List do Filipian 3:5 – znaczenie i zastosowanie

Ten wers brzmi jak spis tego, na czym Paweł mógłby oprzeć swoją pozycję: „obrzezany w ósmym dniu, z rodu Izraela, z pokolenia Beniamina, Hebrajczyk z Hebrajczyków, w stosunku do Prawa – faryzeusz”. Pierwsze z tych określeń zostały mu dane, zanim cokolwiek sam zdołał wybrać. Urodzenie, pochodzenie i dziedzictwo tworzą fundament, który wydaje się pewny właśnie dlatego, że nikt go nie kwestionuje. Ten fragment mówi o człowieku, który przez lata mocno trzymał się tego, co dawało mu poczucie wartości, i o tym, jak trudno jest to puścić. Paweł nie wylicza tych cech po to, by się nimi popisać. Pisze o nich z pamięcią o tym, czym były kiedyś, a w następnym wersie wyznaje, że to, co było dla niego zyskiem, uznał za stratę. Sam fakt, że przeszłość była szanowana i dobra, nie czyni jej ostatecznym gruntem pewności. Dla kogoś, kto nosi w sobie własną historię jak tarczę, ten tekst może być szczególnie poruszający. Nie trzeba wymazywać tego, kim się było, aby przestało to być miarą własnej wartości.

„Obrzezany w ósmym dniu” — Paweł wylicza w Filipian 3:5 swoje religijne i rodzinne pochodzenie. Nie przedstawia go jako czegoś wstydliwego ani jako błędu. Pokazuje raczej, że spełniał kryteria, którymi można było uzasadniać zaufanie do własnego statusu: należał do Izraela, do pokolenia Beniamina, znał tradycję i był faryzeuszem, czyli należał do stronnictwa szczególnie zaangażowanego w zachowywanie Prawa. Znaczenie tego wyliczenia wynika z sąsiednich wersetów. Paweł mówi, że jeśli ktoś mógłby pokładać ufność w takich osiągnięciach, on miałby ku temu mocne podstawy. Nie zatrzymuje się jednak na ich wyliczaniu. W wersetach 7–9 uznaje je za stratę w porównaniu z poznaniem Chrystusa i sprawiedliwością otrzymywaną przez wiarę. Kluczowe rozróżnienie dotyczy więc wartości samego pochodzenia i miejsca, jakie zajmuje ono jako podstawa ufności. Paweł nie twierdzi, że jego historia jest fałszywa lub bez znaczenia. Odrzuca przekonanie, że religijne rodowody i osiągnięcia mogą zastąpić więź z Chrystusem. Ten werset nie deprecjonuje żydowskiej tradycji; ujawnia granicę chlubienia się własnym statusem.

Paweł wylicza tu swoje świadectwa tak, jak ktoś przedstawia kompletny życiorys człowieka, który ma czym się wylegitymować. Obrzezany w ósmym dniu, z rodu Izraela, z pokolenia Beniamina, Hebrajczyk z Hebrajczyków, w stosunku do Prawa – faryzeusz. Pierwsze określenia dotyczą pochodzenia, którego nie wybrał. Ostatnie wiąże się z drogą, którą Paweł sam obrał i którą szedł z gorliwością. Warto zauważyć, że fragment niczego nie wyśmiewa. Paweł nie wstydzi się swojej tożsamości ani wykształcenia religijnego. Ważne jest jednak to, po co te świadectwa przytacza. W Liście do Filipian 3:4 mówi o ufności w ciele, a w 3:7 pisze, że to, co było dla niego zyskiem, uznał za stratę ze względu na Chrystusa. Ten werset działa jak lustro. Łatwo oprzeć poczucie wartości na tym, co mamy w rękach, albo na tym, co przypisano nam od urodzenia. Paweł nie odrzuca swojej historii, ale pokazuje, że nawet cenne dokumenty mogą zasłonić Chrystusa. Wtedy trzeba na nowo przemyśleć ich wartość w świetle Chrystusa, co Paweł właśnie robi. Taki test ma prostą wartość: pokazuje, co naprawdę trzyma człowieka w pionie.

Paweł wymienia to, co mogło stanowić mocny fundament jego religijnej tożsamości: obrzezanie dokonane zgodnie z obyczajem ósmego dnia, izraelskie pochodzenie, przynależność do pokolenia Beniamina i wierność faryzejskiej drodze rozumienia Prawa. Nie przemawia tu ktoś stojący poza tradycją ani pozbawiony powodów do dumy. Jego świadectwo ma wagę właśnie dlatego, że zna wartość tych znaków i przynależności. W sąsiednich wersetach Paweł przeciwstawia takiej ufności chlubienie się w Chrystusie Jezusie. Nie wymazuje tym własnej historii. Zmienia się jednak miejsce, w którym szuka ostatecznego oparcia: później nazwie to, co było zyskiem, stratą ze względu na Chrystusa. Lista zasług nie jest więc szczytem jego opowieści, lecz tłem dla odkrycia większego niż wszelkie dziedziczone i zdobyte potwierdzenia własnej wartości. W tym wersecie wybrzmiewa cicha prawda o przemijaniu ludzkich podstaw pewności. Pochodzenie, religijna gorliwość i nienaganna praktyka mogą wiele znaczyć, ale nie są wiecznym celem. W perspektywie Pawła najgłębsza nadzieja nie polega na posiadaniu imponującego życiorysu, lecz na należeniu do Chrystusa i odnalezieniu w Nim sprawiedliwości pochodzącej od Boga.