Księga Przysłów 31:1 – znaczenie i zastosowanie

Większość komentatorów uważa, że Lemuel to Salomon. Jego imię oznacza „poświęcony Bogu”, co dobrze współgra z imieniem, które Bóg nadał Salomonowi: Jedidiasz, czyli „umiłowany przez Pana” (Druga Księga Samuela 12:25). Niektórzy sądzą, że Lemuel był królem sąsiedniego kraju, a jego matka, Izraelitka, być może należąca do rodu Dawida, uczyła go tych mądrych zasad. Niezależnie od tego, która możliwość jest prawdziwa, pouczenie pozostaje aktualne: matki, podobnie jak ojcowie, powinny od najmłodszych lat uczyć dzieci, co jest dobre, a co złe.

Nawet królowie potrzebują pouczenia. Nikt nie jest zbyt wielki, by uczyć się dróg Boga. Dorosłe osoby powinny często wracać myślą do dobrych wskazówek, które otrzymały w dzieciństwie, zarówno po to, by same się przed czymś przestrzec, jak i by okazać szacunek tym, którzy je prowadziły. Nauki tej matki świadczą o czułej trosce i stanowczej opiece.

Najpierw zwraca się do młodego księcia słowami, które przykuwają jego uwagę i pokazują jej miłość: „Co, mój synu? Co mam Ci powiedzieć?”. Zastanawia się, jak najlepiej mu doradzić. Jej słowa brzmią też jak upomnienie, bo zauważyła, że pociągają go kobiety i wino. W istocie pyta: „Czy tak zamierzasz żyć? Czy nie nauczyłam Cię niczego lepszego?”.

Przypomina mu, że jest jej własnym synem, którego urodziła i którego wychowywała z troską. Jej słowa płyną więc z miłości, a nie z chłodnej krytyki. Przypomina mu również, że jest poświęcony Bogu, w którego wierzyła. To syn, którego powierzyła Bogu w ślubowaniu i o którego łaskę dla niego często się modliła (Księga Psalmów 72:1). Dzieci poświęcone Bogu, szczególnie przez chrzest i obietnice składane w ich imieniu, można słusznie nazywać dziećmi naszych ślubowań. Takie zobowiązania powinny kształtować zarówno sposób, w jaki je wychowujemy, jak i to, jak one same żyją.

Potem ostrzega go przed dwoma grzechami, które mogą zniszczyć człowieka: grzechem seksualnym i pijaństwem. Nie powinien oddawać swojej siły kobietom, zwłaszcza tym, które do niego nie należą. Nie powinien trwonić czasu, energii ani myśli na puste zaloty i miłe słówka, skoro powinien uczyć się mądrości i dobrze rządzić. Przede wszystkim powinien unikać cudzołóstwa, nierządu i pożądliwości. Grzechy te osłabiają ciało, szkodzą zdrowiu i niszczą dobre imię. Są szczególnie niebezpieczne dla królów, bo władca zniewolony własnymi żądzami nie nadaje się do rządzenia innymi.

Matka ostrzega go również przed pijaństwem. Nie powinien oddawać się winu ani mocnym trunkom ani przesiadywać godzinami przy piciu, jak czynili niektórzy władcy podczas uczt, gdy wino odbierało im siły i rozsądek (Księga Ozeasza 7:7). Choćby wino i towarzystwo wydawały się przyjemne, powinien panować nad sobą i zachować trzeźwość. Pijaństwo przynosi królowi ujmę, bo odbiera mu godność i czyni go niezdolnym do mądrego rządzenia. Pozbawia go jasności umysłu, której władca potrzebuje.

Szkody wyrządzone przez alkohol są poważniejsze niż sama hańba. Pijany władca może zapomnieć o prawie i nadużyć swojej władzy. Zamiast pomagać ludziom w trudnej sytuacji, może niesprawiedliwie ich osądzać i przysparzać im cierpienia. Pismo Święte mówi, że ten sam problem może zgubić także kapłanów i proroków, gdy błądzą przez wino i mocny napój (Księga Izajasza 28:7). Sędziowie szczególnie potrzebują trzeźwego umysłu, a ci, którzy często upijają się do zawrotu głowy, nie potrafią dobrze sądzić. Kolejna rada dotyczy dobrego wykorzystania majątku.

