List do Hebrajczyków 11:32 – znaczenie i zastosowanie

Po wymienieniu wielu wielkich ludzi wiary apostoł kończy teraz krótszym zestawieniem innych osób. Nie przypisuje każdego czynu konkretnej osobie, bo czytelnicy znający Pismo Święte mogą sami ustalić, kto go dokonał. Zaczyna tę część serdecznym pytaniem: „I co jeszcze powiem?”. Zabrakłoby mu czasu, czyli temat jest zbyt obszerny, by go wyczerpać w jednym liście.

Przypomina nam to o kilku sprawach. Nawet po uważnym studiowaniu Pisma Świętego wciąż pozostaje wiele do poznania. W sprawach duchowych powinniśmy starannie dobierać słowa i dostosowywać je do czasu, którym dysponujemy. Powinniśmy też cieszyć się, widząc, jak wielu ludzi wierzyło w czasach Starego Przymierza i jak silna była ich wiara, choć nie oglądali jeszcze pełnego objawienia Boga. Zarazem powinniśmy ubolewać, że w czasach Ewangelii, gdy prawda wiary jest jaśniejsza i pełniejsza, tak niewielu wierzy, a wiara tak wielu osób jest słaba.

Apostoł najpierw wymienia Gedeona, którego historię opisuje Księga Sędziów, rozdział 6. Gedeon pochodził z mało znaczącego plemienia i rodziny. Powołano go, gdy wykonywał skromną pracę przy młóceniu pszenicy. Bóg posłał do niego anioła, który powiedział mu, że Pan jest z nim i że jest dzielnym wojownikiem. Gedeon z trudem uwierzył, że spotkał go taki zaszczyt, i pokornie zapytał anioła o trudne położenie Izraela. Wtedy anioł powierzył mu zadanie, zapewnił go o zwycięstwie i potwierdził obietnicę ogniem, który wyszedł ze skały.

Gedeon otrzymał polecenie złożenia ofiary, a potem poprowadził Izraelitów przeciw Midianitom. Jego wojsko zmniejszono z trzydziestu dwóch tysięcy do trzystu ludzi, ale Bóg posłużył się nimi, ich pochodniami i dzbanami, by wprawić całe wojsko Midianitów w zamęt i doprowadzić je do klęski. Ta sama wiara, która dodała Gedeonowi odwagi i przyniosła mu zaszczyt, później pomogła mu zachować pokorę i skromność wobec braci. Wiara jest cenna, bo uzdalnia ludzi do wielkich czynów, a zarazem chroni ich przed pychą.

Następny jest Barak, kolejny człowiek, którego Bóg wzbudził, by wyzwolił Izrael z rąk Jabina, króla Kanaanu. Jego historię opisuje Księga Sędziów, rozdział 4. Choć Barak był żołnierzem, polecenia i wskazówki otrzymał od Debory, prorokini Pana, i nie chciał wyruszyć bez tego słowa pochodzącego od Boga. Dzięki wierze odniósł wielkie zwycięstwo nad całym wojskiem Sysery. Wiara skłoniła go też, by całą chwałę oddać Bogu. Właśnie tak działa wiara: w niebezpieczeństwie i trudnościach zwraca się ku Bogu, a potem dziękuje Mu za miłosierdzie i ratunek.

Potem pojawia się Samson, kolejny wybawca, którego Bóg wzbudził przeciw Filistynom. Jego historię opisują rozdziały od 13 do 16 Księgi Sędziów. Z jego dziejów uczymy się, że łaska wiary daje duszy siłę do wielkiej służby. Gdyby Samson nie miał silnej wiary, a tylko silne ramiona, nigdy nie dokonałby tak niezwykłych czynów. Dzięki wierze słudzy Boga mogą pokonać nawet ryczącego lwa. Prawdziwa wiara zostaje przyjęta, nawet jeśli towarzyszy jej wiele słabości. Wiara wierzącego trwa do końca, tak że w chwili śmierci zwycięża on śmierć i wszystkich śmiertelnych wrogów. Jego największe zwycięstwo przychodzi przez śmierć.

