List do Filipian 3:4 – znaczenie i zastosowanie

W Liście do Filipian 3:4 Paweł nie udaje, że stoi ponad ludzką skłonnością do szukania oparcia w tym, co widać i co da się policzyć. Mówi wprost: „Chociaż ja także mogę pokładać ufność w ciele”. To zdanie brzmi szczerze, bo nie stawia autora w roli kogoś, kto nigdy nie kusił się do samopewności. Przyznaje, że i jego serce potrafi wspierać się na tym, co zewnętrzne: na pochodzeniu, gorliwości i nienagannym przestrzeganiu Prawa. Dalsza część wersetu, „Jeśli ktoś inny sądzi, że może złożyć ufność w ciele, to ja tym bardziej”, pokazuje, jak łatwo porównujemy się z innymi i jak trudno wyjść z tego porównania bez poczucia, że coś nam ubywa. Takie miejsce bywa bardzo samotne, bo każe stale udowadniać swoją wartość. Paweł nie wyrzuca tej listy zasług gniewnie. Kładzie ją obok siebie w spokojnym tonie, aby w kolejnych zdaniach uznać ją za stratę wobec poznania Chrystusa. Ten werset jest więc raczej wyznaniem niż pouczeniem. Pokazuje, że zaufanie do własnego ciała, rodowodu czy dobrych uczynków może być prawdziwą pokusą nawet dla kogoś bardzo oddanego Bogu. Właśnie w tej szczerości widać siłę tekstu, bo oparcie w sobie nie zostaje wstydliwie ukryte, lecz nazwane po imieniu.

Słowa „Chociaż ja także mogę pokładać ufność w ciele” nie są wyznaniem słabości, lecz mocnym argumentem Pawła. W poprzednim wersecie przeciwstawia on ufność w Chrystusie Jezusie poleganiu na „ciele”; teraz pokazuje, że nie odrzuca takiej postawy z braku własnych powodów do chluby. Wymienia je w kolejnych wersetach: pochodzenie, obrzezanie, przynależność do Izraela, gorliwość i skrupulatne przestrzeganie Prawa. „Ciało” oznacza tu nie tyle fizyczność, ile to, co człowiek może przedstawić jako własny tytuł do uznania przed Bogiem. Paweł nie mówi, że pochodzenie, tradycja czy religijna gorliwość są same w sobie złe. Podważa ich rolę jako podstawy ufności i chluby. Znaczenie tego wyliczenia ujawnia się w kontraście z wersetem 7: to, co wcześniej liczyło się dla Pawła jako zysk, ze względu na Chrystusa uznał za stratę. Nie dlatego, że jego przeszłość przestała być faktem, lecz dlatego, że nie mogła już stanowić centrum jego nadziei. Werset 4 przygotowuje więc odwrócenie miary wartości: decydujące nie są osiągnięcia człowieka, ale Chrystus, którego poznanie Paweł uznaje za najwyższą wartość.

Paweł nie udaje, że nie ma czym się pochwalić. W Liście do Filipian 3:4 pisze: „Chociaż ja także mogę pokładać ufność w ciele. Jeśli ktoś inny sądzi, że może złożyć ufność w ciele, to ja tym bardziej”. Kolejne wersety wyliczają jego pochodzenie, gorliwość i nienaganność prawną. Ten fragment dotyka czegoś bardzo codziennego. Często opieramy poczucie wartości na tym, co da się pokazać: na dyplomie, pozycji w pracy, dobrej opinii w rodzinie czy wspólnocie. Same w sobie te dobra nie są złe. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy stają się fundamentem, bo wtedy nawet najmocniejsze zaplecze może zawieść w chwili próby. Warto zauważyć, że apostoł nie zaprzecza swoim zasługom. Mówi o nich rzeczowo i spokojnie. Dopiero w Liście do Filipian 3:7 okazuje się, że uznał je za stratę ze względu na Chrystusa. Wers 4 jest więc punktem wyjścia, a nie ostatnim słowem tego wywodu. Sam ten wers pokazuje, ile Paweł mógłby policzyć na swoją korzyść, zanim powie, co naprawdę się liczy.

W Liście do Filipian 3:4 Paweł nie wycofuje się z własnej historii. Przyznaje, że ma powody, by pokładać ufność w ciele, i dodaje, że jego podstawy byłyby mocniejsze niż podstawy innych. W następnym wersecie wymienia pochodzenie, przynależność do Izraela i gorliwość w przestrzeganiu Prawa. Nie mówi więc o pustej pysze, lecz o rzeczywistych znakach, które mogły uchodzić za powód do chluby. Werset nabiera znaczenia w świetle słów poprzednich: wspólnota chlubi się w Chrystusie Jezusie i nie pokłada ufności w ciele. Paweł potrafi przedstawić imponujący rachunek zasług, ale nie czyni z niego ostatecznej miary własnej wartości ani drogi do Boga. Można tu dostrzec różnicę między pamięcią o tym, kim się jest, a oparciem na tym, co daje poczucie przewagi. Pochodzenie i osiągnięcia mogą być ważną częścią ludzkiej historii. Nie muszą jednak dźwigać ciężaru zbawienia. Paweł prowadzi ten wywód ku przemianie oceny: to, co wcześniej było zyskiem, wobec Chrystusa staje się stratą. Jego pewność nie wyrasta już z mocnego życiorysu, lecz z przynależności do Chrystusa.