Ludzie zamożni nie powinni uważać, że ich bogactwo służy wyłącznie zaspokajaniu ich pragnień i zachcianek. Powinni używać tego, co mają, by pomagać potrzebującym, jak mówi Księga Przysłów 31:6–7. Jeśli masz pod ręką wino lub mocny trunek, nie używaj ich, by szkodzić sobie przez nadmiar. Wykorzystaj je, by pomóc innym, i podaj je tym, którzy tego potrzebują.

Ludzie majętni powinni dawać nie tylko chleb głodnym i wodę spragnionym. Powinni także podawać mocny trunek tym, którzy z powodu choroby lub bólu są bliscy śmierci, a wino — tym, którzy są smutni i przygnębieni. Wino miało dodawać otuchy i sił oraz rozweselać serce, gdy rzeczywiście było to potrzebne. Bez takiej potrzeby staje się szkodliwe, bo obciąża ciało i duszę.

Powinniśmy więc wyrzekać się niektórych przyjemności, by móc przeznaczyć coś na złagodzenie cierpienia innych. Lepiej, by nasze nadwyżki i przysmaki służyły prawdziwej pomocy bliźnim, niż by miały nam szkodzić. Osoby bliskie śmierci mogą pić ostrożnie i z umiarem, a może to dodać im sił, gdy słabną. Przez pewien czas mogą wtedy mniej myśleć o ubóstwie i cierpieniu, co pomoże im łatwiej je znosić.

Żydzi twierdzą, że właśnie stąd wziął się zwyczaj podawania skazanym na śmierć oszołamiającego napoju przed egzekucją, jak uczyniono w przypadku naszego Zbawiciela. Główna myśl jest jednak taka, że wino przynosi ulgę, dlatego należy sięgać po nie z powodu potrzeby, a nie dla egoistycznej przyjemności. Powinny pić je tylko osoby, które naprawdę potrzebują takiego pokrzepienia, jak Tymoteusz, któremu zalecono niewielką ilość wina ze względu na żołądek i częste dolegliwości (Pierwszy List do Tymoteusza 5:23).

Król powinien też dobrze wykorzystywać swoją władzę, wiedzę i wpływy, a sprawiedliwość wymierzać rozważnie, odważnie i życzliwie, jak poucza Księga Przysłów 31:8–9. Powinien osobiście przyglądać się sprawom, które do niego trafiają, i kontrolować pracę sędziów oraz urzędników, by wspierać sumiennych, a usuwać tych, którzy są leniwi lub niesprawiedliwi.

W każdej rozpatrywanej sprawie powinien sądzić uczciwie i nie lękać się ludzkich opinii. Wydając wyrok, powinien mówić otwarcie — stąd wezwanie: „Otwórz usta”. Oznacza to, że książęta i sędziowie powinni mieć swobodę jasnego wypowiadania się i wydawania słusznych decyzji. Niektórzy zwracają uwagę, że mądrzy otwierają usta tylko wtedy, gdy trzeba, podczas gdy głupcy mają je stale otwarte i nieustannie mówią.

Przede wszystkim król powinien widzieć siebie jako obrońcę niewinnych, którzy doznają ucisku. Niżsi rangą urzędnicy mogą nie mieć dość gorliwości ani wrażliwości, by występować w obronie ubogich i potrzebujących, dlatego sam król musi wkroczyć do działania i zabrać głos. Powinien to robić w obronie osób niesłusznie oskarżonych o przestępstwa zagrożone karą śmierci, takich jak Nabot, którego skazano na zagładę, by zaspokoić nienawiść jednej osoby lub stronnictwa. W takiej sytuacji król powinien interweniować, by nie dopuścić do przelania niewinnej krwi.

Powinien też zabierać głos w obronie osób, przeciwko którym wytacza się niesprawiedliwe procesy, by pozbawić je praw, ponieważ są ubogie, nie potrafią się bronić albo nie stać ich na wynajęcie prawnika. W takich sprawach królowie również powinni występować w roli obrońców ubogich. Szczególnie powinni bronić tych, którzy nie mogą mówić we własnym imieniu, czy to z powodu słabości lub strachu, czy dlatego, że oskarżyciel nie dopuszcza ich do głosu albo onieśmiela ich sąd. Występowanie w obronie tych, którzy nie potrafią sami się bronić, jest szlachetne — niezależnie od tego, czy są nieobecni, milczą, czy brakuje im śmiałości, by przedstawić swoją sprawę. Nasze prawo powierza sędziemu rolę obrońcy oskarżonego.