła powołanego przez Boga i przeznaczonego do głoszenia Jego Ewangelii. Nie opisuje własnych ambicji, lecz zadanie związane z wiarą w Jezusa. Dla współczesnych wierzących ten werset może przypominać, że codzienne obowiązki także można podejmować w służbie Bogu i dobru innych.

bolt

Masz pytanie dotyczące tego wersetu?

Zapytaj naszą chrześcijańską AI, która uwzględnia Twoją tradycję wyznaniową, jak to Pismo może odnosić się do tego, z czym się mierzysz.

forum Zapytaj chrześcijańską AI – bezpłatnie

✓ Bez karty płatniczej • ✓ Prywatnie z założenia • ✓ Zacznij bezpłatnie

Kontynuuj naukę dzięki płatnym kredytom

menu_book Werset w kontekście

1 Paweł, sługa Chrystusa Jezusa, z powołania apostoł, przeznaczony do głoszenia Ewangelii Bożej,

2 którą Bóg wcześniej zapowiedział przez swoich proroków w Pismach świętych.

3 Jest to Ewangelia o Jego Synu – pochodzącym według ciała z rodu Dawida,

auto_stories

Odkrywaj studia biblijne z przewodnikiem

Uporządkowane sesje z notatkami, pytaniami i wskazówkami doradcy

Micro-Study Liczba dni: 5

Błogosławieństwa (krótkie studium na 5 dni)

Krótkie studium o błogosławieństwach Jezusa i życiu zgodnym z zasadami Królestwa Bożego.

Podgląd sesji 1:

Pokorni i pogrążeni w smutku

schedule 6 min

Micro-Study Liczba dni: 5

Psalmy pocieszenia (krótkie studium na 5 dni)

Krótkie, wyciszające sesje oparte na Psalmach.

Podgląd sesji 1:

Troska Pasterza

schedule 5 min

lock_open Utwórz bezpłatne konto, aby zapisywać notatki, śledzić postępy i odblokować wszystkie sesje

person_add Utwórz bezpłatne konto

auto_stories Komentarz Bible Guided

Na początku listu przedstawiony zostaje jego autor: Paweł, sługa Jezusa Chrystusa. To zaszczytny tytuł, którym chętnie się posługuje, w przeciwieństwie do nauczycieli żydowskich, którzy lubili, gdy nazywano ich rabinami. Sługa oznacza tu bliskiego pomocnika, zarządcę w domu Chrystusa.

Paweł został także powołany na apostoła. Niektórzy sądzą, że może to nawiązywać do jego dawnego imienia, Szaweł, które może oznaczać kogoś, kogo się szuka lub o kogo się prosi. Chrystus odszukał go, aby uczynić go apostołem (Dzieje Apostolskie 9:15). Paweł opiera swój autorytet na powołaniu, a nie na tym, że sam mianował się apostołem. Nie postępował jak fałszywi apostołowie, którzy działali z własnej inicjatywy, bez posłania. Został powołany na apostoła, a mimo to mówił, że nie jest godzien nosić tego miana (Pierwszy List do Koryntian 15:9).

Został również przeznaczony do głoszenia ewangelii Bożej. Faryzeusze byli znani z tego, że odłączali się od innych, aby poświęcić się studiowaniu Prawa. Paweł kiedyś był do nich podobny, lecz teraz oddał ewangelii swoje życie i studia. Został przeznaczony przez Boga (List do Galatów 1:15), oddzielony już w łonie matki i powołany do służby pod kierunkiem Ducha, a następnie ustanowiony do niej zgodnie z tym powołaniem (Dzieje Apostolskie 13:2-3). Poświęcił się całkowicie ewangelii Bożej, której źródłem jest Bóg i rzeczywistość nieba.

Po wymienieniu ewangelii Bożej Paweł zatrzymuje się, by podkreślić jej wartość. Po pierwsze, ewangelia nie jest nowa, lecz ma długą historię. Została zapowiedziana wcześniej (List do Rzymian 1:2), nie była więc świeżym wymysłem. Wszystkie obietnice i proroctwa Starego Testamentu wskazywały na nią niczym poranne światło zwiastujące wschód Słońca sprawiedliwości. Zapowiedzi te znalazły się nie tylko w słowach proroków, lecz także w Pismach.

