Ewangelia Mateusza 5:39 – znaczenie i zastosowanie

Ewangelia Mateusza 5:39 wyrasta z tej samej mowy, w której Jezus odnosi się do zasady „Oko za oko i ząb za ząb”. Słowa „Nie stawiajcie oporu złemu” nie opisują biernego przyzwolenia, lecz odmowę odpowiadania przemocą na przemoc. Obraz prawego policzka pokazuje konkretne upokorzenie, a tekst nie udaje, że takie uderzenie nie boli. Jezus mówi o tym, jak można odpowiedzieć, a nie o tym, że cios jest czymś obojętnym. Warto jednak zauważyć, czego ten fragment nie mówi. Nie nakazuje pozostawać w miejscu, gdzie ktoś jest krzywdzony, i nie czyni z przemocy czegoś dobrego. Gdy krzywda się powtarza albo zagraża bezpieczeństwu, potrzebna jest pomoc drugiego człowieka oraz zaufanych instytucji i służb, które mogą realnie ochronić. Wierność tym słowom nie wymaga samotnego dźwigania przemocy. Najmocniej wybrzmiewa tu myśl, że zranienie nie znika tylko dlatego, że zabrakło odwetu. Nadstawienie drugiego policzka nie oznacza szybkiego zapomnienia ani przyspieszonego uleczenia. Jest raczej wyborem, by nie oddawać złem za zło, nawet wtedy, gdy w środku wciąż wszystko boli. Taka postawa bywa bardzo trudna, a jej sens nie polega na szybkiej ulgi, lecz na zachowaniu wierności temu, kim jest człowiek przed Bogiem.

Słowa „Nie stawiajcie oporu złemu” łatwo odczytać jako nakaz bierności wobec krzywdy. Jednak obraz drugiego policzka należy do serii przykładów, w których Jezus odrzuca zasadę odpłacania krzywdą za krzywdę: zamiast odwetu uczeń odpowiada inaczej. Chodzi o przerwanie spirali rewanżu, nie o uznanie przemocy za dobro. Warto zauważyć też zmianę liczby: Jezus zaczyna od zwrotu do grupy — „wam”, „nie stawiajcie” — a potem opisuje sytuację pojedynczej osoby. To nauka dla wspólnoty uczniów, pokazana na konkretnym obrazie. Nie podaje jednak procedury na każdy przypadek przemocy ani nie mówi, że skrzywdzony ma udawać, iż nic się nie stało. Takie wnioski wykraczałyby poza sam werset. Otaczające go przykłady, dotyczące sporu o szatę, przymuszonej drogi i prośby o pożyczkę, ukazują postawę hojności i rezygnacji z odwetu. Interpretacje różnią się co do tego, jak te obrazy stosować w sytuacjach zagrożenia, lecz ich wspólny kierunek jest czytelny: sprawiedliwość nie musi przyjmować formy osobistej zemsty. Jezus podważa odruch, który każe zło powielać, i wskazuje na wolność odpowiedzi, która nie oddaje przemocy jej własnym językiem.

Słowa o drugim policzku łatwo odczytać jako nakaz bezbronności. Tekst mówi jednak przede wszystkim o tym, czego Jezus nie chce od uczniów: odpowiadania złem na zło. Ewangelia Mateusza 5:38 przypomina zasadę „oko za oko”, a Ewangelia Mateusza 5:39 wprowadza inne rozumienie sprawiedliwości. Zwrot „nie stawiajcie oporu złemu” dotyczy odwetu, który przejmuje władzę nad sercem i decyduje o kolejnych krokach. Kolejne wersety pokazują, jak ta wolność wygląda w praktyce. Oddanie płaszcza, pójście dodatkową milę czy pożyczka dla proszącego ukazują hojność, która nie jest biernością. Jedna osoba w konflikcie może przerwać spiralę spokojnym słowem, inna odejść z sytuacji, jeszcze inna zgłosić krzywdę właściwym osobom. Ten fragment nie opisuje biernego znoszenia każdej krzywdy. Opisuje człowieka, który nie uznaje zemsty za swoje prawo. Nadstawienie drugiego policzka nie czyni cierpienia wartością samą w sobie. Pokazuje natomiast, że człowiek nie musi oddawać złem na zło, aby pozostać sobą. Jego godność nie zależy od tego, kto go uderzył.

W Ewangelii Mateusza 5:39 Jezus odwraca logikę odwetu: „Nie stawiajcie oporu złemu”. Obraz uderzonego policzka nie pomniejsza krzywdy. Pokazuje chwilę, w której człowiek może odpowiedzieć przemocą i przekazać ją dalej, albo odmówić, by krzywda stała się miarą jego własnego postępowania. Nadstawienie drugiego policzka nie oznacza, że zło jest nieważne ani że skrzywdzona osoba ma uznać przemoc za słuszną. Jezus nie nazywa krzywdy dobrem. Jego słowa kierują uwagę ku wolności, która nie musi przyjmować kształtu odwetu. W kolejnych obrazach mowa o szacie, przymusowej drodze i pożyczce; odpowiedź ucznia wykracza poza rachunek należności i obowiązku. Może się to wyrażać w odmowie zemsty, w przerwaniu spirali upokorzeń, w zachowaniu prawdy bez zadawania kolejnej rany. Nie jest to łatwa ani zawsze bezpieczna droga; ochrona zagrożonej osoby pozostaje ważna. Sens tych słów nie polega na bierności wobec krzywdy, lecz na tym, że zło nie otrzymuje prawa do kształtowania każdej odpowiedzi. W królestwie Bożym siła może objawić się także jako niezgoda na odwet.