Księga Przysłów 31:10 – znaczenie i zastosowanie

Opis dzielnej kobiety ma pokazać, jakimi żonami powinny stawać się kobiety i jakich żon powinni szukać mężczyźni. Składa się z 22 wersetów, z których każdy zaczyna się od kolejnej litery hebrajskiego alfabetu, podobnie jak niektóre psalmy. Dlatego niektórzy sądzą, że nie była to część nauki, której matka Lemuela udzieliła synowi, lecz osobny poemat, być może często powtarzany przez pobożnych Żydów i łatwiejszy do zapamiętania dzięki układowi alfabetycznemu.

Nowy Testament przedstawia tę naukę w skrócie (List do Tytusa 2:9; List do Tytusa 2:10; Pierwszy List Piotra 3:1-6), a obowiązki żon opisane w tych fragmentach odpowiadają temu obrazowi dobrej żony. Słusznie poświęcono temu tematowi tak wiele uwagi, ponieważ niewiele rzeczy podtrzymuje wiarę w rodzinach skuteczniej niż mądre, bogobojne matki. Ma to też ogromne znaczenie dla codziennego dobrobytu i pomyślności domu. Mężczyzna, który chce dobrze prosperować, powinien, jak mówi przysłowie, pytać żonę o zgodę.

Ogólne pytanie, które pojawia się w tym fragmencie, dotyczy znalezienia takiej kobiety (Księga Przysłów 31:10). Po pierwsze, mowa o kobiecie, której się szuka: o kobiecie dzielnej, czyli pełnej siły. Choć kobiety nazywa się słabszymi naczyniami, ta kobieta czerpie siłę z mądrości, łaski i bojaźni Bożej. Tego samego słowa użyto w odniesieniu do dobrych sędziów (Księga Wyjścia 18:21), nazwanych ludźmi zdolnymi, czyli odpowiednimi do powierzonego im zadania, prawdomównymi i bojącymi się Boga.

Dzielna kobieta jest więc kobietą pełną ducha. Panuje nad sobą i potrafi mądrze prowadzić innych. Jest bogobojna, pracowita i prawdziwą pomocą dla swojego męża. Jej postawa kontrastuje ze słabością serca kobiety wyniosłej i niemoralnej (Księga Ezechiela 16:30). Jest również stała i zdecydowana. Gdy przyjmuje dobre zasady, pozostaje im wierna i nie pozwala, by zmienne nastroje czy trudności odwiodły ją od obowiązków.

Po drugie, taką kobietę trudno znaleźć. Pytanie „Któż ją znajdzie?” pokazuje, że dobrych kobiet jest niewiele, a wiele z tych, które wydają się dobre, w rzeczywistości takie się nie okazuje. Mężczyzna może sądzić, że znalazł dzielną kobietę, a później przekonać się, że się pomylił, jak ktoś, kto spodziewał się Racheli, a otrzymał Leę. Każdy, kto zamierza się ożenić, powinien starannie szukać takiej kobiety i mieć ten najważniejszy cel przed oczami.

Nie powinien kierować się urodą, żywym usposobieniem, majątkiem, znanym nazwiskiem, pięknymi strojami ani umiejętnością tańca. Takie zalety mogą występować tam, gdzie brakuje cnoty. A wiele naprawdę dzielnych kobiet nie wyróżnia się tymi zewnętrznymi atutami. Po trzecie, właśnie dlatego, że taką żonę trudno znaleźć, ma ona wielką wartość. Mężczyzna, który ją ma, powinien bardzo ją cenić i okazywać to wdzięcznością wobec Boga, a także życzliwością i szacunkiem dla niej. Jej wartość znacznie przewyższa rubiny, a także wszystkie bogate ozdoby, którymi stroją się próżne kobiety.

Im rzadsze są tak dobre żony, tym bardziej należy je cenić. Dalej następuje pełny opis tej kobiety i jej wspaniałych cech. Z wielką troską zabiega o szacunek i miłość męża. Ludzie dobrzy sami w sobie będą także dobrymi małżonkami. Dobra kobieta, która wychodzi za mąż, będzie dobrą żoną i będzie starała się podobać mężowi (Pierwszy List do Koryntian 7:34). Choć ma w sobie siłę, jej pragnienie kieruje się ku mężowi. Chce poznać jego myśli, by móc się do nich dostosować, i jest gotowa uznać jego zwierzchność.