Następnie apostoł wspomina Jeftego, którego historia w 11. rozdziale Księgi Sędziów poprzedza historię Samsona. Bóg wzbudził Jeftego, by wyzwolił Izraelitów spod władzy Ammonitów. Gdy przeciw ludowi Bożemu pojawiali się nowi wrogowie, Bóg wzbudzał dla niego kolejnych wybawców. Historia Jeftego pokazuje, że łaska Boga często odnajduje ludzi najmniej zasługujących i niegodnych, a potem posługuje się nimi w wielkich sprawach. Jefte był synem nierządnicy, a jednak Bóg działał przez niego.

Jefte pokazuje także, jak wiara wpływa na życie człowieka. Sprawia, że ludzie uznają Boga we wszystkich swoich drogach, jak wtedy, gdy Jefte przedstawił Panu wszystkie swoje słowa w Mispa (Księga Sędziów 11:11). Wiara dodaje też człowiekowi odwagi w słusznej sprawie. Prowadzi ludzi nie tylko do składania Bogu ślubów, lecz także do ich wypełniania po otrzymaniu miłosierdzia, nawet gdy wiąże się to z głębokim smutkiem lub stratą. Tak było w przypadku Jeftego i jego córki.

Następny jest Dawid, wielki człowiek, który był bliski sercu Boga. Niewielu ludzi doświadczyło tylu prób i niewielu okazało żywszą wiarę. Już jego pierwszy publiczny występ ujawnił tę wiarę. Jako młody człowiek zabił lwa i niedźwiedzia, a wiara pomogła mu potem stanąć do walki z Goliatem i go pokonać. Ta sama wiara pomogła mu znosić zaciekłą nienawiść Saula i jego stronników, a zarazem czekać, aż Bóg obdarzy go obiecaną godnością i władzą. Dzięki niej został też skutecznym i zwycięskim królem.

Po długim życiu naznaczonym cnotą i zaszczytami, choć niepozbawionym poważnych grzechów, Dawid umarł w wierze. Ufał wiecznemu przymierzu, które Bóg zawarł z nim i jego rodem, przymierzu uporządkowanemu we wszystkim i pewnemu. Pozostawił też w Księdze Psalmów cenne świadectwa o próbach i czynach wiary. Zawsze będą one wartościowe i pożyteczne dla ludu Bożego.

Następnie wymieniony zostaje Samuel, prorok, którego Bóg wzbudził jako jednego z najważniejszych proroków Izraela, a także jako jego przywódcę. Bóg objawił się Samuelowi, gdy ten był jeszcze dzieckiem, i czynił to aż do śmierci Samuela. Uczy nas to, że osoby wcześnie rozpoczynające życie w wierze mogą w niej wzrastać i stawać się silne. Pokazuje nam też, że ci, których zadaniem jest przekazywanie innym woli i zamysłu Boga, sami muszą mocno w nie wierzyć.

Po Samuelu apostoł dodaje „i proroków”. Byli oni szczególnymi sługami ludu Bożego Starego Przymierza. Bóg posługiwał się nimi, by zapowiadać sąd, obiecywać miłosierdzie i napominać za grzech. Niekiedy przepowiadali niezwykłe wydarzenia znane tylko Bogu. Przede wszystkim zapowiadali Mesjasza: Jego przyjście, osobę i dzieło, bo zarówno prorocy, jak i Prawo wskazują na Niego. Do pełnienia takiej służby potrzebna była silna i prawdziwa wiara.

Po wymienieniu tych osób apostoł mówi o czynach dokonanych dzięki ich wierze. Niektóre z wymienionych dzieł można przypisać jednej lub drugiej osobie z tej listy. Inne trudniej powiązać z konkretnym człowiekiem, dlatego należy je rozumieć bardziej ogólnie. Dzięki wierze podbijali królestwa (List do Hebrajczyków 11:33). Dotyczy to Dawida, Jozuego i wielu sędziów.

