List do Rzymian 9:16 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset wyrasta z łez. Tuż wcześniej apostoł Paweł pisze, że w swoim sercu odczuwa wielki smutek i nieprzerwany ból z powodu swoich rodaków, i z tego uczucia rodzi się jego refleksja nad wybraniem. Ktoś, kto kocha, nie potrafi spokojnie patrzeć na to, że bliscy zostają daleko. Werset mówi wyraźnie: „Wybranie więc nie zależy od tego, kto go chce lub się o nie ubiega, ale od Boga, który okazuje miłosierdzie”. Nie jest to lekceważenie ludzkiego pragnienia ani starań. Chodzi o to, że źródło wybrania leży poza człowiekiem, w Bożym miłosierdziu. Dla kogoś, kto szczerze tęskni za Bogiem i czuje, że jego tęsknota nie wystarcza, może to być powód do ulgi, bo miłosierdzie nie czeka na to, aż serce stanie się dostatecznie mocne czy zasłużone. Chrześcijańskie tradycje czytają ten fragment różnie, i warto zachować tę różnorodność. Mimo tych pytań pozostaje w nim to, co w tej chwili najważniejsze: Bóg, który okazuje miłosierdzie, nie przestaje być wierny nawet wtedy, gdy ludzkie serce jest zmęczone i zranione.

W Liście do Rzymian 9:16 Paweł rozróżnia ludzkie pragnienie od podstawy Bożego wybrania: nie zależy ono od tego, kto go chce lub się o nie ubiega, lecz od Boga okazującego miłosierdzie. Nie znaczy to, że pragnienie czy działanie człowieka są bez znaczenia w każdej sprawie. Werset mówi o źródle wybrania, nie przedstawia pełnej teorii ludzkiej wolności. Kontekst nadaje temu zdaniu konkretny ciężar. Paweł mówi o bólu z powodu swoich rodaków, a następnie pyta, czy Boże działanie jest niesprawiedliwe. Odpowiada, odwołując się do Bożego miłosierdzia i woli, nie do ludzkich zasług. Wybranie nie jest więc nagrodą dla tych, którzy skuteczniej zabiegają o Bożą przychylność. Chrześcijanie różnie wyjaśniają, jak Boży wybór łączy się z ludzką odpowiedzialnością. Sam werset nie rozstrzyga wszystkich sporów o predestynację ani nie opisuje kolejnych etapów zbawienia. Wyraźnie jednak przesuwa punkt ciężkości: miłosierdzie jest darem, a nie należnością. Dlatego tekst podważa zarówno pychę z własnych osiągnięć, jak i przekonanie, że Boża łaska musi być zapłatą za ludzką inicjatywę.

W Liście do Rzymian 9:16 apostoł pisze wprost: „Wybranie więc nie zależy od tego, kto go chce lub się o nie ubiega, ale od Boga, który okazuje miłosierdzie”. Ten werset odbiera miarę, którą tak łatwo przykładamy do własnej wiary. Wcześniej Paweł mówi o wielkim smutku i nieprzerwanym bólu w sercu z powodu rodaków, za których zbawienie gotów był nawet sam zostać odłączony od Chrystusa. Jego troska nie znika tylko dlatego, że decyzja należy do Boga. Serce apostoła zostaje przy ludziach, mimo że wie, czyja jest ostateczna wola. Fragment chroni przed dwiema pokusami. Pierwsza to przekonanie, że bliskość z Bogiem trzeba wciąż zdobywać własnymi zasługami. Druga to pycha, która uważa, że gorliwość daje prawo do oceniania innych. Werset nie zwalnia z wierności. Wskazuje jednak, że źródłem wybrania jest miłosierdzie, a nie ludzka zasługa. Wierność wyrasta wtedy z wdzięczności, a nie z lęku przed odrzuceniem.

W Liście do Rzymian 9:16 Paweł mówi o Bożym wybraniu, nie o osiągnięciu, które można zdobyć samą siłą pragnienia albo wytrwałością. Jego słowa padają w rozważaniu o Izraelu, Bożych obietnicach i miłosierdziu; tuż obok Paweł odrzuca myśl, że Bóg jest niesprawiedliwy. W centrum wersetu nie stoi więc ludzka zasługa, lecz Bóg, który okazuje miłosierdzie. To może być trudne dla wiary, która chciałaby mieć zbawienie pod pełną kontrolą: jak wynik dobrze wykonanego zadania. Werset nie daje podstaw, by ogłaszać, że czyjaś bieda, powodzenie albo cierpienie ujawniają jego miejsce w Bożym zamyśle. Zatrzymuje raczej pychę roszczenia i rozpacz, jakby człowiek musiał sam siebie ocalić. Miłosierdzie nie jest nagrodą dla najbardziej zdeterminowanych. Jest darem, który każe mówić o Bogu z pokorą. Obraz glinianego naczynia z dalszej części tego rozdziału przypomina o granicy ludzkiego poznania, ale nie usuwa bólu Pawła o rodaków. Łaska nie czyni obojętnym wobec innych. W tym wersecie nadzieja zaczyna się tam, gdzie zbawienie pozostaje w rękach miłosiernego Boga.