Po drugie, ewangelia jest o Chrystusie (List do Rzymian 1:3-4). Prorocy i apostołowie świadczą o Nim. To On jest prawdziwym skarbem ukrytym na polu Pisma Świętego. Paweł raz po raz wymienia imiona i tytuły Chrystusa — „Jego Syn, Jezus Chrystus, nasz Pan” — bo z radością o Nim mówi. W Chrystusie ukazuje dwie odrębne natury w jednej osobie.

Według swojej ludzkiej natury Chrystus pochodził z rodu Dawida (List do Rzymian 1:3). Urodził się z Maryi Dziewicy, która należała do rodu Dawida (Ewangelia Łukasza 1:27), podobnie jak Józef, uważany za Jego ojca (Ewangelia Łukasza 2:4). Dawid został wymieniony, ponieważ Bóg złożył mu szczególne obietnice dotyczące Mesjasza, zwłaszcza Jego królewskiego urzędu (Druga Księga Samuela 7:12; Księga Psalmów 132:11, por. Ewangelia Łukasza 1:32-33).

Według swojej boskiej natury Chrystus został ogłoszony Synem Bożym (List do Rzymian 1:4). Jest Synem Bożym odwiecznie, a tutaj Jego synostwo zostaje opisane jako „według Ducha świętości”. W swojej ludzkiej naturze pochodzi z rodu Dawida, a w swojej boskiej naturze jest Synem Bożym. Najwyraźniejszym dowodem tego było Jego zmartwychwstanie, które potwierdziło to w pełni i ponad wszelką wątpliwość. Zmartwychwstanie Chrystusa było znakiem Jonasza, danym jako ostateczny dowód (Ewangelia Mateusza 12:39-40). Kto nie dałby się przekonać przez ten znak, tego nie przekonałoby nic innego. Widzimy tu więc zwięzłe ujęcie nauki ewangelii o dwóch naturach Chrystusa w jednej osobie.

Po trzecie, Paweł mówi o owocu ewangelii (List do Rzymian 1:5). Przez Chrystusa objawionego w ewangelii Paweł i inni słudzy otrzymali łaskę i apostolstwo, czyli przywilej powołania na apostołów (List do Efezjan 3:8). Apostołowie byli widowiskiem dla świata. Żyli w trudzie, zmaganiach i niebezpieczeństwie, często stawiając czoła śmierci. Mimo to Paweł uważa apostolstwo za przywilej. Słusznie jest uznać za wielki przywilej możliwość służenia Bogu w jakiejkolwiek pracy, bez względu na związane z nią trudy.

Apostolstwo zostało przyjęte po to, by prowadzić ludzi do posłuszeństwa wierze. Tak jak Chrystus otrzymał od Ojca misję, aby dawać, tak Jego słudzy otrzymują powołanie, aby służyć. Szczególnym zadaniem Pawła było prowadzenie do posłuszeństwa ludzi ze wszystkich narodów, bo był apostołem pogan (List do Rzymian 11:13). Chrześcijaństwo zostało tu opisane jako posłuszeństwo wierze. Nie jest jedynie zbiorem poglądów ani samym słownym przyzwoleniem. Jest posłuszeństwem. Wiąże się to z prawem wiary, o którym mowa w Liście do Rzymian 3:27. Wiara obejmuje posłuszeństwo umysłu prawdzie Bożej i prowadzi do posłuszeństwa woli wobec Bożych nakazów. Paweł mówi o tym z góry, ponieważ za chwilę wyjaśni usprawiedliwienie przez wiarę, niezależne od uczynków Prawa. Chce wyraźnie zaznaczyć, że chrześcijaństwo nadal wymaga posłuszeństwa. Chrystus ma swoje jarzmo.

Paweł włącza Rzymian w to powołanie: „Do nich należycie także Wy” (List do Rzymian 1:6). Rzymianie nie zajmowali wśród innych narodów pogańskich szczególnego miejsca, bez względu na swoją sławę czy bogactwo. W Chrystusie wszyscy są jedno. Zbawienie, które przynosi ewangelia, jest wspólnym zbawieniem (List Judy 1:3). Bóg nie ma względu na osoby. Do posłuszeństwa wiary prowadzeni są ci, którzy są powołani przez Jezusa Chrystusa — i tylko oni.

