Ewangelia Mateusza 18:21 – znaczenie i zastosowanie

Piotr pyta o miarę, a właściwie o granicę. Siedem razy brzmi w jego ustach jak hojna odpowiedź, bo mieści się w tym, co człowiek jeszcze potrafi unieść. Jego słowa: „Panie, ile razy mam przebaczyć, jeśli mój brat wykroczy przeciwko mnie? Czy aż siedem razy?” (Ewangelia Mateusza 18:21), zdradzają jednak zmęczenie kimś, kto przy każdym powtórzeniu krzywdy liczy na nowo. Jezus nie podaje nowej liczby do zapamiętania. Odpowiada: „Nie mówię ci, że aż siedem razy, lecz aż siedemdziesiąt siedem razy”, i przez to przenosi spór z rachunku w inne miejsce. Dalszy fragment, zaczynający się od słowa „Dlatego” w Ewangelii Mateusza 18:23, opisuje królestwo niebieskie jako króla, który chciał rozliczyć się ze sługami. Jeden z nich był mu winien dziesięć tysięcy talentów i nie miał z czego oddać, więc sam rachunek pokazuje, jak wielki był ten dług. Z tej perspektywy pytanie Piotra brzmi inaczej, bo zakłada, że przebaczenie też da się odliczyć. Tekst wskazuje raczej na długi, których człowiek nie spłaci własnymi siłami. Ten, kto nosi w sobie długą pamięć krzywd, nie musi udawać, że ciężar zniknął. Obraz rachunku nie zabiera bólu, ale pozwala zobaczyć, że nad tym zmęczonym liczeniem stoi Ktoś, kto dobrze zna wagę każdego długu.

Piotr pyta o przebaczenie tak, jak pyta się o należną miarę: ile razy można znieść cudze wykroczenie, zanim uzna się, że cierpliwość się skończyła. Sformułowanie „jeśli mój brat wykroczy przeciwko mnie” umieszcza sprawę w relacji z drugim człowiekiem. Nie chodzi o abstrakcyjną doskonałość, lecz o krzywdę, która może się powtarzać. Wcześniej w tym rozdziale Jezus mówi o upominaniu brata, który grzeszy, i o odpowiedzialności wspólnoty. Pytanie Piotra pojawia się więc obok tematu naprawiania relacji, nie zamiast niego. Przebaczenie nie oznacza, że zło przestaje być złem ani że trzeba udawać, iż krzywdy nie było. Piotr pyta jednak, czy przebaczenie można ograniczyć ustaloną liczbą. Odpowiedź Jezusa w Ewangelii Mateusza 18:22 odrzuca taki rachunek, a przypowieść rozpoczynająca się w wersecie 23 rozwija tę myśl przez obraz darowanego długu. Werset 21 odsłania zatem napięcie między pragnieniem jasnej granicy a logiką przebaczenia. Nie podaje jeszcze rozwiązania wszystkich trudnych sytuacji; pokazuje, że przebaczenie brata nie jest przysługą z limitem, lecz częścią życia we wspólnocie poddanego miłosierdziu.

Piotr pyta o miarę. Ile razy wybaczyć bratu, który wykroczy przeciwko niemu? Sam podaje liczbę, siedem, i chce wiedzieć, czy to wystarczy. Jezus odpowiada inaczej: „Nie mówię ci, że aż siedem razy, lecz aż siedemdziesiąt siedem razy”. Nie chodzi tu o nową, wyższą cyfrę do odhaczenia, lecz o to, że przebaczenie nie zamyka się na żadnym liczniku. Zaraz potem w Ewangelii Mateusza 18:23 pojawia się przypowieść o królu, który chce rozliczyć swoich sług. Jeden z nich jest winien dziesięć tysięcy talentów, kwotę, której nie da się spłacić. Pan każe go sprzedać razem z żoną, dziećmi i całym majątkiem. Obraz jest surowy i konkretny. Pokazuje skalę długu, zanim padnie jakiekolwiek słowo o litości. Ta perspektywa porządkuje pytanie Piotra. Kto dokładnie liczy cudze winy, ten zwykle przestaje widzieć własny dług. Rachunek krzywd wydaje się sprawiedliwy, dopóki nie postawi się go obok długu, którego człowiek sam nie jest w stanie spłacić. Jezus nie odpowiada więc na pytanie o miarę, tylko przesuwa jego środek: od tego, ile razy wybaczyć, ku temu, skąd wybaczenie się bierze.

Piotr pyta o granicę: czy siedem razy wystarczy? W jego pytaniu słychać pragnienie, by przebaczenie miało miarę, którą da się policzyć. Jezus odpowie, że nie chodzi o siedem, lecz o siedemdziesiąt siedem razy. W świetle dalszych słów nie jest to nowy, większy limit, ale wezwanie do życia bez skrupulatnego prowadzenia rachunku krzywd. To pytanie pada w rozdziale, który zaczyna się od rozmowy o tym, kto jest największy w królestwie niebieskim. Jezus stawia pośrodku dziecko, a później mówi o napominaniu brata, wspólnocie i przebaczeniu. Królestwo nie objawia się więc jako miejsce, gdzie krzywda przestaje mieć znaczenie, lecz jako wspólnota, w której nie wolno sprowadzić drugiego człowieka do jego winy. W następującej potem przypowieści dług staje się obrazem czegoś, czego dłużnik nie potrafi sam spłacić. To nadaje pytaniu Piotra głębię: przebaczenie nie jest drobną uprzejmością ani zapomnieniem o bólu. Jest odpowiedzią na miłosierdzie, które przekracza ludzką miarę. Nie wymazuje prawdy o krzywdzie, ale nie pozwala, by rachunek stał się ostatnim słowem o bracie.