Ewangelia Jana 1:21 – znaczenie i zastosowanie

Kapłani i lewici pytają Jana wprost, kim jest, a on odpowiada krótko i bez wahania. Na pytanie o Eliasza mówi: „Nie jestem”, a na pytanie o proroka odpowiada jednym słowem: „Nie!”. Ta krótkość brzmi spokojnie, jak u kogoś, kto nie czuje potrzeby bycia kimś większym, niż jest. Można sobie wyobrazić, jak silna bywa pokusa przyjęcia wielkiego imienia, gdy inni oczekują właśnie takiej odpowiedzi. Zwłaszcza ktoś, kto od dawna słyszy pytania o swoją rolę, mógłby łatwo ulec tej presji. Jan jednak nie szuka tytułu, który dodałby mu splendoru. Zachowuje to, co wie o sobie, i mówi o tym otwarcie, nawet wtedy, gdy pytający czekają na inną odpowiedź. W tej prostocie widać coś ważnego dla każdego, kto pełni służbę wobec innych. Jan staje się świadkiem, który wskazuje na Kogoś większego, i dlatego nie musi zajmować cudzego miejsca. Jego znaczenie ma źródło w wierności swojemu zadaniu, która nie potrzebuje ozdabiania tytułami.

Ewangelia Jana 1:21 pokazuje, że pytający próbują określić Jana przez znane im postacie: Eliasza albo proroka. Jan odpowiada krótko: „Nie jestem” i „Nie!”. Nie przyjmuje tytułów, które mogłyby wyjaśnić jego znaczenie, choć jeszcze nie mówi, kim jest. To rozróżnienie jest ważne: odrzucenie cudzej etykiety nie jest tym samym co brak własnej tożsamości. W kontekście Jan już wcześniej jasno zaprzeczył, że jest Mesjaszem (Ewangelia Jana 1:20). Później określi siebie jako „głos wołającego na pustyni”, przywołując słowa proroka Izajasza (Ewangelia Jana 1:23). Jego rola polega na wskazywaniu drogi Pańskiej, nie na zajmowaniu miejsca Tego, którego zapowiada. Pytający chcą odpowiedzi, którą da się wpisać w rozpoznawalną kategorię; Jan świadczy inaczej, przez odniesienie do misji powierzonej mu przez Boga. Fragment nie przedstawia jego zaprzeczeń jako niepewności czy umniejszania własnego znaczenia. Ukazuje granicę między świadkiem a Mesjaszem: świadek może mieć określoną misję, a zarazem nie przypisywać sobie tożsamości należnej komuś innemu. W Ewangelii Jana prawda o Janie staje się czytelna przez to, komu służy jego świadectwo.

Jan Chrzciciel odpowiada krótko i bez ozdobników. Jego rozmówcy muszą zdać sprawę z tego, kto ich wysłał, dlatego pytają o jego tożsamość. Najpierw pada pytanie, czy jest Eliaszem. Potem, czy jest prorokiem. Za każdym razem odpowiedź brzmi tak samo: nie. Ta prostota ma swoją wagę. Łatwo byłoby przyjąć wielki tytuł i zyskać uznanie w oczach ludzi, zwłaszcza gdy oczekują właśnie takiego człowieka. Jan jednak nie próbuje zajmować cudzego miejsca. Jego przeczenia wyznaczają granicę, która pozwala mu mówić o tym, kim jest naprawdę. Krótkie, stanowcze „Nie!” nie jest wzruszeniem ramion, lecz wiernością prawdzie. Jan nie musi się wywyższać, żeby być wiarygodny. W Ewangelii Jana 1:23 nazywa siebie głosem wołającego na pustyni, czyli kimś, kto wskazuje na Chrystusa, a nie na siebie. Ta różnica ma wymiar praktyczny. Kto zna swoje zadanie, nie traci sił na odgrywanie cudzej roli. Łatwiej mu wtedy wiernie wykonać to, do czego został posłany, nawet gdy nikt nie klaszcze i nie przyznaje mu wyjątkowego znaczenia. Ewangelista pokazuje tu świadka, który umie odróżnić własne powołanie od blasku, który należy do innego.

Pytanie o Eliasza i proroka odsłania, jak bardzo wysłannicy chcą umieścić Jana w znanych kategoriach. Kim jest, skoro nie jest Mesjaszem? Jan nie przyjmuje tytułów, które do niego nie należą. Jego krótkie „Nie jestem” nie zamyka jednak świadectwa. W następnym wersecie odpowiada, że jest głosem wołającego na pustyni, wskazującym drogę Pańską. W Ewangelii Jana początek należy do Słowa, przez które wszystko się stało. Na tym tle pytanie o tożsamość Jana kieruje wzrok dalej niż ku niemu samemu. Jego znaczenie nie polega na zajęciu miejsca Chrystusa, lecz na wskazaniu Tego, przez którego przychodzą łaska i prawda. Jest w tej scenie cicha wolność: Jan nie musi podtrzymywać cudzych wyobrażeń o sobie, by wiernie wypełniać swoje świadectwo. Można wyobrazić sobie, że podobna wierność nie zawsze przynosi rozpoznanie ani uznanie. Pustynny głos nie jest źródłem drogi; pomaga ją usłyszeć. Także tutaj zaprzeczenie Jana okazuje się częścią prawdy o jego powołaniu: nie jest tym, za kogo chcą go uznać, lecz służy temu, ku któremu ma prowadzić.