Księga Przysłów 31:5 – znaczenie i zastosowanie

Księga Przysłów 31:5 mówi o tym, co dzieje się z pamięcią człowieka, który pije. Wino nie zostaje tu nazwane złem samym w sobie, ale jako coś, co może zamglić to, co najważniejsze. Gdy ktoś zapomina prawa, przestaje widzieć tych, którzy od niego zależą. Zaniedbanie często zaczyna się nie od złej woli, lecz od tego, że głos biedy przestaje docierać. Warto zauważyć, że werset łączy dwie rzeczy: zapomnienie i zaniedbanie. Pierwsze dotyczy pamięci o zasadach, drugie konkretnych działań wobec ludzi. W tym zdaniu słychać coś bardzo ludzkiego. Gdy człowiek jest pochłonięty własnym ciężarem albo ucieka od bólu, łatwo przestaje myśleć o cudzej nędzy. Tekst nie mówi, że każdy, kto pije, na pewno zawiedzie, lecz pokazuje, jak wielką wagę ma uważność wobec innych, zwłaszcza tam, gdzie ktoś ma władzę. Kolejne wersety mówią o tym, że wino ma być podane tym, którzy są w goryczy, aby na chwilę zapomnieli o nędzy, a sprawiedliwość ma stanąć w obronie niemych i uciemiężonych. Pamięć o ubogich nie jest więc tylko obowiązkiem prawnym. Jest formą wierności wobec cudzego cierpienia, która wymaga czujności i otwartego serca.

Werset 5 wyjaśnia, dlaczego władca powinien stronić od upojenia: stawką jest sprawiedliwe rządzenie. Picie może sprawić, że zapomni o prawach i zaniedba „prawa ubogich”, czyli należnej im ochrony i sprawiedliwości. Przestroga nie sprowadza się więc do osobistej dyscypliny. Dotyczy obowiązku wobec ludzi, których los zależy od decyzji silniejszych. Kontekst rozdziału podkreśla tę odpowiedzialność. Wersety 8–9 wzywają, by mówić w imieniu tych, których głos nie dociera, i bronić uciemiężonych oraz biednych. Werset 5 odsłania przeszkodę: władza połączona z odurzeniem może osłabić pamięć o prawie właśnie tam, gdzie prawo powinno chronić najbardziej bezbronnych. Nie jest to ogólne twierdzenie, że każdy, kto pije, staje się niesprawiedliwy; to napomnienie skierowane do króla, którego trzeźwość ma znaczenie publiczne. Przysłowie łączy zatem rozsądek z odpowiedzialnością. Prawo nie jest jedynie narzędziem rządzących, lecz także miarą ich wierności wobec tych, którzy mają mniej wpływu. Prawdziwym sprawdzianem władzy staje się to, czy pamięta o ich prawach.

Słowa, których matka nauczyła króla Lemuela, mają jasny sens: władza wymaga trzeźwego umysłu. Gdy człowiek pije, jego osąd słabnie, a z nim czujność wobec tego, co sprawiedliwe. W Księdze Przysłów 31:5 czytamy: „by pijąc, nie zapomnieli praw, nie zaniedbali prawa ubogich”. Tekst łączy zapomnienie prawa z zaniedbaniem najsłabszych. Ten fragment nie opisuje wyraźnego zła. Biedni mogą zostać pominięci w zwykłym roztargnieniu. Nikt nie musi im szkodzić z premedytacją, by zniknęli z pola widzenia. Wystarczy, że zabraknie uważności. Kolejne wersety pokazują tę sprawę z drugiej strony. Napój otrzymują ci, którzy są w udręce, by zapomnieli o nędzy (31:6-7). Władca natomiast ma otwierać usta dla niemych i bronić uciemiężonych (31:8-9). Trzeźwość staje się tu narzędziem sprawiedliwości. Kierowniczka małej firmy, zmęczona po długim dniu i wieczornym spotkaniu przy winie, może zatwierdzić zmianę grafiku, która obciąży najsłabszych pracowników. Nie zrobi tego ze złej woli. Po prostu nie zauważy, kto zapłaci za tę decyzję. Ten fragment przypomina, że sprawiedliwość zaczyna się od uważnego patrzenia.

Władza łatwo zaczyna słuchać własnego pragnienia zamiast ludzi, za których odpowiada. Matka Lemuela ostrzega króla, że picie może prowadzić do zapomnienia praw i zaniedbania spraw ubogich. Jej słowa nie dotyczą jedynie osobistej rozwagi: chodzi o sąd, który waży na życiu tych, których głos bywa słaby. W tym krótkim zdaniu pamięć o prawie splata się z pamięcią o człowieku. Prawo nie jest tu chłodną regułą, oddzieloną od codzienności. Ma chronić tych, których nędza i brak wpływów czynią łatwymi do pominięcia. Gdy władca zapomina, nie znika sama krzywda; znika tylko z pola jego widzenia. Dalsze wersety rozwijają tę odpowiedzialność: otworzyć usta za niemymi, osądzić uczciwie, bronić uciśnionych i biednych. Obraz milczącego człowieka przy sądzie przypomina, że sprawiedliwość potrzebuje nie tylko dobrych zasad, lecz także kogoś, kto nie odwróci wzroku. Przysłowie mówi o królu, ale jego światło sięga każdej powierzonej odpowiedzialności. Wierność zaczyna się tam, gdzie cudza bieda nie staje się niewidzialna.