Ewangelia Mateusza 12:36 – znaczenie i zastosowanie

Słowa z Ewangelii Mateusza 12:36 padają w sporze z faryzeuszami, którzy oceniali uczniów Jezusa według zewnętrznych zasad. Jezus mówi tu ogólnie o ludziach i o ich słowach, bez wyliczania konkretnych grzechów języka. Surowość tej zapowiedzi kryje się w czasowniku zdadzą sprawę, bo mowa nie przepada bez śladu, lecz zostaje wzięta pod uwagę. Najbardziej zatrzymuje przymiotnik bezużyteczne. Tekst nie wymienia słów raniących ani wypowiedzianych w strachu czy żalu, mówi o słowach, które niczemu nie służą. Można sobie wyobrazić kogoś, kto w zmęczeniu rzuca pustym zdaniem, a potem długo wraca myślami do jego pustki, aż zaczyna ona ważyć więcej niż cała rozmowa. Taki obraz jest jedynie możliwością, a nie opisem czyjegoś życia. Ewangelia Mateusza 12:34 przypomina, że z obfitości serca mówią usta, więc słowa zdradzają to, co w człowieku jest pełne. Najważniejsze wydaje mi się to, że waga słów nie kończy się na wyroku. Ewangelia Mateusza 12:37 mówi o uniewinnieniu i potępieniu na podstawie słów, a więc zapowiada wagę, a nie bezradność. Ten fragment pozostaje poważnym przypomnieniem, że mowa jest częścią życia, za które przyjdzie zdać sprawę.

Słowa w Ewangelii Mateusza 12:36 nie są oderwanym katalogiem zakazanych wyrażeń. Jezus mówi w sporze z faryzeuszami, a najbliższy kontekst wyjaśnia, o jakie słowa chodzi: usta ujawniają to, czym napełnione jest serce. „Bezużyteczne” słowo nie musi więc oznaczać każdej nieporadnej wypowiedzi. W tym kontekście chodzi o mowę pustą moralnie, która może fałszywie oskarżać, odrzucać dobro lub zaciemniać prawdę. Obraz „zdania sprawy” wskazuje na odpowiedzialność. Słowa nie są błahe tylko dlatego, że szybko padają i znikają; mogą odsłonić postawę człowieka wobec Boga i innych. W następnym wersecie Jezus mówi o uniewinnieniu i potępieniu na podstawie słów, łącząc je z sądem, nie z mechanicznym liczeniem pojedynczych potknięć. Nie chodzi o to, że człowiek zasłuży sobie na zbawienie bezbłędną mową ani że każda pochopna wypowiedź przesądza o jego losie. Fragment zachowuje powagę sądu, a zarazem kieruje uwagę głębiej niż ku samej kontroli języka. Słowa są owocem serca. Dlatego ich znaczenie ujawnia się w tym, co mówią o naszym stosunku do prawdy, miłosierdzia i działania Boga.

Jezus mówi o mowie poważnie, choć zwykle traktujemy ją jako coś lekkiego i prawie niezauważalnego. W Ewangelii Mateusza 12:36 zapowiada: „A mówię wam: Z każdego bezużytecznego słowa, które wypowiedzą ludzie, zdadzą sprawę w dzień sądu”. Warto zobaczyć, co wskazuje jako źródło słów. Kilka wersów wcześniej, w Ewangelii Mateusza 12:34, pada zdanie: przecież z obfitości serca mówią usta. Ewangelia Mateusza 12:35 dodaje, że dobry człowiek z dobrego skarbca wydobywa dobre rzeczy. Słowo jest więc owocem tego, co zgromadzone we wnętrzu. Można to zobaczyć na przykładzie. Ktoś przy kolacji rzuca w pośpiechu uwagę, która nikogo nie buduje. Sam zapomina o niej po minucie, ale ktoś przy stole pamięta ją znacznie dłużej. Taki drobiazg ujawnia, czym człowiek w danej chwili karmi się najłatwiej. Tekst nie opisuje sądu w szczegółach i nie tłumaczy, jak wygląda każda rozmowa. Mówi jednak jasno, że mowa podlega rozliczeniu. Werset nie kończy się na pilnowaniu języka. Pokazuje, że bezużyteczne słowo bywa znakiem tego, co w człowieku dawno się zadomowiło.

„Z każdego bezużytecznego słowa […] zdadzą sprawę w dzień sądu” — mówi Jezus. W otaczających te słowa zdaniach łączy mowę z tym, co przechowuje serce: z jego obfitości mówią usta. Słowa nie są więc lekkim pyłem, który znika bez śladu. Mogą odsłonić, czym człowiek karmi swoje wnętrze i jak patrzy na drugiego. „Bezużyteczne” nie musi oznaczać każdego nieporadnego zdania czy chwili milczenia. Jezus ostrzega przed mową, która nie służy prawdzie ani dobru: oskarżeniem wypowiedzianym bez miłosierdzia, pogardą, słowem użytym do zaciemnienia tego, co oczywiste. W tej scenie Jego słowa padają wobec ludzi, których mowa ujawnia zamknięcie na dobro widoczne w Jego działaniu. Dzień sądu nadaje tej przestrodze powagę wieczności. Żadne słowo nie jest dla Boga obojętne, bo człowiek i jego relacje nie są obojętne. A jednak ostrzeżenie nie zamyka drogi powrotu: sąsiedni fragment mówi także o przebaczeniu. Mowa może stać się owocem przemiany serca. Odpowiedzialność za słowa zaczyna się głęboko, tam, gdzie serce uczy się prawdy i miłosierdzia.