List do Rzymian 3:9 – znaczenie i zastosowanie

Pytanie „Czy mamy przewagę?” brzmi jak głos kogoś, kto szuka oparcia i chciałby stanąć choć odrobinę wyżej od innych. Apostoł Paweł nie szuka jednak wygranej w tym sporze. Odpowiada krótko: „Żadną miarą!”, a potem przypomina, że wcześniej już wykazał, iż zarówno Żydzi, jak i poganie są pod panowaniem grzechu. Ta prawda nie wzywa do wstydu ani do rozpaczy, lecz zbiera wszystkich w jednym miejscu, tam, gdzie nikt nie musi bronić swojej pozycji. Warto zauważyć, jak ten fragment przesuwa punkt ciężkości. Nie mówi o tym, kto zawinił bardziej ani kto ma lepszą historię. Nie ma tu rankingu, jest tylko wspólne położenie, które dotyczy każdego serca w tej samej mierze. Gdy człowiek porównuje się z innymi, może poczuć się albo mocniejszy, albo samotny, a Paweł zabiera obie te drogi naraz i stawia wszystkich przed jednym Bogiem. Dla serca bywa to zaskakująco łagodne. Przestaje ono musieć udowadniać swoją wartość, bo jego prawdziwe bezpieczeństwo nie zależy od tego, z kim się porównuje. Ta myśl nie zamyka rozmowy o grzechu, ale pozwala mówić o nim bez ciągłej obrony, z przekonaniem, że Boża troska sięga dalej niż ludzkie rachunki.

Paweł odpowiada na pytanie o przewagę Żydów, które pojawiło się w poprzednich wersetach. Nie unieważnia wcześniejszego stwierdzenia, że powierzono im słowa Boże; rozdziela przywilej otrzymania Bożego objawienia od przekonania, że sam ten przywilej chroni przed sądem. Żydzi mają szczególne miejsce w historii przymierza, lecz nie oznacza to, że stoją poza problemem grzechu. Sformułowanie „zarówno Żydzi, jak i poganie są pod panowaniem grzechu” obejmuje obie grupy. Grzech nie jest tu tylko zbiorem pojedynczych błędów, które można porównać i zsumować. Paweł opisuje władzę, która dotyka ludzkiego życia i sprawia, że żadna grupa nie może oprzeć swojej nadziei na własnej przewadze moralnej czy religijnej. Nie twierdzi przy tym, że wszyscy popełniają identyczne czyny ani że różnice między nimi nie mają znaczenia. Wspólny stan nie zaciera odmienności ich historii. Werset przygotowuje grunt pod cytat o braku sprawiedliwego, nawet jednego, w wersecie 10. Jego celem nie jest zatarcie historii Izraela, lecz pokazanie, że posiadanie Bożych słów nie jest tym samym co bezgrzeszność. Przywilej ujawnia odpowiedzialność; nie daje podstaw do wynoszenia się nad innych.

Paweł zadaje pytanie, które nasuwa się samo: czy w takim razie Żydzi nie mają przewagi? Wcześniej przecież wskazał, że powierzono im słowa Boże. Odpowiedź jest stanowcza: „Żadną miarą!”. Ta przewaga jest prawdziwym darem, ale nie daje podstaw do tego, by stawać wyżej od innych. Zdanie „Wykazaliśmy bowiem wcześniej, że zarówno Żydzi, jak i poganie są pod panowaniem grzechu” stawia wszystkich na tym samym poziomie. Słowo „zarówno” łączy obie grupy w jednej diagnozie. Paweł nie porównuje stopnia winy. Stwierdza, że każda grupa potrzebuje ratunku spoza siebie. W praktyce oznacza to, że ktoś wychowany w wierze, znający Pismo i od lat należący do wspólnoty, może łatwo zacząć mierzyć swoją pozycję w odniesieniu do innych. Taka miara zawodzi. Przywilej otrzymany od Boga nie zwalnia z potrzeby łaski. Im więcej człowiek wie o Bożej woli, tym wyraźniej widzi, jak daleko jest od niej do doskonałości. Ten werset zostawia też miejsce na pokorę, która nie prowadzi do beznadziei. Skoro wszyscy znajdują się w tym samym położeniu, wszyscy mogą przyjąć to samo wybawienie. Przewaga przestaje dzielić ludzi na lepszych i gorszych, a staje się odpowiedzialnością, która ma służyć wspólnemu dobru.

Paweł odpowiada na pytanie o przewagę, które wyrosło z wcześniejszej rozmowy o Żydach i poganach. Żydom powierzono słowa Boże; ten dar pozostaje ważny. Nie daje jednak podstaw, by uznać, że jedna grupa stoi poza grzechem. „Zarówno Żydzi, jak i poganie są pod panowaniem grzechu” — mówi apostoł. To zdanie odbiera ludziom powód do wynoszenia się ponad innych, nie odbiera zaś historii jej znaczenia. Wspólny cień pada na wszystkich, choć każdy niesie go w swoim życiu inaczej. Nie chodzi o to, że każda osoba popełnia to samo zło i krzywdy, lecz o powszechne uwikłanie, którego nie usuwa przynależność, pochodzenie ani religijna wiedza. W kolejnych zdaniach Paweł rozwija tę myśl, przywołując Pismo o ludzkim odejściu od dobra. Nie jest to zaproszenie do pogardy wobec siebie czy innych. Raczej odsłonięcie prawdy, która nie pozwala budować nadziei na porównywaniu się i moralnej przewadze. Człowiek nie może sam siebie ocalić przez wskazanie, że ktoś inny zbłądził bardziej. Wspólna potrzeba miłosierdzia staje się gruntem, na którym różnice nie znikają, lecz przestają być powodem do wywyższania się.