Ewangelia Mateusza 5:42 – znaczenie i zastosowanie

Ewangelia Mateusza 5:42 opisuje dwa ruchy serca, które bywają bardzo blisko siebie. Pierwszy to gotowość wobec tego, kto prosi: „Daj temu, kto cię prosi, i nie odwracaj się od tego, kto chce pożyczyć od ciebie.” Drugi to chwila, w której człowiek chciałby odwrócić wzrok od kogoś, kto czegoś potrzebuje, bo boi się, że znowu zostanie wykorzystany, bo ma już dość albo po prostu brakuje mu sił. Słowa Jezusa nie udają, że taka chęć jest obca. Raczej pokazują, że serce nie musi zamykać się tam, gdzie jest najbardziej zmęczone. Poprzednie wersety, od 5:39 do 5:41, mówią o nadstawieniu policzka i oddaniu płaszcza. Werset 5:42 przenosi tę postawę na zwyczajne prośby o pomoc i pożyczkę. Nie ma tu mowy o tym, ile trzeba dać, lecz o tym, czy serce pozostaje otwarte na drugiego człowieka. Dla kogoś, kto w sobie nosi lęk albo pustkę, taka otwartość może wydawać się ciężarem. Wiara nie wymaga jednak udawania, że dawanie nic nie kosztuje. Może przyznać, że bywa trudne, a odwrócenie się bywa zrozumiałe, i mimo to zostawić w sobie miejsce na drugiego. W tym sensie Ewangelia Mateusza 5:42 mówi przede wszystkim o wierności obecności, a nie o wielkości darów.

„Daj temu, kto cię prosi, i nie odwracaj się od tego, kto chce pożyczyć od ciebie” — to zdanie należy do nauczania Jezusa o odpowiedzi na krzywdę i rezygnacji z odwetu. Werset 42 rozwija przykłady z poprzednich zdań: zamiast kurczowo bronić własnego interesu, uczeń ma być gotów okazać hojność. Nie chodzi więc jedynie o pożyczkę czy dar, lecz o postawę, która nie sprowadza relacji do pytania, co można zyskać albo stracić. Zakres tego wezwania jest mocny: Jezus nie podaje tu listy wyjątków ani nie obiecuje, że hojność przyniesie materialny zwrot. Zarazem sam werset nie rozstrzyga każdej praktycznej sytuacji, na przykład tego, jak mądrze rozpoznać prośbę o pomoc. Jego sensu nie należy jednak osłabiać tak, by cudza potrzeba zawsze przegrywała z wygodą lub niechęcią do poniesienia kosztu. Po tym wezwaniu Jezus mówi o miłości do nieprzyjaciół. Oba fragmenty łączy rezygnacja z odpłacania według zasady: tylko tyle, ile mi się należy. Hojność staje się tu widzialnym znakiem innego porządku relacji — takiego, w którym dobro drugiego człowieka nie jest wyłącznie przedmiotem kalkulacji.

Słowa z Ewangelii Mateusza 5:42 brzmią krótko: „Daj temu, kto cię prosi, i nie odwracaj się od tego, kto chce pożyczyć od ciebie”. Stoją w tym samym ciągu co wersety o nadstawianiu policzka i oddawaniu płaszcza, więc wpisują się w nauczanie o odpowiadaniu na zło dobrem, a nie w rachunek zysków i strat. Warto zauważyć, czego ten werset nie mówi. Nie podaje kwoty, nie określa, kto zasługuje na pomoc i nie obiecuje, że pożyczka wróci. Jezus opisuje postawę wobec proszącego. Pytania o mądre zarządzanie pieniędzmi czy o granice zaufania należą do innych części Pisma i do dojrzałego rozeznania. Najmocniejszy jest czasownik „odwracać się”. Odwrócony wzrok może być pierwszym krokiem do obojętności. Zanim padnie jakiekolwiek słowo, wystarczy gest, który zamyka drogę do drugiego człowieka. Werset wskazuje to miejsce w sercu i wyznacza mu inny kierunek. W Ewangelii Mateusza 5:46 Jezus pyta o nagrodę za miłość okazywaną tym, którzy kochają w zamian. Werset 42 mówi o dawaniu, które nie czeka na zwrot. Werset nie mierzy dawania liczbą ani oczekiwanym odwzajemnieniem. Mierzy je tym, czy serce pozostaje otwarte wobec człowieka w potrzebie.

W Ewangelii Mateusza 5:42 Jezus mówi: „Daj temu, kto cię prosi, i nie odwracaj się od tego, kto chce pożyczyć od ciebie”. To zdanie należy do nauczania o rezygnacji z odwetu i miłości, która nie ogranicza się do tych, od których można oczekiwać wzajemności. Prośba drugiego człowieka staje się tu miejscem spotkania z jego potrzebą. Odpowiedzią ucznia Jezusa ma być hojność, a nie kalkulacja, czy dobro kiedyś wróci. Nie chodzi o wymuszoną zapłatę za czyjąś życzliwość, lecz o serce, które nie zamyka się odruchowo przed cudzym brakiem. Obraz otwartej dłoni pomaga uchwycić tę postawę. Nie jest ona znakiem, że każda prośba musi zostać spełniona bez rozeznania ani że krzywda staje się słuszna, gdy wymaga się jej znoszenia. Wersetu nie należy oddzielać od całego nauczania Jezusa, ale jego wezwanie pozostaje wyraźne: dobroć nie ma być przywilejem zasłużonych ani nagrodą za wzajemność. W tym prostym poleceniu odsłania się inny porządek życia: człowiek może dawać, nie próbując najpierw zabezpieczyć się przed każdą stratą. Hojność staje się świadectwem zaufania Bogu, który widzi zarówno proszącego, jak i tego, kto odpowiada.