Księga Wyjścia 2:22 – znaczenie i zastosowanie

Ten krótki wers pokazuje Mojżesza w chwili, gdy ma już żonę i syna, a mimo to nazywa siebie cudzoziemcem. Słowa „Jestem cudzoziemcem w obcej ziemi” Pismo przytacza jako wyjaśnienie imienia dziecka, Gerszom, więc samo imię staje się pamiątką tego doświadczenia. Ten wers jest bardzo ludzki. Można cieszyć się rodzicielstwem i jednocześnie czuć, że korzenie są gdzie indziej. Tekst nie mówi, że to uczucie minęło, i nie dorzuca do niego pocieszenia. Obok radości z narodzin syna stoi obcość, którą Mojżesz wypowiada wprost, bez ozdabiania. Takie zdanie łatwo przeoczyć, a jednak mówi ono o kimś, kto nawet przy własnym dziecku pamięta, że nie jest stąd. Dalszy ciąg tego rozdziału mówi o czymś innym. W Księdze Wyjścia 2:24 Bóg wysłuchuje jęku Izraelitów i pamięta o swoim przymierzu z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem, a w Księdze Wyjścia 2:25 spogląda na nich i ulitowuje się nad nimi. Mojżesz mówi o swojej obcości z osobistego doświadczenia, a Pismo ukazuje obok niego Boga, który widzi cudzą niewolę. Słowo o obcości zostaje więc zapisane obok słowa o Bożej pamięci, i to sąsiedztwo nadaje temu krótkiemu wersowi głębię.

W Księdze Wyjścia 2:22 narodziny syna i nadanie mu imienia splatają się z wyznaniem Mojżesza: „Jestem cudzoziemcem w obcej ziemi”. Wcześniej przyjął on gościnę Reuela, zgodził się zamieszkać w jego domu i poślubił Seforę. Zewnętrznie znalazł więc miejsce pośród nowych ludzi, ale jego własne słowa pokazują, że nie przestał odczuwać obcości. Imię Gerszom utrwala tę prawdę w rodzinnej pamięci. Kluczowe jest rozróżnienie między znalezieniem schronienia a poczuciem przynależności. Jedno nie musi natychmiast przynieść drugiego. Mojżesz nie jest w tej scenie opisany wyłącznie jako ktoś bez domu: ma żonę i syna. A jednak jego nazwanie dziecka odsłania, że życie na obczyźnie pozostaje ważną częścią jego doświadczenia. Tekst nie wyjaśnia, czy ten stan kiedyś się zmieni; nie należy więc robić z imienia pełnego proroctwa o jego przyszłości. W kolejnych wersetach uwaga przesuwa się ku cierpieniu Izraelitów w Egipcie i pamięci Boga o przymierzu. Zestawienie tych scen nie utożsamia losu Mojżesza z losem całego ludu, ale osadza jego osobiste wyobcowanie w większej historii. Werset pokazuje, że człowiek może budować więzi w obcej ziemi, nie przestając pamiętać, że jest obcy.

Mojżesz nadaje synowi imię, które mówi wprost o jego własnym położeniu. Mieszka w domu Reuela, obcy wśród ludzi, którzy nie są jego ludem. Imię Gerszom staje się więc zapisem tego doświadczenia, a dziecko od pierwszych chwil nosi w sobie pamięć wędrówki i tułaczki. Tekst nie opisuje uczuć Mojżesza ani nie wyjaśnia językowego pochodzenia tego imienia. Pokazuje jednak, że człowiek może nazwać swoją drogę szczerze i krótko, bez upiększania. Słowa „Jestem cudzoziemcem w obcej ziemi” nie szukają współczucia ani usprawiedliwienia. Są zwykłym stwierdzeniem faktu. Tekst zapisuje je bez dalszego komentarza, obok suchych informacji o narodzinach dziecka. Kontekst dodaje tej scenie głębi. W Księdze Wyjścia 2:23-25 mowa jest o Izraelitach, którzy jęczą pod ciężką pracą w Egipcie, a Bóg słyszy ich wołanie i pamięta o przymierzu z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem. Tekst nie łączy wprost losu Mojżesza z losem jego ludu w tym miejscu. Pokazuje jednak, że osobista historia obcego człowieka rozgrywa się w ramach większej historii, którą Bóg już prowadzi. Dla czytelnika tego fragmentu ta perspektywa nadaje zwykłemu imieniu większe znaczenie.

Imię Gerszom zachowuje w sobie pamięć o obcości. Mojżesz mówi: „Jestem cudzoziemcem w obcej ziemi”. To zdanie nie opisuje tylko miejsca zamieszkania. W jego głosie słychać życie człowieka, który znalazł schronienie i rodzinę, lecz nie przestał należeć do ludu zmagającego się z uciskiem w Egipcie. Wcześniej Mojżesz uciekł z Egiptu, a po przybyciu do Madianu pomógł córkom Reuela napoić owce. Potem zgodził się zamieszkać u ich ojca i poślubił Seforę. W tym nowym domu rodzi się syn. Nadanie mu imienia staje się cichym aktem pamięci: nowa rodzina nie wymazuje drogi, która doprowadziła Mojżesza na obcą ziemię. Obcość nie jest tu przedstawiona jako ostatnie słowo o jego życiu. Mojżesz ma dom, lecz historia Izraelitów trwa dalej, poza jego osobistym losem. W następnych wersetach ich jęk dociera do Boga, który pamięta o przymierzu. Te obrazy nie obiecują, że każdy wygnany szybko odnajdzie bezpieczne miejsce. Ukazują jednak, że ludzka pamięć o bolesnym oddaleniu i Boża pamięć o przymierzu należą do tej samej opowieści. Imię Gerszom pozostaje jej skromnym, osobistym śladem.