Następnie Paweł wskazuje, do kogo kieruje list: do wszystkich, którzy są w Rzymie, umiłowanych przez Boga i powołanych do świętości (List do Rzymian 1:7). Chodzi o wszystkich chrześcijan w Rzymie, niezależnie od tego, czy wcześniej byli Żydami, czy poganami, czy zajmowali wysoką, czy niską pozycję, czy byli niewolnikami, czy wolnymi, wykształconymi, czy niewykształconymi. W Chrystusie Jezusie spotykają się bogaci i ubodzy. Ich przywilejem jest to, że Bóg ich miłuje. Należą do ludu, który Bóg kocha i w którym ma upodobanie.

Ich obowiązkiem jest prowadzić święte życie, bo zostali powołani do świętości, czyli przeznaczeni dla Boga i wezwani do zbawienia przez uświęcenie. Bóg darzy szczególną miłością świętych i tylko ich. Są nazywani świętymi i wyznają, że nimi są. Dobrze by było, gdyby wszyscy noszący to miano byli święci w prawdzie. Ci, którzy są nazywani świętymi, powinni żyć zgodnie z tym imieniem. W przeciwnym razie sam tytuł niewiele im pomoże w dniu ostatecznym.

Paweł kończy apostolskim błogosławieństwem: „Łaska wam i pokój” (List do Rzymian 1:7). To charakterystyczny element jego listów. Nie jest to jedynie serdeczne życzenie, lecz także błogosławieństwo wypowiadane z autorytetem. W czasach Prawa kapłani mieli błogosławić lud, a słudzy ewangelii czynią podobnie w imieniu Pana. W tym błogosławieństwie przywołane zostają łaska i pokój. Dawniej pozdrawiano słowami „Pokój z wami”, lecz teraz najpierw wymieniona jest łaska, bo zanim zaistnieje prawdziwy pokój, potrzebne są zarówno przychylność Boga wobec nas, jak i Jego działanie w nas.

W tych dwóch słowach — łaska i pokój — zawierają się wszystkie błogosławieństwa ewangelii. Pokój oznacza wszelkie dobro: pokój z Bogiem, pokój własnego sumienia i pokój z ludźmi wokół nas. Wszystko to opiera się na łasce.

Błogosławieństwa te mają jedno źródło: Boga, naszego Ojca, i Pana Jezusa Chrystusa. Wszystkie dobre rzeczy pochodzą od Boga jako Ojca. Przyjął to imię, aby umocnić nasze zaufanie i nadzieję. Gdy prosimy o łaskę i pokój, uczymy się zwracać do Niego jako do naszego Ojca.

Błogosławieństwa te pochodzą także od Pana Jezusa Chrystusa jako Pośrednika, który staje między Bogiem a nami, aby bezpiecznie nam je przekazać. Otrzymujemy je z Jego pełni: pokój z pełnej wartości Jego zasługi, a łaskę z obfitości Jego Ducha.

diversity_3 Perspektywy chrześcijańskiej AI

Heart
Serce Inteligencja emocjonalna
Na początku listu Paweł nie przedstawia się jako człowiek mocny czy zasłużony. Nazywa siebie sługą Chrystusa Jezusa i dopiero potem mówi o powołaniu na apostoła. Ta kolejność wiele mówi o tym, skąd bierze się jego … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

Na początku listu Paweł nie przedstawia się jako człowiek mocny czy zasłużony. Nazywa siebie sługą Chrystusa Jezusa i dopiero potem mówi o powołaniu na apostoła. Ta kolejność wiele mówi o tym, skąd bierze się jego tożsamość. Nie wynika ona z osiągnięć ani z własnych planów, lecz z tego, do kogo Paweł należy i kto go wezwał. Słowo „przeznaczony” wprowadza kolejny ważny rys. Paweł nie wybrał sam drogi głoszenia Ewangelii Bożej, została mu ona wyznaczona. Można sobie wyobrazić kogoś, kto przychodzi do takiego zadania z lękiem, czy w ogóle się do niego nadaje. Tekst jednak mówi o powołaniu, które przychodzi od Boga, a nie o nagrodzie za doskonałość. Warto zauważyć, że Ewangelia zostaje tu nazwana Bożą. Jej źródłem jest Bóg, a nie ludzka przekonująca mowa ani talent do przemawiania. Paweł pisze z pokorą kogoś, kto wie, że jest przede wszystkim posłańcem. W tej pokorze mieści się ulga: to, co niesie, nie spoczywa wyłącznie na jego barkach, a jego słowa nie są jego własnymi.

