List do Rzymian 9:32 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset dotyczy Izraela, a jego ton jest mocno naznaczony smutkiem. Kilka wersów wcześniej Paweł pisze o wielkim smutku i nieprzerwanym bólu w sercu, a nawet o gotowości, by sam był odłączony od Chrystusa, gdyby mogło to przynieść zbawienie jego rodakom. Dlatego słowa o potknięciu brzmią jak słowa kogoś, kto patrzy na bliskich, którzy idą obok prawdziwej drogi i jej nie widzą. Izrael zabiegał o usprawiedliwienie, pilnie ścigając Prawo, lecz ten wysiłek nie prowadził do wiary. Kamień, który Bóg położył na Syjonie, stał się dla Izraela przeszkodą, bo trudno przyjąć jako dar to, czego oczekuje się jako zapłaty. Paweł mówi tu o trwałym nastawieniu serca, które chce zasłużyć na to, co zostało ofiarowane. Najbardziej poruszające jest jednak to, że kamień, o który ludzie się potykają, w przytoczonym dalej fragmencie zapowiada, że kto w niego wierzy, nie będzie zawstydzony. Paweł pisze o bólu z powodu upadku, ale nie zamyka się w nim. Pozostaje w nim nadzieja, że droga zaufania wciąż jest otwarta.

List do Rzymian 9:32 wyjaśnia paradoks z poprzednich wersetów: poganie, którzy nie zabiegali o usprawiedliwienie, osiągnęli je przez wiarę, Izrael zaś, zabiegający o nie przez Prawo, nie doszedł do celu. Paweł nie przeciwstawia tu moralnego życia obojętności ani nie twierdzi, że każde działanie jest nieważne. Rozróżnia sposób szukania usprawiedliwienia: przyjęcie go przez wiarę i próbę uzyskania go dzięki własnym uczynkom. Słowa „jakby to było możliwe” podkreślają napięcie tej drugiej drogi. Uczynki mogą stać się podstawą roszczenia wobec Boga, jakby sprawiedliwość dało się wypracować i należała się za spełnienie wymagań. W takim układzie człowiek opiera nadzieję na własnym osiągnięciu, zamiast zaufać temu, co Bóg daje. „Kamień obrazy” z wersetu nie jest samym Prawem. Werset 33 wskazuje na kamień położony na Syjonie, w którego wierzy się bez zawstydzenia; w chrześcijańskim odczytaniu odnosi się on do Chrystusa. Potknięcie polega więc na odrzuceniu drogi wiary, gdy oczekiwanie na usprawiedliwienie opiera się na własnych zasługach. Paweł opisuje bolesny los rodaków, nie wydaje ogólnego wyroku na każdego Żyda ani na dobre uczynki.

Słowo „Dlaczego?” odsyła do wcześniejszego zdania: Izrael goni za Prawem sprawiedliwości, lecz nie dochodzi do jego celu. Apostoł wskazuje powód. Szukano usprawiedliwienia „nie z wiary, lecz – jakby to było możliwe – z uczynków”. Ta wstawka odsłania pokusę. Dobre uczynki są ważne, ale nie mogą stać się fundamentem, na którym człowiek sam zbuduje swoją pewność przed Bogiem. Ten błąd bywa cichy. Ktoś wiernie wypełnia obowiązki, liczy dobre czyny i z niepokojem sprawdza, czy zrobił ich dość. Religia staje się wtedy rachunkiem, a każdy dzień wygląda jak egzamin. Ten fragment pokazuje, że taki rachunek nie prowadzi do pokoju, bo opiera się na własnych siłach. Dalsze słowa o potknięciu łączą się z proroctwem, które Paweł przywołuje w Liście do Rzymian 9:33. Ci, którzy szukali usprawiedliwienia w uczynkach, potknęli się o kamień obrazy. Ten sam fragment mówi jednak, że kto w niego wierzy, nie zostanie zawstydzony. Pokora nie oznacza więc mniejszej wierności, lecz przyjęcie tego, czego nie da się wypracować. Uczynki zyskują wtedy właściwe miejsce, bo nie muszą już dźwigać ciężaru przyjęcia przed Bogiem.

W Liście do Rzymian 9:32 Paweł próbuje nazwać bolesny paradoks: poganie, którzy nie zabiegali o usprawiedliwienie przez Prawo, otrzymali je przez wiarę, a Izrael, który zabiegał o nie, nie doszedł do celu. Nie mówi tu, że dobre czyny są bez znaczenia ani że samo przestrzeganie Prawa było czymś złym. Wskazuje na źródło usprawiedliwienia: nie można go zdobyć jak należnej zapłaty. Jest przyjmowane z wiarą. „Potknęli się o kamień obrazy” — obraz zapowiada słowa z następnego wersetu o kamieniu, w który wierzący pokłada ufność. Tym kamieniem jest Chrystus. Dla jednych staje się zgorszeniem, dla innych oparciem; tekst nie przedstawia jednak wiary jako powodu do wywyższania się. Paweł wypowiada te słowa w rozdziale pełnym bólu o swoich rodaków. Jego troska nie pozwala zamienić tego obrazu w osąd całego narodu ani w triumf nad tymi, którzy nie uwierzyli. Kamień nie zmienia swojej natury, lecz ujawnia, na czym opiera się ludzkie dążenie do sprawiedliwości: na własnym dorobku czy na zaufaniu Bogu. To rozróżnienie pozostaje w centrum tego wersetu.