Uczmy się z tego, że siła i interesy królów oraz królestw często zwracają się przeciw Bogu i Jego ludowi. Bóg może jednak łatwo obalić każdego króla i każde królestwo, które występuje przeciw Niemu. Wiara jest też właściwą i szlachetną cechą tych, którzy walczą w sprawach Pana. Czyni ich uczciwymi, odważnymi i mądrymi.

Ci wierzący „czynili to, co słuszne” zarówno w życiu publicznym, jak i prywatnym. Wielu ludzi odwrócili od bałwochwalstwa ku prawemu postępowaniu. Wierzyli Bogu, a ta wiara została im poczytana za sprawiedliwość, co oznacza, że Bóg uznał ich za będących z Nim w dobrej relacji. Postępowali właściwie wobec Boga i innych ludzi. Czynienie tego, co słuszne, jest większym zaszczytem i źródłem większej radości niż dokonywanie cudów, ponieważ wiara jest czynną siłą, która prowadzi do wszelkiego rodzaju prawego postępowania.

„Otrzymali obietnice” zarówno ogólne, jak i szczególne. Wiara daje nam udział w obietnicach Boga. Przynosi nam też pociechę płynącą z tych obietnic i pomaga czekać na właściwy czas, by je otrzymać.

Zamykali paszcze lwom, jak Samson (Księga Sędziów 14:5–6), Dawid (Pierwsza Księga Samuela 17:34–35) i Daniel (Księga Daniela 6:22). Uczymy się stąd, że moc Boga przewyższa moc każdego stworzenia. Wiara chwyta się mocy Boga, który wspiera swój lud, ilekroć przynosi to Jemu chwałę, nawet gdy trzeba pokonać dzikie zwierzęta i okrutnych ludzi.

„Gasili gwałtowną siłę ognia” (List do Hebrajczyków 11:34). Mojżesz modlitwą płynącą z wiary odwrócił ogień Bożego gniewu, który trawił Izrael (Księga Liczb 11:1–2). Podobnie było z trzema młodzieńcami, a właściwie dzielnymi bohaterami, opisanymi w Księdze Daniela 3:17–27. Ich wiara w Boga, której dowiedli, odmawiając pokłonu złotemu posągowi, zaprowadziła ich do pieca rozpalonego na rozkaz Nebukadnesara. A jednak dzięki ich wierze moc i obecność Boga znalazły się w piecu i ugasiły ogień, tak że nie przylgnął do nich nawet jego zapach. Chyba nigdy wiara nie została wystawiona na cięższą próbę, nie posłużyła do szlachetniejszego celu ani nie została nagrodzona w bardziej chwalebny sposób.

Uniknęli ostrza miecza. Dawid ocalał zarówno przed mieczem Goliata, jak i mieczem Saula, a Mordechaj i Żydzi uniknęli miecza Hamana. Miecze ludzi są w ręku Boga. Kiedy zechce, może stępić ich ostrze i skierować je z dala od swojego ludu, przeciw jego wrogom. Wiara wyciąga się ku ręce Boga, która trzyma ludzkie miecze, a Bóg często odpowiadał na wiarę swojego ludu.

Ze słabości zostali umocnieni. Czasem dotyczyło to całego narodu żydowskiego, który upadał z powodu niewiary. Gdy odżywała wiara, odradzały się też jego sprawy i siły. Zdarzało się to również w przypadku fizycznej słabości. Ezechiasz uwierzył słowu Boga i wyzdrowiał z ciężkiej choroby, przypisując powrót do zdrowia Bożej obietnicy i mocy (Księga Izajasza 38:15–16). Wyraził myśl, że Pan zapowiedział to, co się stało, a przez te wydarzenia ludzie otrzymują życie i odżywa ich duch. Ta sama łaska wiary pomaga też przezwyciężać duchową słabość i odzyskiwać siły.

