Ewangelia Łukasza 3:13 – znaczenie i zastosowanie

Celnicy, którzy przyszli nad Jordan, pytali Jana o jedno: co mają robić (Ewangelia Łukasza 3:12). W Ewangelii Łukasza 3:13 odpowiedź jest zaskakująco spokojna i konkretna. Pobierali podatki, mieli więc w rękach cudze pieniądze i łatwo było wziąć więcej, niż trzeba, a resztę zatrzymać dla siebie. Jan nie każe im porzucać pracy ani wyrzekać się wszystkiego. Wskazuje granicę, która wynika z ich własnej roli: „Nie pobierajcie nic więcej ponad to, ile wam wyznaczono”. W tym zdaniu jest coś bardzo ludzkiego. Granica zostaje wyznaczona z zewnątrz, zanim pojawi się pokusa, dzięki czemu nie trzeba za każdym razem na nowo rozstrzygać w sercu, ile jest wystarczająco. Kto zna swój udział, nie musi ciągle przeliczać, czy czegoś mu nie zabraknie. Jan nie obiecuje tu zysków ani nagród. Mówi o prostocie, która zostawia człowieka w spokoju. Ta mała zasada pokazuje, że nawrócenie bywa bardzo zwyczajne. Dotyczy uczciwości przy pieniądzach, w pracy i w codziennych decyzjach. Wierność w tym, co na pierwszy rzut oka niewielkie, również jest odpowiedzią na to, co Bóg czyni w człowieku.

Jan nie odpowiada celnikom abstrakcyjną definicją nawrócenia. Mówi o pieniądzach, które pobierają: „Nie pobierajcie nic więcej ponad to, ile wam wyznaczono”. W realiach ich pracy granica była konkretna — należność wyznaczona przez władzę nie dawała prawa do wymuszania dodatkowych opłat dla własnego zysku. To ważne, bo celnicy pytają, co mają robić, a Jan wskazuje na sposób wykonywania ich zwykłego zawodu. Nie nakazuje im w tym miejscu porzucić pracy ani nie rozstrzyga, czy sam system podatkowy jest sprawiedliwy. Nakazuje natomiast nie wykorzystywać stanowiska dla osobistego wzbogacenia. Nawrócenie przybiera tu postać uczciwości w miejscu, gdzie jedna strona ma władzę, a druga może ponieść koszt nadużycia. Sąsiednie odpowiedzi Jana rozwijają tę samą myśl: przemiana ma przynosić widoczny owoc. Tłumom mówi o dzieleniu się odzieżą i żywnością, żołnierzom — o zaprzestaniu przemocy i ucisku. Celnikom wskazuje granicę poboru. Nie chodzi więc o jedną jednakową czynność dla wszystkich, lecz o odrzucenie krzywdy właściwej dla danej roli. W tym wersecie uczciwość finansowa nie jest dodatkiem do wiary; staje się jej sprawdzalnym owocem.

Celnicy przychodzili do Jana nad Jordanem z konkretnym pytaniem: co mamy robić? Nie pytali o wielkie czyny ani o zmianę zawodu. Pytali o to, jak żyć w miejscu, w którym pracowali na co dzień. Odpowiedź była prosta: „Nie pobierajcie nic więcej ponad to, ile wam wyznaczono” (Ewangelia Łukasza 3:13). Ta odpowiedź nie wymagała porzucenia pracy. Celnik nadal miał pobierać podatki. Chodziło o granicę, której nie wolno przekroczyć, nawet wtedy, gdy wszyscy wokół tak robią i nikt nie patrzy. Zwykle najtrudniej jest właśnie na tej granicy. Ktoś, kto prowadzi kasę, rozlicza faktury albo wydaje cudze pieniądze, rzadko musi wybierać między dobrem a złem w wielkiej sprawie. Częściej wybiera między dokładnością a niewielkim dodatkiem, który przecież nikomu nie zaszkodzi. Właśnie wtedy wierność zaczyna być widoczna. Słowo „wyznaczono” mówi o czymś ustalonym. Wierność nie polega więc na tym, by zawsze zarobić jak najwięcej, lecz by zostać w granicach, które już są jasne.

Jan mówi do celników, którzy pytają, jak ma wyglądać nawrócenie w ich pracy: „Nie pobierajcie nic więcej ponad to, ile wam wyznaczono”. Nie wzywa ich w tej chwili do porzucenia urzędu, lecz do uczciwości pośród jego codziennych obowiązków. Miara, którą mają pobierać, staje się granicą, której nie wolno przekraczać kosztem innych. W tym krótkim nakazie nawrócenie nabiera konkretnego kształtu. Nie pozostaje wzniosłym uczuciem ani obietnicą poprawy kiedyś. Dotyka pieniędzy i cudzej zależności od tych, którzy sprawują władzę. Dla człowieka obciążonego opłatą pobraną ponad ustaloną należność różnica nie jest drobna: uczciwość oznacza, że nikt nie zostaje wykorzystany dla czyjegoś zysku. Obok wezwania Jana do dzielenia się z potrzebującymi i zakazu uciskania innych ta odpowiedź ukazuje owoc, którego wiara szuka w zwyczajnym życiu. Dobro może przybrać postać chleba oddanego głodnemu, ale także pieniędzy, których nie zatrzymano bezprawnie. Słowo Boże dociera na pustynię, a jego wymaganie rozbrzmiewa potem przy ladzie, w urzędzie i wszędzie tam, gdzie ktoś może wziąć więcej, niż mu się należy.