List do Rzymian 3:12 – znaczenie i zastosowanie

Ten wers brzmi surowo i trudno czytać go bez ściśnięcia w gardle. Słowo „wszyscy” nie zostawia miejsca na wyjątki, a obraz zboczenia z drogi i zepsucia mówi o czymś głębszym niż pojedynczy upadek. Paweł nie wypowiada tu własnego sądu o ludziach. Zaczyna od słów „jak jest napisane”, więc to, co mówi, opiera się na Piśmie, a nie na nastroju chwili. Zdanie o tym, że nie ma takiego, kto dobrze czyni, może w pierwszej chwili przygnieść. Jednak w kontekście ten wers nie wyodrębnia żadnej grupy. Wcześniej Paweł mówi, że zarówno Żydzi, jak i poganie są pod panowaniem grzechu, więc diagnoza dotyczy wszystkich razem. Ludzie, którzy dotąd sądzili, że ich zagubienie jest tylko ich sprawą, odnajdują się nagle we wspólnej sytuacji. Ten wers nie wypowiada ostatniego słowa o człowieku, ale stawia go w prawdzie, której nie da się ominąć przez porównywanie się z innymi. Nikt nie musi udawać, że stoi wyżej, niż stoi, i w tym uczciwym przyznaniu jest pewna ulga, bo ciężar przestaje być tajemnicą jednego serca.

„Wszyscy zboczyli z drogi, jednocześnie się zepsuli, nie ma takiego, kto dobrze czyni, ani jednego”. Moc tego zdania leży w jego powszechności: Paweł nie wskazuje jednej grupy jako moralnie gorszej. Wcześniej stwierdza, że zarówno Żydzi, jak i poganie są pod panowaniem grzechu (List do Rzymian 3:9). Werset 12 rozwija więc wspólną diagnozę, a nie oskarżenie skierowane wyłącznie do ludzi spoza przymierza. „Zboczyć z drogi” opisuje odejście od właściwego kierunku; „zepsuć się” ukazuje, że problem dotyka nie tylko pojedynczych czynów, lecz całego ludzkiego życia. Następne wersety konkretyzują tę diagnozę przez obraz krzywdzących słów i przemocy. Nie chodzi zatem o twierdzenie, że każdy człowiek zawsze czyni wyłącznie zło albo że dobre czyny w ogóle się nie zdarzają. Paweł mówi o grzechu jako wspólnej kondycji: nikt nie może oprzeć swojej niewinności na własnej sprawiedliwości. To rozróżnienie chroni tekst przed dwiema skrajnościami: samousprawiedliwieniem i pogardą dla innych. Werset nie zaciera różnic między konkretnymi czynami, lecz odbiera komukolwiek podstawę do chlubienia się przed Bogiem. Jego radykalizm polega na tym, że potrzebę miłosierdzia obejmuje wszystkich.

Ten wers mówi o wszystkich, a nie tylko o jednej grupie. Paweł zebrał tu słowa Pisma i zakończył je zdaniem, które nie zostawia miejsca na porównywanie się: „Wszyscy zboczyli z drogi, jednocześnie się zepsuli, nie ma takiego, kto dobrze czyni, ani jednego.” Kontekst jest wyraźny. W Liście do Rzymian 3:9 Paweł pyta, czy Żydzi mają przewagę, i odpowiada krótko: nie. Wers 12 domyka tę myśl. Przewagi nie ma ani po jednej stronie, ani po drugiej. W codziennym życiu ta prawda rozbraja rachunek, który ludzie tak chętnie prowadzą. Kto zestawia swoje dobre uczynki z cudzymi słabościami, zawsze wychodzi na tym korzystniej, ale tylko we własnych oczach. Wers 12 pokazuje, że taka księgowość nie ma oparcia w prawdzie. Najmocniejszy obraz tkwi jednak w słowach o drodze. Zboczyć można tylko z drogi, która istnieje. Ludzka niedoskonałość nie jest więc błądzeniem bez celu, lecz odejściem od szlaku wyznaczonego wcześniej.

Słowa „wszyscy zboczyli z drogi” nie są oskarżeniem wymierzonym w jedną grupę. Paweł mówi o Żydach i poganach: nikt nie może przypisać sobie przewagi ani stanąć przed Bogiem jako bez winy. Wiersz obok dopowiada, że chodzi o powszechne panowanie grzechu, widoczne w słowach i czynach, nie o to, że każdy człowiek popełnia dokładnie te same złośliwości. Obraz drogi mówi o kierunku życia. Człowiek może nadal wykonywać dobre gesty, a zarazem gubić wierność Bogu i bliźniemu: przemilczeć prawdę, by ochronić własną korzyść, albo zranić słowem kogoś słabszego. Paweł nie zostawia tu miejsca na chlubienie się własną dobrocią. Nie odbiera jednak wartości dobru, które ludzie czynią; odsłania, że samo ono nie jest podstawą, na której można domagać się sprawiedliwości przed Bogiem. W tym rozpoznaniu jest surowość, ale także wspólny grunt. Nikt nie stoi poza potrzebą Bożej wierności i miłosierdzia. Zboczenie z drogi nie jest ostatnim słowem o ludzkim przeznaczeniu; jest prawdą, wobec której nadzieja zbawienia nie opiera się na ludzkiej bezbłędności, lecz na Bogu.