W walce wykazywali się odwagą. Tak postępowali Jozue, sędziowie i Dawid. Prawdziwa wiara daje najgłębszą odwagę i wytrwałość, bo pozwala dostrzec moc Boga, a zarazem słabość wszystkich Jego wrogów. Wierzący nie tylko byli odważni, lecz także odnosili zwycięstwa. W nagrodę za ich wiarę i dla dodania im otuchy Bóg zmuszał do ucieczki obce wojska, czyli armie ludzi spoza ich narodu, wrogich ich religii. Sprawiał, że uciekały i padały przed Jego wiernymi sługami. Bóg często w ten sposób okazywał uznanie dowódcom, którzy wierzyli i modlili się, oraz prowadzonym przez nich wierzącym i modlącym się wojskom, tak że nic nie mogło się im oprzeć.

Kobiety odzyskały swoich zmarłych, którzy powrócili do życia (List do Hebrajczyków 11:35). Tak było z wdową z Sarepty (Pierwsza Księga Królewska 17:23) i kobietą z Szunem (Druga Księga Królewska 4:36). W Chrystusie mężczyzna i kobieta mają tę samą wartość, a wiele kobiet odznaczało się silną wiarą. Choć przymierze łaski obejmuje także dzieci wierzących, nie chroni ich przed naturalną śmiercią. Matkom trudno pogodzić się z utratą dzieci, nawet gdy zabrała je śmierć. Bóg niekiedy odpowiadał na czuły ból pogrążonych w żałobie kobiet, przywracając życie ich zmarłym dzieciom. Chrystus okazał takie współczucie wdowie z Nain (Ewangelia Łukasza 7:12 i następne). Powinno to również umacniać naszą wiarę w powszechne zmartwychwstanie.

Apostoł opowiada następnie, co wierzący wytrzymali dzięki wierze. Byli poddawani torturom, a jednak nie przyjęli uwolnienia (List do Hebrajczyków 11:35). Rozciągano ich na narzędziach tortur i zmuszano do zaparcia się Boga, Zbawiciela i swojej religii. Znosili cierpienie i odrzucali wolność, jeśli miała być okupiona tak haniebnym ustępstwem. Siłę dawała im nadzieja na lepsze zmartwychwstanie i bardziej chwalebne wybawienie. Prawdopodobnie chodzi tu o pamiętną historię opisaną w Drugiej Księdze Machabejskiej 7.

Wierzący znosili także okrutne drwiny, chłostę, kajdany i więzienie (List do Hebrajczyków 11:36). Drwiny godziły w ich dobre imię, co głęboko rani człowieka rozważnego. Chłosta, kara stosowana wobec niewolników, dotykała ich ciała. Kajdany i więzienie odbierały im wolność. Widać tu, jak głęboka może być nienawiść ludzi niegodziwych do prawych, jak daleko się posuwa i jak wiele rodzajów okrucieństwa wymyśla i stosuje wobec tych, którzy nie wyrządzili im żadnej krzywdy poza tym, co wiąże się z ich Bogiem.

Niektórych uśmiercono w wyjątkowo okrutny sposób. Jednych ukamienowano, jak Zachariasza (Druga Księga Kronik 24:21). Innych przepiłowano, jak według przekazu miał zginąć Izajasz z ręki Manassesa. Niektórzy byli poddawani próbom, a niektórzy odczytują tu wzmiankę o spaleniu (Druga Księga Machabejska 7:5). Jeszcze innych zabito mieczem. Szykowano dla nich każdy rodzaj śmierci. Wrogowie otaczali śmierć okrucieństwem i grozą, lecz wierzący stawiali jej czoło odważnie i wytrwali.