Postępuje tak, że mąż może jej całkowicie zaufać. Ma zaufanie do jej czystości, bo nigdy nie dała mu powodu do podejrzeń ani zazdrości. Nie jest chłodna ani zamknięta w sobie, lecz skromna i powściągliwa, a jej słowa i postępowanie wyraźnie świadczą o cnocie. Mąż o tym wie, dlatego bezpiecznie jej ufa. Jest spokojny, a ona pomaga mu zachować ten spokój. Ufa też jej osądowi, bo wie, że w każdej sytuacji będzie mówić i działać mądrze, nie narażając go na krzywdę ani wstyd.

Ufa jej wierności wobec wspólnych spraw. Wie, że nigdy nie zdradzi jego tajemnic ani nie postawi własnych interesów ponad dobrem rodziny. Gdy wychodzi, by zajmować się sprawami publicznymi, może polegać na tym, że ona równie dobrze jak on zadba o dom. Dobra żona to taka, której można zaufać, a dobry mąż potrafi powierzyć sprawy w ręce takiej żony.

Choć nie musi zarabiać na codzienny chleb, bo ma majątek, z którego może żyć, nie spędza czasu na bezczynności. Wie, że nie zostaliśmy stworzeni do lenistwa. Wie też, że gdy człowiek nie ma nic do roboty, diabeł szybko znajdzie mu zajęcie, i że ten, kto nie chce pracować, nie powinien jeść.

Niektórzy jedzą i piją po prostu dlatego, że nie mają czym się zająć. Wypełniają czas wizytami i wyszukanymi rozrywkami, nawet gdy te odwiedziny nie są potrzebne. Ona nie gustuje w takim próżniaczym życiu, bo ani nie składa, ani nie przyjmuje bezużytecznych wizyt i nie wdaje się w puste rozmowy.

Dba o dobre wykorzystanie czasu i nie pozwala, by się marnował. Gdy zapada zmrok, nie uznaje, że trzeba już skończyć pracę, jak muszą robić ci, którzy pracują w polu (Księga Psalmów 104:23). Jej praca odbywa się w domu i warto wykonywać ją przy świetle lampy, dlatego przedłuża dzień. Jej lampa nie gaśnie nocą (Księga Przysłów 31:18). Światło lampy po zmroku jest dobrodziejstwem, a naszym obowiązkiem jest dobrze je wykorzystać. O starannie wykonanej pracy wciąż mówi się, że „pachnie lampą”.

Wstaje wcześnie, jeszcze w nocy (Księga Przysłów 31:15), żeby przygotować posiłek dla służby. Dzięki temu wszyscy są gotowi i pełni energii, gdy zaczyna się dzień. Nie przypomina tych, którzy do północy albo jeszcze dłużej grają w karty czy tańczą, a potem śpią do południa. Dobra żona przedkłada pracę nad wygodę i przyjemności. Chce o każdej porze dnia wypełniać swoje obowiązki. Więcej prawdziwej satysfakcji daje jej nakarmienie domowników wczesnym rankiem niż innym ludziom wygrane pieniądze, a tym bardziej pieniądze przegrane po całonocnej grze. Ci, którzy mają rodzinę pod swoją opieką, nie powinni zbyt długo wylegiwać się rano w łóżku.

Podejmuje się też pracy odpowiedniej do swojej roli. Nie zajmuje się pracą uczonego, męża stanu ani rolnika, lecz tym, co należy do jej obowiązków jako kobiety. Wyszukuje wełnę i len, starając się zdobyć je w najlepszej jakości i po najlepszej cenie. Dba o zapasy potrzebne do pracy z wełną i lnem (Księga Przysłów 31:13). Dzięki temu nie tylko zapewnia pracę ubogim, co jest bardzo dobrą rzeczą, ale też sama chętnie pracuje własnymi rękami. Jak sugeruje użyte tu określenie, pracuje z ochotą i umiejętnie. Zajmuje się swoimi obowiązkami radośnie i starannie. Angażuje w nie nie tylko ręce, lecz także umysł, i nie ustaje w czynieniu dobra.