Mind
Umysł Mądrość teologiczna
Paweł przedstawia się nie przez pochodzenie, osiągnięcia ani własne ambicje, lecz przez relację z Chrystusem i zadanie, które otrzymał. Określenie „sługa Chrystusa Jezusa” wskazuje na przynależność i podporządkowanie: jego posługa nie jest prywatnym projektem. Zarazem … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

Paweł przedstawia się nie przez pochodzenie, osiągnięcia ani własne ambicje, lecz przez relację z Chrystusem i zadanie, które otrzymał. Określenie „sługa Chrystusa Jezusa” wskazuje na przynależność i podporządkowanie: jego posługa nie jest prywatnym projektem. Zarazem Paweł nazywa siebie apostołem „z powołania”, a więc kimś posłanym do określonej misji, nie kimś, kto sam nadał sobie ten urząd. Sformułowanie „przeznaczony do głoszenia Ewangelii Bożej” skupia uwagę na treści tej misji. Ewangelia nie należy do Pawła i nie zaczyna się od jego pomysłu. W dalszych wersetach Paweł dopowiada, że Bóg wcześniej zapowiedział ją przez proroków, a jej centrum stanowi Jezus, Syn Boży, pochodzący według ciała z rodu Dawida i objawiony w mocy przez zmartwychwstanie. Pierwszy werset otwiera więc list niebiograficznie, lecz teologicznie: określa, komu Paweł służy i jakiej wiadomości został powierzony. Kluczowe rozróżnienie dotyczy tu autorytetu i źródła: Paweł ma konkretną rolę, ale Ewangelia, którą głosi, ma Boże pochodzenie. Jego powołanie nie przesłania Chrystusa; wskazuje na Niego.

Life
Życie Praktyczne zastosowanie
Paweł przedstawia się najpierw jako sługa Chrystusa Jezusa, dopiero potem jako apostoł. Ta kolejność ma znaczenie. Zanim pojawi się zadanie, pojawia się przynależność. Urząd apostoła nie jest tu tytułem, który Paweł sobie wybrał, bo przyjął … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

Paweł przedstawia się najpierw jako sługa Chrystusa Jezusa, dopiero potem jako apostoł. Ta kolejność ma znaczenie. Zanim pojawi się zadanie, pojawia się przynależność. Urząd apostoła nie jest tu tytułem, który Paweł sobie wybrał, bo przyjął go „z powołania”. Również słowa „przeznaczony do głoszenia Ewangelii Bożej” pokazują, że jego życie zostało ukierunkowane przez Kogoś innego. Kolejne wersety rozwijają tę myśl. Ewangelia została zapowiedziana wcześniej w Piśmie Świętym i dotyczy Syna Bożego, Jezusa Chrystusa. Łaska i urząd mają prowadzić do tego, by wielu pogan przyjęło posłuszeństwo wierze, co Paweł wyraźnie zapisuje w Liście do Rzymian 1:5. W codziennym życiu oznacza to, że praca, rola w rodzinie czy odpowiedzialność za innych mogą stać się służbą, jeśli wynikają z tego samego powołania. Nie muszą mieć one spektakularnego charakteru. Zwykły dzień bywa miejscem wierności wtedy, gdy wiadomo, czyim sługą się jest, a nie tylko jak wielkie jest dane zadanie.

