Księga Psalmów 36:4 – znaczenie i zastosowanie

Księga Psalmów 36:4 opisuje człowieka, którego słowa są nieprawością i podstępem, a który zaniechał mądrości i czynienia dobrze. Psalm nie tłumaczy tej mowy ani nie szuka dla niej usprawiedliwienia. Pokazuje raczej, że to, co wychodzi z ust, odsłania wnętrze człowieka, nawet wtedy, gdy sam mówiący tego nie dostrzega. Tekst mówi o dwóch rzeczach: o wypowiadanych słowach i o tym, czego zabrakło w postępowaniu. Nie ustala między nimi kolejności, dlatego warto czytać je razem, jako jeden obraz człowieka. Szczególnie poruszające jest to, jak psalmista ukazuje samotność takiego człowieka wobec własnej winy. Werset trzeci mówi, że jego oczy zbyt mu schlebiają, by dostrzec swoją winę. Słowa krążą więc wokół niego i nie docierają do prawdy o nim samym. Mowa, która mogła łączyć ludzi, staje się zasłoną przed własnym sercem. W perspektywie wiary, która łączy uczucia z Bogiem, ten fragment jest ostrzeżeniem, ale też cichą nadzieją. Ostrzeżenie dotyczy tego, jak łatwo słowa zdradzają to, czego nie umiemy nazwać. Obok tego obrazu psalm ukazuje jednak Boga, którego łaskawość dosięga nieba, a wierność sięga obłoków. Nawet tam, gdzie człowiek odchodzi od dobra, Boża wierność pozostaje obecna.

Psalm 36:4 opisuje nie tylko złe słowa, lecz kierunek życia: „Słowa jego ust to nieprawość i podstęp, zaniechał mądrości i czynienia dobrze”. Nieprawość i podstęp pokazują, jak człowiek obchodzi się z innymi; porzucenie mądrości i dobra sięga głębiej, bo oznacza rezygnację z rozeznawania i prawego działania. Nie chodzi więc o pojedynczą pomyłkę, lecz o utrwalony wybór, który w kolejnych wersetach przybiera postać planowania zła i trwania na niedobrej drodze. Wersety 2–3 ukazują tło tego wyboru: bezbożnik nie ma bojaźni Boga przed oczami, a własne spojrzenie schlebia mu tak, że nie dostrzega winy. Podstęp wobec innych łączy się tu z samooszukiwaniem. Człowiek może nazywać rozsądkiem to, co służy jego korzyści, i nie zauważać, że odwrócił się od dobra. Ważny jest jednak dalszy ruch psalmu. Po opisie nieprawości Dawid zwraca się ku łaskawości i wierności Boga, sięgającym nieba. Psalm nie zaciera zła ani nie przedstawia ludzkiej przewrotności jako ostatniego słowa. Zestawia krzywy ludzki wybór z niezawodną dobrocią Boga, u którego stworzenie znajduje ocalenie i schronienie.

Ten werset pokazuje, że nieprawość może zacząć się od słów. Psalmista opisuje mowę, która jest nieprawością i podstępem, a przy tym człowiek zaniechał mądrości i czynienia dobrze. Zwraca uwagę, że zaniechanie dotyczy dwóch rzeczy naraz. Kto przestaje szukać mądrości, przestaje też czynić dobrze, a jedno łatwo prowadzi do drugiego. Tekst nie opisuje dramatycznego upadku, lecz codzienne wypowiedzi. Można to sobie wyobrazić na przykładzie kogoś, kto w pracy zaczyna przedstawiać kolegów w korzystnym dla siebie świetle, a potem wybiera sformułowania niejasne i wygodne. Taka mowa zdradza, że serce przestało szukać prawdy. Kontekst łączy ten obraz z wcześniejszym opisem bezbożnika, który nie ma przed oczami bojaźni Boga i nie potrafi dostrzec własnej winy, bo jego oczy zbyt mu schlebiają. Człowiek widzi wtedy siebie łaskawiej, niż powinien. Słowa są więc miejscem, w którym widać stan serca. Usta nie tworzą zła same z siebie, ale ujawniają, czy mądrość i dobro wciąż kierują życiem.

Księga Psalmów 36:4 odsłania słowa człowieka, który odwrócił się od mądrości i czynienia dobra. Nie chodzi tu o pojedyncze potknięcie, lecz o kierunek życia: w poprzednich wersetach psalm mówi o braku bojaźni Bożej i o oczach, które schlebiają własnemu postępowaniu. Zło może więc znaleźć schronienie nie tylko w uczynku, ale i w sposobie, w jaki człowiek opowiada samemu sobie o swoim życiu. „Słowa jego ust to nieprawość i podstęp, zaniechał mądrości i czynienia dobrze”. To zdanie brzmi jak zamknięcie drzwi: dobro przestaje być czymś, ku czemu człowiek się zwraca. Nie oznacza to jednak, że psalm kończy się na ludzkiej nieprawości. Zaraz potem jego spojrzenie zwraca się ku łaskawości i wierności Boga, które sięgają nieba, oraz ku Jego ocaleniu dla ludzi i zwierząt. W tym zestawieniu widać powagę wyborów, ale także szerszy horyzont niż ludzkie zło. Psalm nie rozmywa odpowiedzialności ani nie uznaje krzywizny za nieuniknioną. Stawia obok niej Bożą dobroć, która nie mieści się w granicach ludzkiej niewierności. Zło ma swój głos, lecz nie jest ostatnim słowem tej pieśni.