Sama bierze do ręki wrzeciono, czyli kołowrotek, i trzyma kądziel (Księga Przysłów 31:19). Nie sądzi, że taka praca ogranicza jej wolność albo umniejsza jej godność, ani nie uważa jej za niegodną odpoczynku czy własnej pozycji. Wrzeciono i kądziel są tu wymienione jako oznaka jej godności, podczas gdy ozdoby córek Syjonu opisano jako coś, co przyniosło im hańbę (Księga Izajasza 2:18 i następne).

Wykonuje też pracę z całych sił, bez połowicznego zaangażowania (Księga Przysłów 31:17). Opasuje biodra siłą i umacnia ramiona. Nie spędza czasu wyłącznie na pracy siedzącej ani na zadaniach wymagających jedynie delikatnych ruchów palców. Niektóre zajęcia są tak lekkie, że prawie niczym nie różnią się od bezczynności. Jeśli trzeba, podejmuje się pracy wymagającej pełnego wysiłku i mądrze wykorzystuje swoją siłę, wiedząc, że właśnie tak można ją pomnażać.

Dzięki mądremu zarządzaniu sprawia też, że jej praca przynosi zysk. Nie trudzi się przez całą noc, by na koniec nie mieć z tego nic. Przeciwnie, przekonuje się, że jej towar jest dobry (Księga Przysłów 31:18). Wie, że jej praca przynosi korzyść, i to dodaje jej wytrwałości. Potrafi ocenić, które rzeczy może wykonać lepiej i taniej niż wtedy, gdyby je kupowała. Dzięki uważnej obserwacji odkrywa, które zajęcia dają najlepsze wyniki, i im poświęca najwięcej wysiłku.

Zapewnia swojej rodzinie wszystko, czego ta potrzebuje i pragnie (Księga Przysłów 31:14). Żadne statki handlowe, nawet flota Salomona, nie przywoziły zyskowniejszego ładunku niż owoce jej pracy. Statki wymieniają wywożone towary na zagraniczne dobra; ona czyni podobnie z tym, co przynosi jej praca. Jeśli na jej ziemi nie rośnie coś, czego potrzebuje, może wymienić na to własne wyroby. W ten sposób sprowadza żywność z daleka. Nie ceni czegoś tylko dlatego, że pochodzi z daleka, ale jeśli czegoś potrzebuje, a znajduje się to daleko, wie, jak to zdobyć.

Kupuje także ziemię i powiększa majątek rodziny (Księga Przysłów 31:16). Najpierw przygląda się polu, a potem je kupuje. Zastanawia się, jak bardzo przyda się rodzinie i jaki przyniesie dochód, i dlatego podejmuje decyzję o zakupie. A właściwie, nawet jeśli bardzo jej na nim zależy, nie kupuje go, dopóki wszystkiego starannie nie przemyśli. Rozważa, czy pole jest warte swojej ceny, czy stać ją na taki wydatek, czy jego stan prawny nie budzi wątpliwości, czy odpowiada opisowi i czy ma dość pieniędzy, by za nie zapłacić. Wielu ludzi doprowadziło się do ruiny przez nieprzemyślane zakupy, ale ci, którzy chcą kupować rozsądnie, najpierw rozważają sprawę, a dopiero potem podejmują decyzję.

Zakłada też winnicę, ale robi to za owoce pracy własnych rąk. Nie pożycza pieniędzy ani nie zaciąga długu. Wykorzystuje oszczędności z dochodów swojego gospodarstwa domowego. Nie powinno się wydawać pieniędzy na luksusy, dopóki dzięki Bożemu błogosławieństwu dla swojej pracy nie zgromadzi się dość, by móc sobie na nie pozwolić. Wtedy owoce winnicy smakują podwójnie słodko, bo są wynikiem uczciwej pracy.