Soul
Dusza Perspektywa wieczności
Paweł zaczyna od określenia, kim jest wobec Chrystusa: Jego sługą. Dopiero potem mówi o apostolskim powołaniu i o zadaniu, do którego został przeznaczony. W tym porządku widać, że jego życie nie należy już wyłącznie do … Przeczytaj pełną perspektywę Pokaż mniej

Paweł zaczyna od określenia, kim jest wobec Chrystusa: Jego sługą. Dopiero potem mówi o apostolskim powołaniu i o zadaniu, do którego został przeznaczony. W tym porządku widać, że jego życie nie należy już wyłącznie do niego. Powołanie nie jest odznaczeniem, lecz służbą otrzymaną od Boga. Słowo „przeznaczony” wskazuje na ukierunkowanie: Paweł został oddzielony do głoszenia Ewangelii Bożej. Nie chodzi o własną naukę ani o osobiste osiągnięcie. W kolejnych wersetach Paweł wyjaśnia, że ta Ewangelia była wcześniej zapowiedziana w Pismach i dotyczy Syna, Jezusa Chrystusa, który powstał z martwych. Można pomyśleć o życiu jako o drodze, której sens nie wyczerpuje się w tym, co przynosi jeden dzień. Paweł widzi swoje miejsce na tej drodze przez przynależność do Chrystusa i służbę dobrej nowinie. Nie każdy otrzymuje apostolskie zadanie Pawła, ale początek jego słów przypomina, że Boże wezwanie nie służy budowaniu własnej wielkości. Kieruje ku Chrystusowi, a przez Niego ku nadziei, która sięga dalej niż doczesność.

Chrześcijańska AI uwzględniająca wyznanie

List do Rzymian 1:1: zastosuj ten werset w swoim życiu już dziś

Uzyskaj wskazówki oparte na Piśmie Świętym, uwzględniające Twoje wyznanie i dopasowane do Twojej sytuacji.

1 Zadaj pytanie arrow_forward 2 Weź pod uwagę swoją tradycję arrow_forward 3 Zastosuj Pismo Święte

✓ Nie potrzebujesz karty płatniczej • ✓ 100% prywatnie • ✓ Bezpłatny pakiet na start: 15

healing Zastosowanie wspierające regenerację

Paweł przedstawia siebie jako sługę Chrystusa Jezusa, apostoła powołanego do głoszenia Ewangelii Bożej. Ten werset mówi o jego tożsamości i zadaniu, nie o tym, że każdy powinien odnaleźć podobną rolę. Może jednak przypominać, że wartość człowieka nie sprowadza się do objawów, osiągnięć ani tego, ile jest w stanie zrobić. W dalszych wersetach Ewangelia zostaje powiązana z Jezusem Chrystusem, Jego śmiercią i zmartwychwstaniem. Ta nadzieja może współistnieć z bólem, lękiem, depresją czy skutkami traumy; nie wymaga udawania, że trudności zniknęły.

Gdy napięcie utrudnia codzienne funkcjonowanie, pomocne może być nazwanie tego, co się dzieje, spokojne oddychanie i podzielenie obowiązków na małe, wykonalne kroki. Wsparcie zaufanej osoby lub wspólnoty może zmniejszyć poczucie osamotnienia. Utrzymujące się albo nasilające objawy warto omówić z psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem. Szukanie profesjonalnej pomocy nie przeczy wierze; może być częścią troski o zdrowie. Z Listu do Rzymian 1:1 nie wynika obietnica szybkiego ustąpienia cierpienia ani nakaz samodzielnego poradzenia sobie z nim.

info Częste błędne zastosowania, których warto unikać expand_more

Werset przedstawia Pawła jako sługę Chrystusa, powołanego apostoła i głosiciela Ewangelii Bożej. Nie daje podstaw, by uznawać każdą osobę podającą się za duchowego przywódcę za nieomylną ani by usprawiedliwiać kontrolowanie innych, wymuszanie posłuszeństwa czy przekraczanie ich granic. Powołanie Pawła nie oznacza też, że każda trudność psychiczna wynika z braku wiary albo że modlitwa i zaangażowanie we wspólnocie zawsze wystarczą.

Szkodliwe jest używanie tego wersetu do uciszania cierpienia hasłami o konieczności „większej wiary” czy szybkiego skupienia się na służbie. Taki duchowy unik może pogłębiać wstyd i opóźniać potrzebną pomoc. Gdy objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie, utrzymują się lub nasilają, warto skonsultować się z psychologiem, psychoterapeutą albo lekarzem. Szukanie profesjonalnego wsparcia nie przeczy wierze.

