Ewangelia Jana 1:25 – znaczenie i zastosowanie

Pytanie z Ewangelii Jana 1:25 dotyczy czegoś, co wielu ludzi nosi w sobie: potrzeby, by wiedzieć, na jakiej podstawie ktoś działa. Ci, którzy zadają je Janowi, pytają o prawo do chrztu, a nie o sam obrzęd. Słychać w nim niepokój, bo bez tytułu, który by to uzasadniał, wydarzenie nad Jordanem wydaje się obce i trudne do zrozumienia. W odpowiedzi, której Jan udzielił w następnym wersecie, nie podaje żadnego tytułu. Mówi, że chrzci wodą, a potem wskazuje na kogoś, kogo jego rozmówcy jeszcze nie znają. Nie broni własnej pozycji, tylko kieruje uwagę dalej. Jego chrzest staje się znakiem czegoś większego, co dopiero ma nadejść, i sam Jan nie chce stać w centrum tego, co się dzieje. W tym fragmencie widać coś bardzo spokojnego. Ktoś może działać szczerze i z troską, nie mając wszystkich odpowiedzi ani wysokiego stanowiska. Wystarczy, że jego słowa i gesty wskazują na Boga, a nie na niego samego. Właśnie w tym Jan staje się wiarygodny, mimo że nie zajmuje w tej rozmowie pierwszego miejsca. Ta prostota daje ufność, której nie da się zbudować na tytule.

Pytanie wysłanników nie dotyczyło jedynie tego, kim Jan jest. Dotykało związku między tożsamością a prawem do działania: skoro nie jest Mesjaszem, Eliaszem ani prorokiem, na jakiej podstawie chrzci? W ich rozumowaniu czynność wymagała uzasadnienia przez rozpoznawalny tytuł. Kontekst pokazuje, że Jan nie odpowiada, przypisując sobie któryś z tych tytułów. Określa siebie jako „głos wołającego na pustyni”, a więc wskazuje na rolę świadka, nie na osobistą wielkość. W następnym wersecie wyjaśnia, że chrzci wodą, po czym kieruje uwagę ku Temu, który już stoi pośród ludzi, choć pozostaje nierozpoznany. Sens jego działania nie wyczerpuje się zatem w jego własnym statusie: ma ono przygotować na obecność kogoś większego. Ewangelia Jana zestawia tu ludzkie pytanie o uprawnienia z problemem głębszym: można znać religijne kategorie, a nie rozpoznać Tego, ku któremu prowadzi świadectwo. Nie oznacza to, że każda osoba działająca bez tytułu ma rację. W tej scenie wiarygodność Jana ujawnia się w zgodności jego słów z misją, którą przyjmuje, i w tym, że nie zatrzymuje uwagi na sobie. Chrzest Jana jest znakiem wskazującym poza niego.

Faryzeusze pytają Jana wprost: skoro nie jest Mesjaszem, Eliaszem ani prorokiem, po co chrzci? Samo pytanie zdradza oczekiwanie, że takie działanie wymaga uprawnienia, tytułu albo urzędu. Jan nie ma żadnego z nich i nie próbuje sobie ich przypisać. Odpowiada spokojnie, że chrzci wodą, a w Ewangelii Jana 1:26 wskazuje na Kogoś, kogo jego rozmówcy jeszcze nie znają. W tej odpowiedzi jest coś bardzo praktycznego. Człowiek może wiernie wykonywać swoje zadanie bez pełnej pozycji, a o jego wierności świadczy to, dokąd prowadzi. Jan nie zatrzymuje uwagi na sobie. Mówi o swojej służbie jako o przygotowaniu drogi i nie wykorzystuje pytania, by podnieść własną rangę, choć mógłby to zrobić. Warto zauważyć, że sama Ewangelia Jana 1:25 zawiera wyłącznie pytanie. Napięcie między tym, kim Jan jest, a tym, co robi, pozostaje otwarte aż do chwili, gdy na scenę wejdzie Jezus. Ten fragment pokazuje, że autorytet chrztu Jana wynika nie z jego tytułu, lecz z tego, Komu ta służba wskazuje.

Pytanie „Czemu zatem chrzcisz?” wyrasta z potrzeby ustalenia, kim Jan jest i z jakiego tytułu działa. Wysłannicy mierzą go znanymi kategoriami: Mesjasza, Eliasza, proroka. Jan nie przywłaszcza sobie żadnej z tych nazw. Wcześniej określił siebie jako głos wołającego na pustyni, a teraz jego odpowiedź odsłoni, że chrzest wodą nie jest centrum jego misji. W tym pytaniu słychać napięcie między widzialnym znakiem a tym, ku czemu znak prowadzi. Woda jest obecna, Jan działa pośród ludzi, lecz Ten, któremu Jan służy, już stoi wśród nich, choć pozostaje nierozpoznany. Bliskość Boga nie zawsze od razu przynosi pewność; Ewangelia pokazuje tu raczej ciche świadectwo niż triumfalne ogłoszenie. Jan nie pomniejsza znaczenia chrztu, ale nie pozwala, by jego osoba przesłoniła Tego, który nadchodzi. Później wskaże na Jezusa jako Baranka Bożego. Jego wierność polega na tym, że pozostaje głosem, nie źródłem światła. W tej scenie pokora nie jest wycofaniem: staje się miejscem, przez które można dostrzec obecność większą niż sam znak.