Dba też o wyposażenie domu i zapewnia sobie oraz swojej rodzinie dobre ubrania (Księga Przysłów 31:22). Szyje do pomieszczeń ozdobne narzuty i może z nich korzystać, bo sama je wykonała. Jej własne stroje są bogate i eleganckie, z jedwabiu i purpury, odpowiednie do jej pozycji i statusu. Nie jest próżna ani nie poświęca wiele czasu na strojenie się. Nie czyni z ubioru głównej ozdoby i nie szczyci się nim. Mimo to ma piękne ubrania i nosi je z wdziękiem. Szaty jej męża, odpowiednie dla człowieka zajmującego wysoką pozycję, są zrobione z przędzy, którą sama uprzędła. Wyglądają lepiej i służą dłużej niż ubrania gotowe. Zapewnia też ciepłe ubrania swoim dzieciom i stroje służbie. Nie musi obawiać się najmroźniejszej zimy, bo ona i jej domownicy mają dość odzieży chroniącej przed chłodem, a przecież to właśnie jest jej podstawowym zadaniem. Cały jej dom nosi szkarłat, czyli mocną tkaninę odpowiednią na zimę, a zarazem elegancką i piękną. Niektórzy rozumieją to tak, że domownicy są ubrani podwójnie, w stroje na zimę i na lato.

Wytwarza więcej, niż potrzebuje jej dom, więc po dobrym zaopatrzeniu rodziny sprzedaje kupcom szlachetne płótno i pasy (Księga Przysłów 31:24). Towary te mogą trafić do Tyru, ruchliwego ośrodka handlu, albo do innego miasta targowego. Rodzinom sprzyja dobrobyt, gdy więcej sprzedają, niż kupują. Podobnie krajowi dobrze służy eksport własnych towarów.

Dla ludzi o dobrej pozycji społecznej nie jest żadną hańbą sprzedawanie tego, czego mają w nadmiarze, prowadzenie handlu ani wysyłanie towarów drogą morską. Kobieta ta gromadzi także zapasy na przyszłość. Później będzie się cieszyć, że zgromadziła dla rodziny odpowiednie zapasy i zapewniła dzieciom ich część. Ci, którzy pilnie pracują w najlepszych latach życia, na starość mogą korzystać z owoców tej pracy: wspominać ją z radością i czerpać z niej pożytek.

Troszczy się o domowników i o wszystkie sprawy gospodarstwa. Daje swoim domownikom żywność, każdemu odpowiednią porcję we właściwym czasie (Księga Przysłów 31:15), więc żadna z osób w jej służbie nie ma powodu skarżyć się, że dostaje za mało albo jest źle traktowana. Wyznacza służącym ich część, czyli zarówno obowiązki, jak i pożywienie, dzięki czemu każda zna swoje zadania. Uważnie przygląda się temu, jak prowadzone są sprawy jej domu (Księga Przysłów 31:27). Obserwuje zachowanie służby, by korygować to, co niewłaściwe, i pomagać wszystkim wypełniać obowiązki wobec Boga, siebie nawzajem i jej.

Podobnie jak Hiob, który usuwał zło ze swojego domu, i Dawid, który nie dopuszczał do niego niczego niegodziwego, dba o porządek we własnym domu. Nie wtrąca się w sprawy innych gospodarstw. Uważa, że wystarczy dobrze doglądać własnego.

Jest też hojna wobec ubogich (Księga Przysłów 31:20). Tak samo chętnie daje, jak zdobywa. Często pomaga potrzebującym własnymi rękami, robiąc to bez przymusu, z radością i wielkodusznie, z otwartą dłonią. Nie ogranicza pomocy do ubogich sąsiadów mieszkających w pobliżu. Dociera także do potrzebujących z daleka, szukając okazji do czynienia dobra i dzielenia się z innymi. To równie ważny element dobrego zarządzania domem jak wszystko inne, co robi.

Mówi mądrze i życzliwie. Unika pustych rozmów, ostrej krytyki i drażliwości, które cechują niektórych zapracowanych ludzi. Otwiera usta z mądrością. Gdy mówi, robi to rozsądnie i rzeczowo, a każde jej słowo świadczy, że kieruje się mądrością. Nie tylko sama podejmuje mądre decyzje, lecz także udziela mądrych rad innym.

