List do Rzymian 3:28 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset zamyka wywód, w którym Paweł odbiera człowiekowi podstawę do chlubienia się własnymi zasługami. Brzmi on: „Sądzimy bowiem, że człowiek osiąga usprawiedliwienie przez wiarę, niezależnie od pełnienia nakazów Prawa.” Słowo „bowiem” wiąże go z poprzednim zdaniem, więc jest to wniosek, a nie osobna myśl. Mowa tu o tym, co człowiek osiąga przez wiarę, a nie o tym, co wcześniej wypracował. Dla serca, które długo liczy swoje dobre uczynki i z lękiem patrzy na każdą pomyłkę, ta myśl bywa wielką ulgą. Można sobie wyobrazić kogoś, kto każdego wieczoru sprawdza, czy zasłużył na przeżyty dzień. Taka osoba może zmęczyć się nie tylko obowiązkami, ale przede wszystkim ciągłym sądzeniem samej siebie. Uczynki nadal mają swoje miejsce, jednak nie one otwierają drzwi do usprawiedliwienia. Najbardziej poruszające jest to, że usprawiedliwienie nie zależy od bilansu dnia i nie musi być zdobywane na nowo po każdej porażce. Słowa Pawła mają w sobie spokój, ponieważ opierają się na Bożej łasce, o której Paweł pisze tuż wcześniej. Ta myśl nie czyni życia obojętnym, lecz zdejmuje z serca ciężar nieustannego udowadniania swojej wartości.

Paweł nie mówi, że Prawo jest złe ani że ludzkie czyny nie mają znaczenia. Rozstrzyga inną kwestię: co daje człowiekowi podstawę, by stanąć przed Bogiem jako usprawiedliwiony. Odpowiedź brzmi: nie wypełnianie nakazów Prawa, lecz wiara. Kontekst dopowiada, że usprawiedliwienie jest darmowym darem łaski, związanym z odkupieniem w Chrystusie Jezusie. Nie jest więc nagrodą za religijną sumienność ani powodem do chlubienia się. Wiara nie oznacza tu kolejnego osiągnięcia, którym można się wykazać; wskazuje na zaufanie Bogu, który usprawiedliwia wierzących w Jezusa. To rozróżnienie ma znaczenie także dla pytania o Żydów i pogan. Paweł podkreśla, że jeden Bóg usprawiedliwia jednych i drugich przez wiarę, nie uzależniając dostępu do Niego od przynależności do jednej grupy ani od znaków Prawa. Werset nie rozstrzyga samodzielnie wszystkich pytań o rolę uczynków w życiu chrześcijańskim. Następne zdanie wyraźnie odrzuca jednak wniosek, że wiara obala Prawo: właściwie je ustawia. Uczynki nie kupują usprawiedliwienia; nie są też tym samym co wiara. Główna myśl wersetu jest skromna, lecz radykalna: chluba ustępuje miejsca łasce, a wspólnym punktem oparcia staje się Bóg.

Ten werset zamyka pytanie o to, na czym opiera się przyjęcie człowieka przez Boga. Apostoł Paweł pisze, że człowiek osiąga usprawiedliwienie przez wiarę, „niezależnie od pełnienia nakazów Prawa”. Prawo nadal ma swoje miejsce, bo zaraz potem Paweł mówi, że właściwie je ustawiamy (List do Rzymian 3:31). Różnica dotyczy podstawy. Prawo pokazuje, czego Bóg chce, ale nie jest tym, na czym człowiek może oprzeć swoją pewność przed Bogiem. W codzienności łatwo przenieść ten rachunek na siebie. Może to być człowiek, który od lat stara się o dobre imię i spełnia wszystkie oczekiwania, a mimo to żyje z wewnętrznym liczeniem punktów. Każdy dzień staje się sprawdzianem, a każdy błąd dowodem przeciwko niemu. Ten werset odbiera temu liczeniu podstawę, bo usprawiedliwienie się przyjmuje, a nie wypracowuje. Ten fragment nie zwalnia jednak z posłuszeństwa. Mówi przede wszystkim o podstawie przyjęcia, a nie o całym życiu po nim. Chrześcijanie od wieków różnie rozumieją, jak wiara łączy się z uczynkami, i ten spór trwa do dziś. Jedno jest jednak jasne: posłuszeństwo wypływa z przyjętej łaski i jej nie zastępuje.

Paweł wyciąga wniosek, który odbiera człowiekowi powód do chluby: usprawiedliwienie nie jest zapłatą za wierne wypełnianie nakazów Prawa. W pobliskich słowach wskazuje jego źródło: Bożą łaskę i odkupienie w Chrystusie Jezusie. Wiara nie staje się więc kolejnym osiągnięciem, którym można się wykazać. Jest zwróceniem się ku Bogu, który usprawiedliwia wierzącego. Można widzieć w tym obraz otwartej dłoni. Nie wytwarza ona daru ani nie może się nim pochwalić; przyjmuje to, czego sama nie zdobyła. Taki obraz nie umniejsza dobra czynionego w posłuszeństwie. Paweł nie mówi, że Prawo traci znaczenie: zaraz potem zaznacza, że wiara go nie obala, lecz właściwie ustawia. Nakazy nie są jednak ceną za Boże przyjęcie. Ta dobra nowina nie jest zastrzeżona dla jednej grupy. Bóg usprawiedliwia zarówno Żydów, jak i pogan, bo jest jeden. W perspektywie wieczności ciężar spoczywa więc nie na ludzkim rachunku zasług, lecz na wierności Boga. Wiara otwiera życie na łaskę, która nie daje powodu do wywyższania się, ale przywraca człowieka Bogu.