Często zadawane pytania

Co mówi List do Rzymian 1:1?
W Liście do Rzymian 1:1 Paweł przedstawia siebie jako „sługę Chrystusa Jezusa”, apostoła powołanego do tej służby i przeznaczonego do głoszenia Ewangelii Bożej. Już na początku listu wskazuje więc, komu służy i jakie zadanie otrzymał. Ten werset nie przedstawia Ewangelii jako jego własnego pomysłu, lecz jako Boże przesłanie, które ma przekazywać. Kolejne wersety wyjaśniają, że Ewangelia dotyczy Syna Bożego, Jezusa Chrystusa.
Dlaczego List do Rzymian 1:1 jest ważny?
List do Rzymian 1:1 jest ważny, ponieważ określa perspektywę całego listu: Paweł pisze jako sługa Chrystusa Jezusa i apostoł powołany do głoszenia Ewangelii Bożej. Jego słowa kierują uwagę czytelnika nie na osobiste osiągnięcia Pawła, lecz na Chrystusa i otrzymane zadanie. Werset pomaga też zobaczyć, że Ewangelia ma swoje źródło w Bogu. List do Rzymian 1:2–4 dopowiada, że była zapowiedziana przez proroków i dotyczy Jezusa.
Co oznacza, że Paweł był sługą Chrystusa Jezusa?
Określenie „sługa Chrystusa Jezusa” pokazuje, że Paweł należał do Chrystusa i pełnił służbę pod Jego zwierzchnictwem. W Liście do Rzymian 1:1 Paweł łączy tę tożsamość z apostolskim powołaniem i głoszeniem Ewangelii. Werset nie podaje szczegółów codziennej pracy apostoła, ale jasno wskazuje, komu służył i jakiemu przesłaniu poświęcał swoją misję. To opis Pawła, a nie obietnica, że każdy chrześcijanin otrzyma urząd apostolski.
Co znaczy, że Paweł został powołany na apostoła?
W Liście do Rzymian 1:1 Paweł przedstawia swoje apostolstwo jako powołanie, a nie jedynie wybraną przez siebie funkcję. Łączy je z przeznaczeniem do głoszenia Ewangelii Bożej. Sens wersetu potwierdza dalszy kontekst: w Liście do Rzymian 1:5 Paweł mówi o otrzymanej łasce i urzędzie apostolskim przez Jezusa Chrystusa. Nie należy jednak wyciągać z tego wersetu wniosku, że każdy wierzący ma ten sam urząd. Paweł opisuje własną misję.
Jak zastosować List do Rzymian 1:1 w codziennym życiu?
List do Rzymian 1:1 może skłonić Cię do zastanowienia się, komu służysz i jak traktujesz przesłanie Ewangelii. Paweł nie przedstawia go jako własnej nauki, lecz jako Ewangelię Bożą, którą otrzymał zadanie głosić. Możesz więc poznawać jej treść w Piśmie Świętym i dzielić się nią z szacunkiem, bez przypisywania sobie autorytetu, którego ten werset Ci nie nadaje. Pamiętaj, że szczególne apostolskie powołanie Pawła nie jest tu przypisane wszystkim.

Z tego rozdziału

Codzienna modlitwa

Otrzymuj e-mailem codzienne rozważanie biblijne

Zacznij każdy poranek od wersetu, modlitwy i prostego kroku na dziś.

Bezpłatnie. Możesz zrezygnować w dowolnym momencie. Nigdy nie udostępniamy Twojego adresu e-mail.

Ważna informacja: Wskazówki biblijne nie zastępują profesjonalnej pomocy w zakresie zdrowia psychicznego. Jeśli przeżywasz kryzys, skontaktuj się z Centrum Wsparcia dla Osób w Kryzysie Psychicznym pod numerem 800 70 2222 lub niezwłocznie poszukaj profesjonalnej pomocy.

Bible Guided oferuje wsparcie oparte na wierze, które powinno uzupełniać profesjonalną pomoc terapeutyczną, a nie ją zastępować.