Nie robi tego jednak jak władczyni, która rzuca rozkazy, lecz jak życzliwa przyjaciółka. Na jej języku jest prawo dobroci. Ta zasada kieruje wszystkim, co mówi. Miłość i życzliwość są zapisane w jej sercu i widać je w jej słowach. Jeśli naprawdę troszczymy się o siebie nawzajem, słychać to w sposobie, w jaki mówimy. Nazywa się to prawem dobroci, bo kształtuje jej postępowanie wobec każdego, z kim rozmawia. Mądrość i życzliwość nadają jej słowom siłę. Zyskują one szacunek i często skłaniają innych do chętnej zgody. Życzliwe słowa mają moc.

Niektórzy rozumieją to jako prawo łaski lub miłosierdzia i sądzą, że kobieta ta często mówi także o Słowie Bożym. Chętnie rozmawia o nim ze swoimi dziećmi i służbą. Jej wypowiedzi są pełne poważnych, pobożnych treści, a ona porusza je z mądrością. Pokazuje to, jak bardzo jej serce jest zwrócone ku przyszłemu światu, choć jej ręce pozostają zajęte sprawami tego świata.

Tym, co dopełnia i wieńczy jej charakter, jest bojaźń Pańska (Księga Przysłów 31:30). Ma wiele dobrych cech, ale posiada też to, co najważniejsze. Jest naprawdę pobożna, a wszystkim, co robi, kierują jej sumienie i cześć dla Boga. Właśnie to postawiono tu znacznie wyżej niż urodę. Uroda przemija i może zwodzić. Nie sprawia, że człowiek podoba się Bogu, i nie jest pewnym znakiem mądrości ani dobroci. Wielu mężczyzn dało się zwieść urodzie przy wyborze żony.

Piękne ciało może skrywać nieczystą i zniekształconą duszę. Uroda nieraz prowadziła ludzi do pokus, które niszczyły ich cnotę, dobre imię i duszę. W najlepszym razie jest czymś przemijającym, a zatem bywa złudna i zwodnicza. Choroba potrafi szybko ją zniszczyć. Niezliczone wypadki mogą zniszczyć ten kwiat w pełni rozkwitu. Starość z pewnością sprawi, że zwiędnie, a śmierć i grób pochłoną. Prawdziwym pięknem duszy jest jednak bojaźń Boża obecna w sercu. Zjednuje człowiekowi przychylność Boga i ma wielką wartość w Jego oczach. Trwa na wieki i nawet śmierć nie może jej zniszczyć. Śmierć niszczy piękno ciała, lecz doprowadza piękno duszy do pełni.

Szczęście tej cnotliwej kobiety widać również w tym, że czerpie pociechę z własnej cnoty (Księga Przysłów 31:25). Jej szatą są siła i godność. Otula się nimi, ciesząc się nimi wewnętrznie i okazując je na zewnątrz. Ma niezłomnego i stałego ducha, dzięki czemu potrafi znosić liczne trudności i rozczarowania, które spotykają na tym świecie nawet ludzi mądrych i dobrych. Siła i godność są jej szatą, dając jej zarówno ochronę, jak i powagę.

Postępuje uczciwie wobec wszystkich i czerpie z tego radość. Będzie się cieszyć także w przyszłości. Gdy się zestarzeje, spojrzy wstecz z pociechą i świadomością, że w młodości nie była bezczynna ani bezużyteczna. W dniu śmierci pocieszy ją myśl, że jej życie miało dobry cel. Co więcej, będzie się radować w przyszłym życiu. Za swoją dobroć otrzyma pełnię radości i wieczne szczęście.

Jest też wielkim błogosławieństwem dla najbliższych (Księga Przysłów 31:28). Jej dzieci powstają i nazywają ją błogosławioną. Dobrze o niej mówią, a ich własne życie jest pochwałą dla niej. Modlą się za nią i dziękują Bogu, że dał im tak dobrą matkę. Są jej to winne. Tego wymaga piąte przykazanie, a dobremu ojcu i dobrej matce należy się podwójny szacunek.

