Ewangelia Mateusza 5:36 – znaczenie i zastosowanie

Ewangelia Mateusza 5:36 mówi o głowie, czyli o tym, co wydaje się najbliższe i najbardziej własne. Przysięga na nią dawałaby poczucie pewności, jakby człowiek mógł ręczyć za przyszłość czymś, co nosi od urodzenia. Jezus przypomina jednak granicę, którą zna każdy: nie można nawet jednego włosa uczynić białym albo czarnym. Ten obraz mówi o bezsilności wobec tego, co dopiero nadejdzie. W tym wersecie słychać coś bardzo ludzkiego. Przysięga rodzi się często z lęku, że bez gwarancji nic nie ułoży się dobrze, i wtedy ręczy się za wszystko, także za to, czego nie da się zagwarantować. Gdy ta granica zostaje nazwana wprost, zmienia się sam ciężar. Człowiek nie musi być właścicielem wyniku, żeby kochać, odpowiadać za swoje słowa i być wierny. Werset nie odbiera troski, lecz odsuwa od niej przymus udawania wszechwiedzy. Mowa ma pozostać prosta i prawdziwa, o czym przypomina Ewangelia Mateusza 5:37, mówiąca o zwykłym tak i nie. W tym fragmencie chodzi mniej o zakaz, a bardziej o uczciwość wobec własnych granic.

Jezus odrzuca przysięganie „na swoją głowę”, ponieważ nawet tak bliska człowiekowi część ciała nie podlega jego pełnej władzy. Obraz włosa, którego nie można uczynić białym albo czarnym, wskazuje na granice ludzkiej kontroli. Nie chodzi o zakaz zmiany koloru włosów, lecz o złudzenie, że człowiek może zagwarantować prawdziwość słów przez odwołanie się do czegoś, nad czym sam nie panuje. Kontekst dopowiada sens tej wypowiedzi. Jezus zestawia zakaz przysięgania z wezwaniem, by mowa była prosta: „Tak, tak; nie, nie”. Problemem nie jest wyłącznie użycie uroczystej formuły. Chodzi o podział na słowa zwykłe, którym można mniej ufać, i słowa obwarowane przysięgą, które dopiero mają zapewniać o prawdzie. Uczciwość nie powinna zależeć od takiego wzmocnienia. Chrześcijanie różnie odnoszą ten tekst do przysięgi składanej w sądzie lub przy ważnym zobowiązaniu. Wspólny punkt pozostaje wyraźny: wiarygodność nie bierze się z wielkich deklaracji ani z powoływania się na Boga, lecz z mowy, która nie ukrywa prawdy za uroczystymi zapewnieniami.

Przysięga na własną głowę brzmi poważnie, a jednak w Ewangelii Mateusza 5:36 Jezus pokazuje, na czym ona naprawdę się opiera. Słowa „Ani na swoją głowę nie przysięgaj, bo nie możesz nawet jednego włosa uczynić białym albo czarnym” wskazują granicę człowieka. Kto zapewnia coś „na swoją głowę”, powołuje się na coś, czego nie kontroluje. Włos nie zmienia koloru na zawołanie, a życie nie zawsze układa się według planu. Ten fragment łączy się z wcześniejszym wskazaniem na niebo, ziemię i Jerozolimę, które należą do Boga. Ludzkie zapewnienia zawsze odwołują się do czegoś większego niż sam człowiek. Dlatego zamiast mocniejszych przysiąg liczy się prostota, o której mowa dalej, w Ewangelii Mateusza 5:37: tak znaczy tak, a nie znaczy nie. Wiarygodność rodzi się z uczciwego słowa i wierności mu, a nie z zaklęcia. Na przykład pracownik, który obiecuje szefowi termin „na swoją głowę”, może brzmieć przekonująco. Jeśli jednak termin zależy od cudzych decyzji i nieprzewidzianych awarii, taka obietnica obciąża go bardziej, niż jest w stanie udźwignąć. Uczciwe zapewnienie, że dotrzyma terminu, jeśli dostawca dowiezie materiał, mniej imponuje, ale jest prawdziwe. Ten fragment przypomina przede wszystkim, że mowa ma odpowiadać temu, co naprawdę leży w naszych rękach.

W Ewangelii Mateusza 5:36 Jezus przywołuje coś najbliższego człowiekowi: własną głowę i włos, którego barwy nie potrafi zmienić. Nawet nad tym, co wydaje się najbardziej osobiste, człowiek nie ma pełnej władzy. Przysięga nie może więc uczynić go panem rzeczywistości ani nadać jego słowom pewności, której sam nie posiada. Ten obraz osadza naukę Jezusa o przysięganiu w pokorze stworzenia. W otaczających wersetach Jezus odrzuca przysięganie na niebo, ziemię czy Jerozolimę, a zaraz potem wskazuje na prostotę mowy: „Tak, tak; nie, nie”. Ciężar spoczywa nie na uroczystym zapewnieniu, lecz na prawdzie, która nie potrzebuje dodatkowej osłony. Człowiek może obiecywać, lecz nie potrafi zagwarantować wszystkich okoliczności ani własnej przyszłości. Włos siwieje bez pytania o zgodę; ten drobny znak przemijania przypomina o granicy ludzkiego panowania, nie odbierając godności ani odpowiedzialności. Jezus nie rozmywa odpowiedzialności za wypowiedziane słowo. Przeciwnie, kieruje ku mowie, której można zaufać, bo nie udaje większej mocy, niż człowiek otrzymał. Uczciwość wyrasta tu z życia przed Bogiem: prawda nie potrzebuje przysięgi, by stać się prawdą.