List do Rzymian 5:13 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset mówi o czymś, co łatwo przeoczyć. Grzech był obecny w świecie jeszcze przed nadaniem Prawa, a mimo to apostoł Paweł pisze, że nie był przypisywany tam, gdzie Prawa nie było. Przypisać oznacza tu zapisać w rachunku, uznać za winę. Słowo to dotyka czegoś bardzo osobistego: ciężaru świadomości własnych potknięć i trudu, jaki niesie poczucie, że ktoś je liczy. Paweł nie twierdzi jednak, że zła wtedy nie było albo że nie miało znaczenia. Wskazuje raczej, że odpowiedzialność wiąże się z tym, co zostało wyraźnie objawione jako dobro i zło. Fragment nie daje też gwarancji nikomu, kto cierpi, lecz opisuje logikę, którą autor rozwinie w kolejnych wersach, zestawiając Adama i Chrystusa. Warto zachować tę ostrożność, żeby nie spłycić ani powagi grzechu, ani wielkości łaski. Najbardziej poruszające w tym wersecie jest to, że Prawo, które wydaje się surowe, wyznacza również granicę. Tam, gdzie nic nie zostało powiedziane, nie ma zapisu winy. Ta myśl niesie w sobie coś z ulgi, choć tekst przedstawia ją spokojnie, jako zasadę, a nie jako pocieszenie.

W Liście do Rzymian 5:13 Paweł rozróżnia istnienie grzechu od jego przypisania w warunkach Prawa. Grzech był na świecie jeszcze przed nadaniem Prawa Mojżeszowego, ale tam, gdzie nie ma ustanowionego przykazania, nie można mówić o jego przekroczeniu w tym samym, prawnym sensie. Nie oznacza to jednak, że ludzie żyjący wcześniej byli niewinni ani że zło nie miało skutków. Najbliższy kontekst wyjaśnia, dlaczego ten szczegół ma znaczenie: Paweł pisze, że śmierć panowała od Adama do Mojżesza także nad tymi, którzy nie zgrzeszyli „przestępstwem na wzór Adama” (List do Rzymian 5:14). Brak Prawa nie usunął więc rzeczywistości grzechu ani śmierci; zmieniało się to, jak grzech można nazwać i rozpoznać jako naruszenie konkretnego przykazania. To pomaga uniknąć mylnego wniosku, że dopiero Prawo stworzyło grzech. W tym fragmencie Paweł przygotowuje porównanie między Adamem a Chrystusem. Prawo odsłania znaczenie przestępstwa, lecz nie jest źródłem łaski. W dalszym toku argumentu dar Boży okazuje się większy niż skutki upadku: historia grzechu nie ma ostatniego słowa.

Ten werset brzmi jak zagadka. Paweł pisze: „Bo i przed Prawem grzech był na świecie, grzechu jednak się nie przypisuje, gdy nie ma Prawa.” Grzech istniał więc wcześniej, ale nie był liczony jako przestępstwo, dopóki nie objawiono Prawa. Ta myśl ma praktyczny wymiar. Ktoś, kto nie zna wyraźnego przykazania, może łatwiej uznać swoje postępki za bez znaczenia. List do Rzymian 5:14 mówi jednak, że śmierć panowała nawet nad tymi, którzy nie przekroczyli przykazania na wzór Adama. Brak Prawa nie oznacza więc braku skutków grzechu. Fragment nie służy do pomniejszania grzechu ani do szukania wymówek. Pokazuje raczej, że Prawo wyjawia to, co dotąd pozostawało w ukryciu. Tekst zachowuje ważne rozróżnienie: istnienie grzechu to co innego niż jego przypisanie. Grzech jest realny, nawet gdy nie ma przepisu, który go nazywa. Całość listu prowadzi do wniosku, że wszyscy potrzebują łaski, bo wszyscy zgrzeszyli (List do Rzymian 5:12). Prawo nie jest więc tylko listą zakazów. Jest światłem, które pokazuje, jak bardzo człowiek potrzebuje łaski.

Paweł wskazuje na różnicę między obecnością grzechu a jego przypisaniem tam, gdzie nie ma Prawa. Grzech istniał przed nadaniem Prawa Mojżeszowego; brak wyraźnego przykazania nie czynił zła dobrem ani ludzi niewinnymi. Werset 14 dopowiada, że śmierć panowała od Adama do Mojżesza także nad tymi, którzy nie przekroczyli przykazania na wzór Adama. Skutek grzechu był więc rzeczywisty, choć nie zawsze przybierał postać złamania znanego nakazu. Prawo odsłania i nazywa przekroczenie, lecz nie jest początkiem ludzkiej potrzeby pojednania. W tym świetle słowa Pawła są częścią większej opowieści o tym, co obejmuje człowieka i co może go ocalić. Rozdział prowadzi od grzechu i śmierci ku łasce oraz darowi sprawiedliwości przez Jezusa Chrystusa. Nie zaciera ciężaru zła; pokazuje, że łaska nie jest nagrodą za bezbłędność ani prostym odpowiednikiem winy. Można widzieć tu cień padający na ziemię jeszcze przed nazwaniem źródła światła. Nazwanie grzechu przez Prawo nie stwarza ciemności. A jednak Paweł kieruje wzrok dalej, ku pojednaniu, które Bóg daje przez Chrystusa.