Ewangelia Mateusza 5:44 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset mówi o miejscu, w którym uczucia bywają najbardziej poranione. Ktoś, kto został skrzywdzony przez innych, może czuć gniew, zmęczenie albo pragnienie odpłaty. Jezus nie udaje, że tych emocji nie ma. Wzywa jednak do miłości i modlitwy wobec konkretnych ludzi, którzy prześladują, a nie wobec abstrakcyjnego dobra. Kontekst pomaga zrozumieć, dlaczego ta mowa jest tak wymagająca. Wcześniej słuchacze słyszeli, że powiedziano o miłości wobec bliźniego i nienawiści wobec nieprzyjaciela, a teraz zostają wprowadzeni w inny sposób życia. Ewangelia Mateusza 5:45 wiąże tę postawę z synostwem wobec Ojca, który sprawia, że słońce wschodzi nad złymi i dobrymi, a deszcz spada na sprawiedliwych i niesprawiedliwych. Hojność Boga nie czeka na zasługi obdarowanego i właśnie to nadaje miłości do wrogów jej kierunek. Modlitwa za prześladowców jest w tym fragmencie szczególnie trudna, bo oddaje tych ludzi Bogu zamiast pozostawiać ich wyłącznie gniewowi serca. Nie oznacza to, że krzywda przestaje ważyć. Oznacza jedynie, że serce nie musi być jedynym sędzią tego, co się stało. Miłość do wrogów wyrasta więc z wierności Ojcu, a nie z samych uczuć, i właśnie dlatego może wytrwać tam, gdzie uczucia się wyczerpują.

Jezusowe polecenie miłości nieprzyjaciół brzmi jak sprzeczność, jeśli miłość oznacza sympatię albo zgodę. W kontekście Kazania na górze oznacza jednak coś innego: Jezus wzywa uczniów, by nie odpowiadali na wrogość wrogością. Werset łączy dwa działania: miłowanie oraz modlitwę za prześladowców. Drugie nadaje pierwszemu konkretny kształt. Prześladowca nie zostaje nazwany niewinnym, a krzywda nie przestaje być krzywdą. Modlitwa nie jest też gwarancją, że sprawca się zmieni. Oznacza natomiast, że jego zło nie ma wyznaczać granic człowieczeństwa i dobra, które uczeń może mu okazać. Jezus przeciwstawia tę postawę zwykłej wzajemności: miłowanie tych, którzy odwzajemniają miłość, nie wyróżnia uczniów, skoro podobnie postępują także celnicy i poganie. Werset 45 wskazuje wzór: Ojciec sprawia, że słońce wschodzi nad złymi i dobrymi, a deszcz spada na sprawiedliwych i niesprawiedliwych. Nie chodzi o zatarcie różnicy między dobrem a złem, lecz o naśladowanie hojności Boga wobec ludzi. Taka miłość może współistnieć z nazwaniem krzywdy i ochroną skrzywdzonych. Nie oznacza aprobaty przemocy ani nakazu pozostawania w niebezpieczeństwie. Jezus przesuwa miłość poza granice wzajemności: nieprzyjaciel pozostaje przeciwnikiem, ale nie przestaje być człowiekiem, wobec którego uczeń jest wezwany do dobra.

Te słowa padają po zdaniu zaczynającym się od „Słyszeliście, że powiedziano”. Uczniowie znali nakaz miłości bliźniego i łatwo dodawali do niego wrogość wobec nieprzyjaciela. Jezus wskazuje coś konkretnego i trudniejszego. Zdanie brzmi: „Miłujcie waszych nieprzyjaciół i módlcie się za tych, którzy was prześladują”. Modlitwa stoi tu obok miłości jako jej wyraźna część. Modlitwa za kogoś, kto krzywdzi, przenosi sprawę przed Boga i otwiera serce na to, co dalej. Werset 45 pokazuje, do czego prowadzi ta droga: uczniowie mają być synami Ojca, który sprawia, że Jego słońce wschodzi nad złymi i dobrymi. Ojciec obdarza dobrem także tych, którzy na nie nie zasługują. Jezus nie obiecuje, że przeciwnik się zmieni ani że niesprawiedliwość szybko minie. Mówi o tym, jak wygląda Boża hojność i jak można ją naśladować. Można wyobrazić sobie pracownika, który po ostrym konflikcie z przełożonym każdego ranka krótko modli się za niego. Nie przestaje mówić prawdy, ale przestaje widzieć w nim wyłącznie wroga. Nieprzyjaciel pozostaje człowiekiem, a modlitwa pozwala o tym pamiętać.

W Ewangelii Mateusza 5:44 Jezus nie ogranicza miłości do tych, przy których łatwo czuć się bezpiecznie. Wzywa uczniów, by miłowali nieprzyjaciół i modlili się za prześladowców. To słowa wymagające, bo nie pozwalają, by cudza wrogość stała się jedyną miarą odpowiedzi. Modlitwa za prześladowcę nie nazywa zła dobrem ani nie usuwa krzywdy. Przynosi jednak krzywdziciela przed Boga, zamiast pozostawiać go wyłącznie w rękach odwetu. Miłość, o której mówi Jezus, nie musi oznaczać bliskości ani udawania, że można komuś zaufać. Oznacza, że nawet wobec wroga człowiek nie przestaje być osobą, której los pozostaje przed Bogiem. W sąsiednim wersecie Jezus wskazuje na Ojca, który daje słońce i deszcz sprawiedliwym oraz niesprawiedliwym. Ten obraz powszechnego daru nie pomniejsza zła; pokazuje, że dobroć Boga przekracza granice zasługi i wzajemności. Uczniowie mają naśladować tę szerokość serca. W perspektywie Królestwa taka miłość nie jest kapitulacją przed przemocą. Jest świadectwem, że wrogość nie otrzyma ostatniego słowa i że Boże miłosierdzie sięga dalej, niż sięga ludzki podział na swoich i obcych.