Inni uniknęli śmierci, ale byli tak źle traktowani, że sama śmierć mogła wydawać się lepsza niż takie życie. Wrogowie oszczędzali ich tylko po to, by przedłużać ich cierpienie i wyczerpywać ich wytrwałość. Musieli wędrować odziani w owcze i kozie skóry, żyjąc w niedostatku, ucisku i udręce. Tułali się po pustkowiach i górach, po jaskiniach i rozpadlinach ziemi (List do Hebrajczyków 11:37–38). Odebrano im wygody życia i wypędzono z domów oraz schronień. Nie mieli odpowiedniego odzienia, okrywali się jedynie skórami martwych zwierząt. Wypchnięto ich poza ludzką społeczność i zmuszono do życia wśród dzikich zwierząt. Ukrywali się w legowiskach i jaskiniach, a skargi kierowali do skał i rzek, które były nie mniej nieczułe niż ich wrogowie.

Wierzący znosili wówczas takie cierpienia z powodu wiary i wytrwali dzięki mocy, jaką daje łaska wiary. Co bardziej zdumiewa: niegodziwość ludzkiej natury, zdolnej do takiego okrucieństwa wobec innych ludzi, czy doskonałość Bożej łaski, która podtrzymuje wiernych pośród cierpienia i bezpiecznie przeprowadza ich przez wszystkie próby?

To niezwykle zaszczytne świadectwo pochodzi od samego Boga, prawdziwego Sędziego i źródła wszelkiego uznania. Bóg mówi, że świat nie był godny tych ludzi. Nie zasługiwał na takie błogosławieństwo, bo nie umiał go docenić ani dobrze wykorzystać. Niegodziwi są niegodni sprawiedliwych, a Bóg mówi, że świat również nie był godny sprawiedliwych. Choć obie strony oceniają rzeczy zupełnie inaczej, zgadzają się co do jednego: dobrzy ludzie nie należą tu na zawsze. Dlatego Bóg zabiera ich z tego świata i prowadzi do świata, który jest dla nich odpowiedni, miejsca daleko wspanialszego, niż mogłyby im zapewnić ich służba czy cierpienie.

Otrzymali też dobre świadectwo (List do Hebrajczyków 11:39) od wszystkich dobrych ludzi i od samej prawdy. Ich imiona znalazły się w świętym zapisie o wiernych Starego Testamentu, Bożych świadkach. Co więcej, świadczyły o nich nawet sumienia ich wrogów. Choć wrogowie ich krzywdzili, własne sumienie potępiało ich za prześladowanie ludzi lepszych od siebie.

Mieli też udział w obietnicach, choć nie otrzymali całego obiecanego błogosławieństwa. Przysługiwało im prawo do obietnic, ale nie zaznali jeszcze w pełni wielkich rzeczy, które zapowiadały. Nie chodzi tu o radość nieba, bo po śmierci jej doświadczyli w tej ważniejszej części swojej istoty, czyli w duszy. Chodzi raczej o radość epoki Ewangelii. Mieli zapowiedzi, lecz nie Tego, na kogo wskazywały. Mieli cienie, lecz nie samą rzeczywistość. A jednak nawet w czasach, gdy Boży plan był objawiany mniej pełnie, wykazali się niezwykłą wiarą.

Apostoł podkreśla to, by ukazać ich wiarę jako jeszcze większą i pobudzić chrześcijan do świętej zazdrości i wysiłku. Nie powinniśmy pozwolić, by wiarą przewyższali nas ludzie, którzy mieli mniej pomocy i mniej światła niż my. Apostoł przypomina Hebrajczykom, że Bóg przygotował dla nich coś lepszego (List do Hebrajczyków 11:40), więc mogli być pewni, że oczekuje od nich co najmniej równie silnej wiary. Ewangelia jest celem i wypełnieniem Starego Testamentu, który miał prawdziwą wartość tylko przez swój związek z Chrystusem i Ewangelią. Dlatego wiara chrześcijan powinna być silniejsza niż wiara świętych Starego Testamentu. Ich sytuacja i przywileje były pełniejsze, a Kościół Ewangelii doprowadził Kościół żydowski do zamierzonej pełni. Bez niego Kościół żydowski pozostałby nieukończony i niedoskonały. To mocny argument, który powinien głęboko poruszyć każdego z nas.