Ewangelia Mateusza 5:46 – znaczenie i zastosowanie

Ewangelia Mateusza 5:46 zaczyna się pytaniem, które brzmi prawie jak rachunek zysków. Jezus pyta: „jaką nagrodę będziecie mieć?”, a zaraz potem wskazuje na celników, którzy także kochają tych, którzy ich kochają. W tym pytaniu nie słychać oskarżenia, raczej łagodne zdziwienie. Miłość odwzajemniona jest czymś naturalnym i dobrym, a pytanie idzie jednak dalej: sama wzajemność nie czyni jeszcze serca szczególnie wielkiego. Fragment stoi w kontekście wezwania do miłości nieprzyjaciół (Ewangelia Mateusza 5:44). W tym świetle pytanie dotyka tego, co wykracza poza uczucie znane i bezpieczne. Tam, gdzie wzajemność się kończy, zaczyna się przestrzeń, w której miłość przestaje być rachunkiem. Bóg, o którym mowa w sąsiednich wersach, sprawia, że słońce wschodzi nad dobrymi i złymi, a deszcz pada na sprawiedliwych i niesprawiedliwych (Ewangelia Mateusza 5:45). Ten dar nie jest wypłatą za zasługi. Miłość, która chce odzwierciedlać ten sposób dawania, uczy się kochać także tam, gdzie nie ma wdzięczności, i może to robić dlatego, że sama żyje z łaski, która nie zna warunków.

W Kazaniu na Górze Jezus stawia miłość nieprzyjaciół obok zwyczajnej życzliwości wobec tych, którzy odwzajemniają uczucia. Pytanie z Ewangelii Mateusza 5:46 nie umniejsza wartości takiej wzajemności. Pokazuje jej granicę: sama życzliwość wobec życzliwych nie wyróżnia ucznia Jezusa, skoro tak postępują także celnicy, których słuchacze mogli uważać za ludzi dalekich od pobożności. Kluczowe rozróżnienie dotyczy więc nie tego, kogo wolno miłować, lecz tego, czy miłość zatrzymuje się na kręgu wzajemności. W wersetach obok Jezus mówi o miłowaniu nieprzyjaciół, modlitwie za prześladowców oraz o Bogu, który daje słońce i deszcz sprawiedliwym i niesprawiedliwym. To właśnie postawa Ojca wyjaśnia, dlaczego miłość ucznia ma sięgać dalej niż naturalne odwzajemnianie dobra. Pytanie o „nagrodę” nie ustanawia cennika, w którym pojedynczy gest kupuje Bożą przychylność. W tym kontekście podważa samozadowolenie z miłości, która niczego nie ryzykuje i nie przekracza podziału na swoich oraz obcych. Jezus przesuwa miarę: dojrzała miłość odzwierciedla hojność Ojca także wobec tych, od których nie można oczekiwać odpłaty.

Jezus nie uznaje miłości do bliskich za coś złego. Pyta raczej, co z niej wynika, gdy kocha się wyłącznie tych, którzy odwzajemniają uczucie. Celnicy, ludzie często odrzucani przez swoją społeczność, także tak postępują. Dlatego sama taka miłość nie wyróżnia uczniów. Miarę Jezus podaje w tym samym kazaniu. Odniesieniem jest Ojciec, który sprawia, że Jego słońce wschodzi nad złymi i dobrymi (Ewangelia Mateusza 5:45). Jego miłość nie czeka na zwrot, a doskonałość, o której mowa w Ewangelii Mateusza 5:48, obejmuje także tych, którzy nic za nią nie dają. Można to zobaczyć na przykładzie kogoś, kto w pracy zawsze uprzejmie odpowiada tym, którzy są mu bliscy, a wobec pozostałych zachowuje milczenie. Jego życzliwość jest prawdziwa, lecz zatrzymuje się na granicy sympatii. Właśnie tam, według słów Jezusa, uczeń ma pójść dalej. Pytanie o nagrodę nie podważa wartości miłości do bliskich. Pokazuje raczej, że miłość na wzór Ojca zaczyna się dokładnie tam, gdzie kończy się wzajemność.

Jezus stawia przed uczniami pytanie, które odsłania granice miłości opartej na wzajemności: „Jeśli bowiem miłujecie tych, którzy was miłują, jaką nagrodę będziecie mieć?”. Taka życzliwość jest dobra, lecz może pozostać zamknięta w kręgu tych, od których można oczekiwać podobnego gestu. Wspomnienie celników nie służy pogardzie wobec nich. Pokazuje, że nawet ludzie powszechnie źle oceniani potrafią kochać swoich bliskich. Słowa te należą do nauczania Jezusa o miłości nieprzyjaciół. Tuż wcześniej wskazuje On na Ojca, który sprawia, że słońce wschodzi nad złymi i dobrymi, a deszcz pada na sprawiedliwych i niesprawiedliwych. Obraz wspólnego światła poszerza horyzont: Boża dobroć nie zatrzymuje się na granicy wzajemnych zasług. Nagroda, o którą pyta Jezus, nie brzmi jak zapłata za pojedynczy dobry uczynek. Jego pytanie kieruje uwagę ku życiu, które odzwierciedla dobroć Ojca. Miłość wobec osoby trudnej, obcej albo niezdolnej do odwzajemnienia nie jest łatwa ani naiwna. Ujawnia jednak, że dobro może płynąć dalej niż tam, skąd wraca.