List do Rzymian 12:21 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset dotyka czegoś, co zna prawie każdy: pragnienia, by oddać za krzywdę tym samym. Apostoł Paweł nie lekceważy siły tej pokusy. Zło potrafi zawładnąć myślami, odebrać spokój i wejść nawet w zwykłe rozmowy. Dlatego słowo „zwyciężaj” brzmi tak zdecydowanie: chodzi o to, by zło nie miało ostatniego słowa w sercu. Kontekst pokazuje, jak wygląda ta droga. Wcześniejsze wersety mówią o tym, by nikomu nie odpłacać złem za zło i starać się czynić dobro wobec wszystkich, a następne przypominają, że pomsta należy do Boga. Dobro nie oznacza więc udawania, że nic się nie stało. Może mieć bardzo konkretną postać, jak nakarmienie głodnego czy podanie napoju komuś, kto wyrządził krzywdę. Ktoś, kto od lat nosi w sobie gorycz po niesprawiedliwości, może czuć zmęczenie i wstyd, że nie potrafi wybaczyć. Ciężar zwykle nie znika po jednym gwałtownym geście, lecz z czasem maleje, gdy w drobnych wyborach wybiera się dobro. Ten werset pokazuje, że zło zwycięża wtedy, gdy zaczynamy je naśladować. Zostawia też nadzieję, że w odpowiedzi na krzywdę nie trzeba stawać się takim jak ten, kto ją wyrządził.

„Nie daj się zwyciężyć złu, ale zwyciężaj zło dobrem” nie obiecuje, że dobro zawsze szybko odmieni przeciwnika ani że każda krzywda zniknie. Rozróżnia natomiast dwa sposoby odpowiadania na zło: odpłatę, która je powiela, i dobro, które odmawia mu ostatniego słowa. W kontekście Listu do Rzymian 12:17–20 Paweł łączy tę zasadę z zakazem odwetu, dążeniem do pokoju — „jeżeli jest to możliwe” — oraz pozostawieniem pomsty Bogu. Obraz nakarmienia głodnego nieprzyjaciela pokazuje, że dobro nie oznacza jedynie braku wrogości. Może przybrać konkretną postać troski o człowieka, który wyrządził krzywdę. Nie jest jednak zgodą na krzywdę ani stwierdzeniem, że zło przestaje być złem. Wcześniej rozdział mówi o przemianie przez odnawianie umysłu. To ważne: dobro nie jest odruchem odwetu odwróconym na drugą stronę, lecz świadomym wyborem zgodnym z wolą Boga. Kto nie oddaje upokorzenia upokorzeniem, nie musi uznać niesprawiedliwości za słuszną. Nie pozwala tylko, by cudze zło określiło jego własne działanie. Zwycięstwo opisane w tym wersecie polega więc na przerwaniu łańcucha odwetu, a nie na wymuszeniu pojednania.

Zło w tym wersie nie jest tylko czymś, co dzieje się obok. Zwycięża wtedy, gdy zaczyna kształtować nasze reakcje. Apostoł pisze w Liście do Rzymian 12:21 o dwóch drogach: ulec złu albo odpowiedzieć na nie dobrem. Wcześniejsze wersety pokazują, jak to wygląda w praktyce. Nikomu nie odpłaca się złem za zło, nikt sam nie wymierza sprawiedliwości, a głodnego wroga karmi się i poi. Weźmy kobietę, którą dawna współpracownica publicznie zniesławiła. Najłatwiej byłoby odpowiedzieć tym samym, bo odwet wydaje się wtedy sprawiedliwy. Dobro może przybrać postać spokojnego, prawdziwego słowa w miejscu, gdzie inni milczą, albo zwykłej rzetelności bez oglądania się na zemstę. Takie dobro bywa cierpliwym działaniem. Tekst nie obiecuje, że sprawca od razu się zmieni. Najmocniejsza jest jednak myśl o zwycięstwie. W Liście do Rzymian 12:19 czytamy, że pomsta należy do Boga. Dzięki temu serce przestaje prowadzić rachunki krzywd. Dobro jest tu sposobem trwania w wierności Bogu, a nie metodą zdobywania przewagi. Zwycięstwo rozpoczyna się w tym, kim człowiek pozostaje, a dopiero potem w tym, co uda mu się naprawić wobec drugiego człowieka.

„Nie daj się zwyciężyć złu, ale zwyciężaj zło dobrem” nie obiecuje, że dobro szybko odmieni przeciwnika ani że krzywda przestanie boleć. Paweł osadza te słowa w wezwaniu, by nie odpłacać złem za zło, szukać pokoju, gdy jest to możliwe, i nie wymierzać samemu sprawiedliwości. Dobro nie oznacza więc zgody na krzywdę. Oznacza odmowę oddania złu władzy nad własnym postępowaniem. Nakarmienie głodnego nieprzyjaciela jest konkretnym gestem, nie zaprzeczeniem wyrządzonej krzywdy. Człowiek może zachować granice, a zarazem nie pozwolić, by pragnienie odwetu stało się jego miarą. Paweł powierza pomstę Bogu. To trudne zaufanie: sprawiedliwość nie musi zostać porzucona, ale nie należy do człowieka, który został zraniony. W tym świetle dobro jest świadectwem przemienionego życia, o którym mowa na początku rozdziału: życia oddanego Bogu i odnowionego w rozeznawaniu Jego woli. Nie zawsze widać jego owoc od razu. Nie mierzy się go jednak wyłącznie zmianą przeciwnika. Nawet gdy zło trwa, nie musi otrzymać ostatniego słowa nad tym, kto mu się opiera.