List do Rzymian 12:17 – znaczenie i zastosowanie

Ten werset dotyka miejsca, w którym krzywda zostaje najdłużej. Po zranieniu pojawia się pragnienie, by oddać tym samym i przywrócić sprawiedliwość własnymi rękami. Autor listu nie lekceważy tego pragnienia, lecz wskazuje inną drogę: nie odpłacać złem za zło. Polecenie dotyczy tego, co robimy, a nie tego, co czujemy. Nie trzeba udawać, że krzywda niczego nie znaczy, aby żyć zgodnie z tym słowem. Chodzi o to, by ból nie stał się kierownicą każdego kolejnego wyboru. Następne zdanie rozszerza ten obraz: „Starajcie się czynić dobro wobec wszystkich ludzi”. Słowo „wszystkich” jest bardzo szerokie i obejmuje także tych, którzy zawinili. W Liście do Rzymian 12:18 apostoł dodaje, że zgoda ze wszystkimi jest możliwa „o ile zależy to od was”. Nie zawsze od nas zależy, jak zachowają się inni, ale zawsze zależy od nas, jaki gest wykonamy dalej. Ta perspektywa nie przekreśla sprawiedliwości. Pokazuje raczej, że serce, które nie odpłaca, uwalnia się od zamkniętego kręgu zemsty i może zostawić sprawę w rękach Boga.

„Nikomu nie odpłacajcie złem za zło” nie oznacza, że krzywda przestaje być krzywdą ani że sprawiedliwość jest nieważna. Paweł odrzuca odwet: zło wyrządzone przez drugiego człowieka nie ma wyznaczać odpowiedzi wspólnoty. Druga część wersetu nadaje temu zakazowi kierunek: „Starajcie się czynić dobro wobec wszystkich ludzi”. Nie chodzi tylko o powstrzymanie się od rewanżu, lecz o świadome szukanie dobra, także wobec osób, z którymi relacja jest trudna. Ten nakaz wpisuje się w szerszą myśl rozdziału: przemiana umysłu ma prowadzić do rozpoznawania tego, co dobre, a pokora i błogosławienie prześladowców kształtują życie wspólnoty. Werset nie obiecuje, że dobro natychmiast odmieni przeciwnika ani że przywróci zgodę. Kilka zdań dalej Paweł zaznacza, że pokój ze wszystkimi zależy także od tego, co jest możliwe i od samych wierzących (List do Rzymian 12:18). Następnie odróżnia rezygnację z osobistej pomsty od obojętności na zło: odpłatę pozostawia Bogu, a dobro opisuje konkretnie, choćby jako nakarmienie głodnego nieprzyjaciela. W Liście do Rzymian 12:17 dobro nie jest słabością ani odwetem w łagodniejszej postaci. Jest odmową pozwolenia, by cudze zło stało się miarą własnego postępowania.

Ten werset nie zna wyjątku. Zaczyna się od słów „Nikomu nie odpłacajcie złem za zło”, więc obejmuje także tego, kto nas skrzywdził. Apostoł Paweł pisze tak do wspólnoty w Rzymie, gdzie krzywda łatwo staje się pretekstem do odwetu. Werset ma dwie części. Pierwsza mówi, czego nie czynić. Druga mówi, co czynić: starać się o dobro wobec wszystkich ludzi. Ta część wymaga świadomego wysiłku, bo dobro często trzeba wybrać wbrew emocjom. Weźmy kogoś, kto w pracy usłyszał niesprawiedliwą uwagę. Może odpowiedzieć rzeczowo i z szacunkiem, zamiast rzucić kolejny zarzut. Taka odpowiedź nie przekazuje zła dalej. Kontekst pokazuje, że ten ideał nie obiecuje, iż wszystko się ułoży. List do Rzymian 12:18 mówi o zgodzie z zastrzeżeniem: „Jeżeli jest to możliwe, o ile zależy to od was, żyjcie w zgodzie ze wszystkimi ludźmi”. Część wyniku nie zależy od nas. Dlatego List do Rzymian 12:21 mówi o zwycięstwie w zaskakujący sposób. Zło nie zostaje pokonane większym złem, lecz dobrem, które zachowuje własny charakter. Taka wierność nie gwarantuje zmiany drugiego człowieka, lecz chroni przed upodobnieniem się do zła.

„Nikomu nie odpłacajcie złem za zło. Starajcie się czynić dobro wobec wszystkich ludzi” — pisze Paweł w Liście do Rzymian 12:17. To wezwanie wyrasta z przemiany umysłu i życia oddanego Bogu. Nie chodzi o piękny gest, który ma zapewnić wzajemność, lecz o dobro, które nie zależy od tego, czy druga strona na nie zasłuży. Odpłata łatwo zamienia krzywdę w miarę wszystkich kolejnych działań. Paweł wskazuje inną drogę: zło nie musi wyznaczać kształtu odpowiedzi. Jak światło widoczne w ciemnym oknie, dobro nie usuwa ciemności jednym ruchem, ale nie pozwala jej stać się jedyną obecnością. Nie oznacza to, że krzywda przestaje być krzywdą ani że pojednanie zawsze jest możliwe. W dalszej części rozdziału Paweł mówi, by pozostawić pomstę Bogu, a zarazem — „jeżeli jest to możliwe” — żyć w zgodzie ze wszystkimi. Dobro nie jest więc zgodą na niesprawiedliwość ani próbą wymuszenia pokoju. Jest wiernością temu, co Bóg nazywa dobrym, nawet gdy wynik pozostaje poza ludzką kontrolą. W tej wierności zło nie otrzymuje ostatniego słowa.