Ewangelia Marka 12:19 – znaczenie i zastosowanie

Ten wers jest przytoczeniem prawa, ale czuje się w nim spory ciężar. „Nauczycielu, Mojżesz tak nam nakazał: Jeśli umrze czyjś brat i pozostawi żonę, a nie zostawi dziecka, niech jego brat weźmie ją za żonę i wzbudzi potomstwo swojemu bratu.” Słowa te mówią o kobiecie, która została bez męża i bez dziecka, o mężczyźnie, który ma wziąć na siebie jej los, i o rodzinie, która nie chce, by pamięć po zmarłym całkiem zniknęła. Prawo dotyczy ciągłości rodu, ale za nim stoją konkretni ludzie, a ich samotność bywa łatwo przeoczona. Saduceusze nie pytają jednak o ból. Używają tego przepisu jak argumentu, by pokazać, że zmartwychwstanie prowadzi do absurdu. Ich mowa jest chłodna, a słowa nakazu brzmią w ich ustach jak punkt w sporze. Sam wers nie mówi jeszcze, jak Jezus na to odpowie, ale już tutaj widać, że nawet dobre słowa Pisma można wypowiedzieć tak, że nie słychać w nich cierpienia tych, których dotyczą. Ten fragment zostaje w pamięci jako przestroga, że o Bogu można mówić z wielką znajomością Pisma i jednocześnie nie zauważać, kto stoi obok z pustymi rękami.

Wypowiedź saduceuszów przywołuje prawo, które miało zapewnić zmarłemu potomstwo i zachować jego rodzinne dziedzictwo. Jeśli mężczyzna umierał bez dziecka, jego brat miał poślubić wdowę i wzbudzić potomstwo dla zmarłego. Nie chodzi tu o zwykłą opowieść o kolejnych małżeństwach, lecz o konkretną regulację dotyczącą rodu i przyszłości rodziny. Kluczowe rozróżnienie dotyczy jednak celu, w jakim rozmówcy przytaczają to prawo. Sam przepis opisuje obowiązek w określonej sytuacji; saduceusze, którzy nie uznają zmartwychwstania, wykorzystują go jako podstawę podchwytliwego pytania o życie po śmierci. W ich przykładzie siedmiu braci po kolei poślubia tę samą kobietę, a żaden nie pozostawia potomstwa. Prawo, które porządkowało sprawy rodzinne w doczesnym życiu, ma posłużyć do wykazania rzekomej niedorzeczności zmartwychwstania. Marek pokazuje więc napięcie między szacunkiem dla Prawa Mojżeszowego a sposobem, w jaki można użyć jego przepisu w sporze. Werset nie rozstrzyga jeszcze, jak wygląda życie po zmartwychwstaniu. Ujawnia za to założenie saduceuszów: że przyszłość Boga da się ocenić, przenosząc na nią bez zmian ziemskie reguły rodzinne.

To słowa saduceuszy, którzy przychodzą do Jezusa z pytaniem o zmartwychwstanie. Marek wcześniej zaznacza, że oni twierdzą, iż zmartwychwstania nie ma (Ewangelia Marka 12:18). W Ewangelii Marka 12:19 powołują się na prawo Mojżesza. Zgodnie z tym nakazem brat zmarłego ma wzbudzić potomstwo swojemu bratu. Saduceusze biorą tę zasadę i budują na niej pytanie, które brzmi poważnie, a w rzeczywistości jest pułapką. Dobra zasada może posłużyć za narzędzie, gdy za pytaniem stoi niewiara albo chęć pokonania rozmówcy. Ich wywód zaczyna się od troski o potomstwo i ciągłość rodu, a kończy na podważeniu nadziei, której sami nie przyjmują. Zwrot „Nauczycielu” brzmi uprzejmie, ale intencja pozostaje ukryta przed słuchaczami. Sam nakaz zostaje przytoczony dokładnie, z warunkiem: „Jeśli umrze czyjś brat i pozostawi żonę, a nie zostawi dziecka”. Dotyczy on jednej konkretnej sytuacji z góry określonej warunkiem. Prawo mówi o ciągłości rodu na ziemi, dlatego nie może samo rozstrzygnąć pytania o życie po śmierci. Mądrość polega na tym, by nie traktować litery prawa jak pełnej odpowiedzi na pytania, które wykraczają poza nią.

Saduceusze przywołują nakaz Mojżesza, który wiąże śmierć brata, pozostawioną przez niego żonę i brak potomstwa z obowiązkiem jego brata. W samym brzmieniu przepisu widać troskę o ciągłość rodziny: zmarły ma nie zostać bez potomka, a jego miejsce w pamięci bliskich nie ma zniknąć bez śladu. W pytaniu saduceuszy ten porządek staje się jednak próbą dla wiary w zmartwychwstanie. Siedmiu braci po kolei poślubia tę samą kobietę, a oni pytają, do którego będzie należała po powstaniu z martwych. Przyszłość zostaje tu zamknięta w znanych, ziemskich kategoriach: ma być dalszym ciągiem obecnych więzi i praw. W tym tkwi ciężar rozmowy. Pragnienie, by ocalić imię zmarłego, jest głęboko ludzkie, lecz nadzieja zmartwychwstania nie daje się sprowadzić do przedłużenia rodzinnego porządku. Życie wieczne nie jest prostym powtórzeniem tego, co przemija. Jezus odpowie saduceuszom, nie odrzucając Pisma, lecz odsłaniając, że Bóg i Jego moc przekraczają granice, w których próbują zamknąć tajemnicę życia. Nakaz Mojżesza mówi o losie konkretnej rodziny; pytanie o zmartwychwstanie sięga dalej niż jej ziemskie układy.