Ewangelia Łukasza 23:34 – znaczenie i zastosowanie

Na miejscu zwanym Czaszką, pośród krzyków, drwin i fizycznego bólu, Jezus wypowiada jedną z najbardziej poruszających modlitw Ewangelii. W Ewangelii Łukasza 23:34 prosi Ojca o przebaczenie dla tych, którzy Go krzyżują. Najbardziej uderza to, że ta modlitwa nie rodzi się z chwili spokoju, lecz z samego środka krzywdy. Powód jest podany wprost: „bo nie wiedzą, co robią”. Nie jest to jednak uniewinnienie czynu, bo wiersz nie mówi, że oprawcy nie odpowiadają za swoje uczynki. Pokazuje raczej, że w sercu Jezusa jest miejsce i na ludzką ślepotę, i na prawdziwy ból z powodu tego, co się dzieje. Zaraz potem Łukasz opisuje żołnierzy, którzy losują między sobą Jego szaty. Obraz jest prosty i bardzo gorzki: ludzie zajęci łupem stoją obok człowieka, który prosi o ich przebaczenie. Tekst nie zapowiada tu żadnej poprawy ani przeprosin i nie stawia warunków. Modlitwa wypływa z miłości, która nie zamyka drzwi nawet wobec tych, którzy jeszcze nie rozumieją, co czynią. W tej prośbie widać, jak daleko sięga miłość, która nie przestaje być sobą nawet pod krzyżem.

W Ewangelii Łukasza 23:34 przebaczenie nie pojawia się po ustaniu przemocy, lecz w jej samym środku. Jezus modli się za tych, którzy Go krzyżują, gdy obok rozdzielają Jego szaty, rzucając o nie losy. Wcześniej oskarżono Go o podburzanie ludu i podawanie się za króla; teraz szyderstwa podważają Jego królewską godność. Łukasz zestawia więc bezbronność Jezusa z działaniem ludzi, którzy nie rozpoznają, kim On jest. Kluczowe rozróżnienie dotyczy niewiedzy i niewinności. Słowa „nie wiedzą, co robią” wyjaśniają prośbę Jezusa, ale nie unieważniają krzywdy ani odpowiedzialności sprawców. Ich czyny pozostają realne; Jezus nie odpowiada jednak odwetem, lecz zwraca się do Ojca z prośbą o przebaczenie. W tej modlitwie widać, że miłosierdzie nie wymaga nazwania zła dobrem. Łukasz nie opisuje tu reakcji Ojca ani nie rozstrzyga, jak każdy z obecnych później odpowiedział na tę prośbę. Pokazuje natomiast postawę Jezusa wobec przemocy: nawet w chwili, gdy inni traktują Go jak pokonanego, Jego słowa odsłaniają królewską władzę rozumianą jako wstawiennictwo za winnych.

Słowa Jezusa padają w chwili, gdy wokół panuje przemoc, szyderstwo i zimna procedura. Krzyż jest już ustawiony, a ludzie wykonują swoje zadania. W tym miejscu pierwsze zdanie, które Ewangelia Łukasza zapisuje z ust Jezusa, to prośba o przebaczenie dla tych, którzy Go krzywdzą: „Lecz Jezus mówił: Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą, co robią.” (Ewangelia Łukasza 23:34) Najmocniej uderza zdanie o tym, że nie wiedzą, co robią. Nie usprawiedliwia ono zła, ale pokazuje, że wina ma różne kształty. Jedni działają z nienawiści, inni ze strachu, a jeszcze inni z przyzwyczajenia i dla świętego spokoju. Tekst nie opisuje ich motywów szczegółowo, więc z tego zdania nie wolno robić ani prostego wyroku, ani prostej wymówki. Zaraz potem czytamy, że żołnierze rzucają losy o szaty. Tekst nie łączy tych zdarzeń przyczynowo, ale obraz dobrze pokazuje, jak zwyczajne potrafi być zło, gdy staje się rutyną, a cudze cierpienie zamienia się w sprawę do załatwienia przy podziale łupu. Przebaczenie w tej scenie nie jest wielkim gestem. Pada w połowie tragedii, bez czekania, aż wszystko będzie jasne i sprawiedliwie rozliczone. Ewangelia pokazuje, że nawet w takim miejscu można mówić do Ojca o tych, którzy zawinili, nie udając, że zawinili mniej, niż zawinili.

Na krzyżu Jezus zwraca się do Ojca za tych, którzy Go krzyżują. Jego słowa nie pomniejszają przemocy ani nie ogłaszają, że krzywda przestała mieć znaczenie. „Nie wiedzą, co robią” odsłania raczej tragiczne zaślepienie: człowiek może uczestniczyć w złu, nie pojmując jego pełnej wagi. Jezus nie odpowiada potępieniem. Powierza sprawców Ojcu i prosi o przebaczenie. Zaraz potem Ewangelia wspomina, że żołnierze dzielili Jego szaty, rzucając losy. Modlitwa i ten zwyczajny, niemal obojętny gest stoją obok siebie. Pod krzyżem rozstrzyga się los Jezusa, a ktoś zajmuje się Jego ubraniem. Ta bliskość nie pozwala oddzielić wielkiej prawdy o miłosierdziu od konkretnej ludzkiej krzywdy i obojętności. W tej scenie przebaczenie nie jest tanim zapomnieniem. Jezus nie udaje, że zło nie zaszło; właśnie w samym środku jego skutków zwraca się ku Ojcu. Jego modlitwa pokazuje, że nawet tam, gdzie ludzie nie rozumieją w pełni własnych czynów, nie są poza zasięgiem Bożego miłosierdzia. Krzyż pozostaje miejscem cierpienia, ale nie staje się ostatnim słowem o winie ani o człowieku.