List do Rzymian 1:22 – znaczenie i zastosowanie

W Liście do Rzymian 1:22 czytamy: „Podając się za mądrych, stali się głupimi”. Paweł nie opisuje tu zwykłej pomyłki w rozumowaniu. Wcześniej, w Liście do Rzymian 1:21, zauważa, że ci sami ludzie poznali Boga, lecz nie oddali Mu czci ani nie dziękowali, a ich bezrozumne serce zostało zaćmione. Dopiero w tym kontekście widać, że pewność siebie w sprawach mądrości może wyrastać z wnętrza, które przestało ufać i dziękować. Zdarza się, że człowiek chce wyglądać na kogoś, kto wie, jak żyć, i nie potrzebuje niczyjej pomocy. Wtedy łatwo udawać spokój, który w środku jest już tylko cieniem. Fragment nie tłumaczy szczegółowo, dlaczego tak się dzieje, ale pokazuje, że dla Pawła prawdziwa mądrość zaczyna się od relacji z Bogiem, a nie od dobrego wizerunku. Warto zauważyć, że tekst nie odbiera rozumowi wartości. Ostrzega przed takim myśleniem, które odwraca się od Stwórcy i zapomina, skąd pochodzi. Wdzięczność okazuje się wtedy czymś więcej niż uprzejmością, bo przywraca sercu zdolność do prawdziwego widzenia rzeczy.

W zdaniu „Podając się za mądrych, stali się głupimi” Paweł nie potępia wiedzy ani rozumu. Pokazuje raczej rozdźwięk między wysoką oceną własnego sądu a jego rzeczywistym kierunkiem. W Liście do Rzymian 1:21 wiąże ten rozdźwięk z odmową oddania Bogu czci i wdzięczności: myślenie traci właściwy punkt odniesienia, a serce ciemnieje. Werset 22 ujmuje skutek tej postawy w paradoksalnej formie — ludzie przypisują sobie mądrość, lecz stają się głupi. Głupota oznacza tu nie brak wykształcenia, lecz błędne rozpoznanie tego, co zasługuje na najwyższą cześć. Potwierdza to dalszy tok wywodu: w wersecie 23 Paweł mówi o zamianie chwały Boga na obrazy stworzeń. Problemem nie jest więc samo badanie świata, ale sposób myślenia, który odsuwa Stwórcę i absolutyzuje to, co stworzone. Współczesnym obrazem tej sprzeczności może być przekonanie, że człowiek sam jest ostateczną miarą dobra, a zarazem bezkrytyczne podporządkowanie się modzie, sukcesowi czy własnym pragnieniom. To przykład zastosowania, nie dodatkowe twierdzenie Pawła. Jego ostrzeżenie pozostaje konkretne: rozum może sprawnie uzasadniać wybory, a mimo to prowadzić ku fałszywemu obrazowi rzeczywistości.

Najbardziej niepokoi w tym zdaniu to, że mowa o ludziach, którzy uważają się za mądrych. Wcześniej, w Liście do Rzymian 1:21, czytamy, że poznali Boga, ale nie oddali Mu czci ani nie dziękowali. Wiedza, która nie prowadzi do wdzięczności, z czasem zaczyna służyć samej sobie. Dzieje się to bardzo zwyczajnie. Człowiek, który od lat prowadzi firmę, bywa tak pewny swojej oceny, że odrzuca każdą uwagę, nawet od tych, którzy chcą mu dobrze. Rodzic, który wie najlepiej, co dobre dla dziecka, może przestać słuchać własnego sumienia. Pewność siebie rośnie wtedy szybciej niż gotowość do rozpoznania błędu. Paweł nie opisuje tu braku rozumu. Opisuje serce i myśl, które przestały liczyć się z Bogiem jako źródłem prawdy. Wtedy nawet dobre argumenty prowadzą w ślepy zaułek, bo ich horyzont kończy się na człowieku. Taka mądrość potrafi być bardzo sprawna, a mimo to nie prowadzi tam, dokąd trzeba. Głupota, o której mówi apostoł, polega więc na tym, że ktoś przestaje pytać, skąd ma swoją mądrość. Im bardziej jest przekonany o własnej racji, tym trudniej mu dostrzec, że jego rozumowanie zatrzymało się na nim samym.

„Podając się za mądrych, stali się głupimi” — Paweł opisuje odwrócenie, które zaczyna się nie od braku wiedzy, lecz od odmowy oddania Bogu czci i wdzięczności. W jego wywodzie ludzie rozpoznali coś z Boga przez Jego dzieła, a jednak ich myśli straciły właściwy kierunek i ich serca uległy zaćmieniu. Mądrość, która zamyka się na Stwórcę, może zachować pozory pewności, a zarazem pomylić to, co stworzone, z Tym, który daje istnienie. Kolejny werset pokazuje tę zamianę w obrazach śmiertelnych stworzeń. Nie jest to więc jedynie krytyka intelektualnej pomyłki. Chodzi o serce, które przypisuje ostateczną wartość temu, co samo jest kruche i przemijające. Ten fragment nie pozwala łatwo ustawiać siebie ponad innymi. Raczej odsłania, jak rozum może służyć usprawiedliwianiu własnej niezależności, gdy zanika wdzięczność. W perspektywie wiary mądrość nie polega na pewności, że człowiek wszystko przeniknął. Jej początkiem jest uznanie, że życie nie należy do niego. Z tego uznania wyrasta pokora wobec prawdy i Stwórcy.