List do Efezjan 2:11 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset zaczyna się od słowa „Dlatego”, które łączy go z wcześniejszymi słowami o łasce, i od prośby o pamięć: „pamiętajcie, że niegdyś wy”. Apostoł nie wypomina pogan, lecz nazywa ich dawne położenie po imieniu. Byli oznaczeni przez innych jako „nieobrzezanie”, a granicę wyznaczał cielesny znak, który dla jednych był znakiem przynależności. Ta nazwa nie była więc tylko słowem, ale opisem tego, kim ktoś wydawał się innym. Trudno nie zauważyć, jak bardzo takie etykiety potrafią ciążyć. Człowiek bywa zapisany jako ktoś z zewnątrz, choć nie on ustalał tę granicę, a inni ją nazwali. Pamięć o dawnym położeniu zostaje tu nazwana wprost, a nie zamieciona pod dywan. Czytany razem z Listem do Efezjan 2:13, ten fragment prowadzi do zdania, że dalecy stali się bliscy przez krew Chrystusa. Nie każe też zapominać o odległości, z której wyszli. Najgłębszy sens tkwi w tym, że znak, który oddzielał, zostaje w Chrystusie zastąpiony bliskością, której nikt nie musi dowodzić na ciele. Wobec tego fragment mówi o tym, co Bóg zrobił z dawnej granicy, nie tylko o tym, co kiedyś ją stawiało.

„Dlatego pamiętajcie” — wezwanie Pawła rozpoczyna nie nową naukę o obrzezaniu, lecz przypomnienie dawnego położenia adresatów. Wcześniej opisał ich, podobnie jak wszystkich ludzi, jako związanych z grzechem, a zbawienie przedstawił jako dar łaski, nie nagrodę za uczynki. Teraz wskazuje konkretny wymiar tej przeszłości: byli poganami, poza przymierzami Izraela i obietnicami, jak dopowiada w wersecie 12. Słowa „nieobrzezanie” i „obrzezanie” nazywają tu dwie grupy przez pryzmat znaku na ciele. Obrzezanie było ważnym znakiem przymierza Izraela; Paweł jednak zaznacza, że jego widzialne dokonanie ręką nie wyczerpuje znaczenia przynależności do Boga. Nie unieważnia tym samym historii Izraela ani samego znaku. Pokazuje raczej, jak łatwo znak staje się etykietą wyznaczającą dystans między ludźmi. Pamięć o dawnym oddaleniu ma znaczenie dla dalszego argumentu: ci, których określano jako obcych, zostali w Chrystusie przybliżeni przez Jego krew. Werset 11 przygotowuje więc obraz pojednania, nie pozwalając wspólnocie zapomnieć, że jej jedność nie opiera się na pochodzeniu ani cielesnym znaku, lecz na Bożym działaniu.

Paweł zaczyna od słowa „Dlatego”, więc przypomnienie wynika z tego, co wcześniej powiedział o łasce. Chrześcijanie wywodzący się z pogan mają pamiętać, skąd zostali wyprowadzeni. Ta pamięć nie jest tu nostalgią. Ma ugruntować wdzięczność i pokorę. Najciekawsze w tym wersecie jest to, kto nadał nazwę. „Nieobrzezanie” to określenie wypowiedziane przez tych, „którzy nazywają się »obrzezaniem«”. Etykieta pochodziła od ludzi, którzy opierali swoją wyższość na znaku widocznym w ciele. Był on wyraźny, łatwy do zauważenia i do porównywania. Pogańska tożsamość była w ich oczach czymś, co można było wytknąć palcem. Paweł nie kwestionuje tu samego znaku. Pokazuje raczej, jak ludzie oceniali innych po zewnętrznych cechach. Dalszy tekst przesuwa jednak punkt ciężkości. Według Listu do Efezjan 2:8-9 zbawienie jest darem łaski przez wiarę, a nie wynikiem czegokolwiek, czym człowiek mógłby się szczycić. Ci, którzy byli daleko, zostali przybliżeni w Chrystusie. Dlatego etykieta nadana przez ludzi przestaje być ostatnim słowem o człowieku.

„Dlatego pamiętajcie” otwiera pamięć o dawnym oddaleniu. Paweł przypomina wierzącym pochodzącym z narodów, że niegdyś określano ich jako „nieobrzezanie”, podczas gdy inni nazywali siebie „obrzezaniem” ze względu na cielesny znak. W tym zdaniu słychać podział, który dotykał nie tylko ciała, lecz także przynależności i miejsca we wspólnocie. Ten znak był rzeczywisty, ale wykonany ręką człowieka; sam nie mógł rozstrzygnąć o ostatecznej bliskości Boga. W następnym wersecie Paweł rozwija pamięć o tym, że adresaci byli poza Chrystusem, obcy wobec społeczności Izraela i pozbawieni udziału w obietnicach. Nie zatrzymuje ich jednak w tamtym położeniu: później mówi, że w Chrystusie ci, którzy byli daleko, stali się bliscy. Pamięć ma tu służyć pokorze, nie odtwarzaniu wstydu ani podsycaniu dawnej wrogości. Łaska nie pozwala chlubić się własnym pochodzeniem czy widzialnym znakiem, jak przypomina wcześniejszy fragment o zbawieniu jako darze. Dawny mur pozostaje częścią opowieści, ale nie jest jej ostatnim słowem. Ostatecznie przynależność znajduje się w Chrystusie, który staje się pokojem dla podzielonych ludzi.