Jej mąż również uważa się za tak wielkiego szczęściarza, że przy każdej okazji mówi o niej dobrze jako o jednej z najlepszych kobiet. Nie ma w tym nic niewłaściwego. To piękny przykład miłości małżeńskiej, gdy mąż i żona dobrze o sobie mówią i okazują sobie należne uznanie.

Zdobywa też dobre imię wśród sąsiadów, tak jak Rut, którą w całym mieście znano jako cnotliwą kobietę (Księga Rut 3:11). Cnota zasługuje na pochwałę (List do Filipian 4:8). Kobieta, która boi się Pana, zyska pochwałę Boga (List do Rzymian 2:29), a także ludzi. Będzie bardzo ceniona, bo wiele kobiet postępowało szlachetnie. Widać więc, że cnotliwe kobiety są drogocennymi klejnotami, choć nie tak rzadkimi, jak mogłoby się wydawać po pierwszej lekturze Księgi Przysłów 31:10.

Wiele było dobrych kobiet, lecz żadna nie dorównuje tej. Któż znajdzie jej równą? Przewyższa wszystkie pozostałe. Ludzie prawi powinni starać się wzrastać w cnocie. Wiele córek mądrze żyło w domu ojca i w stanie panieńskim, lecz dobra żona, jeśli jest cnotliwa, przewyższa je wszystkie. W swoim domu czyni więcej dobra, niż one mogą uczynić w swoich. Niektórzy rozumieją to tak, że dobrymi córkami nie da się zadbać o dom mężczyzny równie dobrze jak dobrą żoną.

Bez wątpienia będzie chwalona (Księga Przysłów 31:31). Niektórych chwali się bardziej, niż na to zasługują, lecz pochwała, którą otrzymuje ta kobieta, jest w pełni zasłużona. To owoc jej rąk i słusznie jej się należy. Odmówienie jej tej pochwały byłoby krzywdą. Tych, których dzieła zasługują na uznanie, należy chwalić. Drzewo poznaje się po owocach, więc jeśli owoc jest dobry, należy dobrze mówić o drzewie.

Jeśli jej dzieci są posłuszne i pełne szacunku oraz żyją tak, jak powinny, w ten sposób dają jej owoc jej rąk. Zbiera nagrodę za całą troskę, którą je otaczała, i czuje, że jej trud został sowicie wynagrodzony. Dzieci powinny starać się odwdzięczyć rodzicom w ten sposób, bo to część prawdziwej pobożności okazywanej w domu (Pierwszy List do Tymoteusza 5:4). Nawet gdy ludzie postępują niesprawiedliwie, jej sprawa i tak obroni się sama. Jej własne dzieła będą ją chwalić u bram, jawnie wobec wszystkich.

Pozwala, by chwaliły ją jej dzieła, i nie zabiega o ludzkie uznanie. Kobiety, które lubią słuchać pochwał na swój temat, nie są naprawdę cnotliwe. To jej własne dzieła będą ją chwalić. Nawet jeśli rodzina i sąsiedzi nie powiedzą niczego, jej dobre uczynki przemówią za nią. Wdowy najlepiej pochwaliły Tabitę, pokazując płaszcze i szaty, które uszyła dla ubogich (Dzieje Apostolskie 9:39).

Jej sąsiedzi powinni przynajmniej pozwolić, by jej dzieła ją chwaliły, i nie robić niczego, co tłumiłoby tę pochwałę. Ci, którzy postępują dobrze, zasługują na uznanie (List do Rzymian 13:3). Nie powinniśmy im zazdrościć ani umniejszać ich zasług, lecz pozwolić, by pobudzały nas do świętego wysiłku. Nikt nie powinien mówić o niej źle, skoro jej życie już samo w sobie składa dobre świadectwo o prawdzie. Tak dobiega końca to zwierciadło dla kobiet. Zachęca się je, by się w nim przejrzały i kształtowały według jego wzoru. Jeśli tak uczynią, ich piękno spotka się z pochwałą, czcią i chwałą, gdy ukaże się Jezus Chrystus.