List do Rzymian 13:9 – znaczenie i zastosowanie

Słowa z Listu do Rzymian 13:9 brzmią jak podsumowanie długiej listy zakazów, ale dla serca są przede wszystkim obrazem bliskości. Apostoł wymienia przykazania dotyczące małżeństwa, życia, majątku i pragnień, a potem zbiera je w jednym zdaniu: „Miłuj swojego bliźniego jak siebie samego”. Zakazy tego rodzaju często zaczynają się w chwili, gdy drugi człowiek przestaje być dla kogoś kimś bliskim. Pożądanie i zazdrość bywają ciche, zanim przerodzą się w czyn, i to właśnie wnętrze człowieka dotyka miłość opisana w tym fragmencie. Wyrażenie „jak siebie samego” dodaje do tej miłości delikatną miarę. Kochać bliźniego oznacza patrzeć na niego z tą samą czułością, z jaką zwykle przyjmujemy własne cierpienie, i z uwagą, która pozwala dostrzec, że także on bywa zraniony i samotny. Prawo zebrane w miłości przestaje wtedy być listą do odhaczenia, a staje się sposobem bycia z ludźmi. Może dlatego całe Prawo zostaje zebrane w miłości, bo serce, które kocha bliźniego, trudniej dochodzi do krzywdy.

Paweł nie przeciwstawia miłości przykazaniom. W Liście do Rzymian 13:9 pokazuje, że zakazy takie jak „nie zabijaj” czy „nie kradnij” mają wspólny kierunek: chronią bliźniego przed krzywdą. Nakaz miłości streszcza Prawo, ale go nie unieważnia. Nadaje jego konkretnym granicom spójny sens. To rozróżnienie ma znaczenie, bo „miłość” łatwo pomylić z samym życzliwym uczuciem albo z pobłażaniem. Paweł mówi o postawie, która przekłada się na czyn: kto miłuje bliźniego, nie odbiera mu życia, nie przywłaszcza sobie jego dobra i nie traktuje go jak narzędzia dla własnych pragnień. W następnym wersecie wyjaśnia, że miłość nie wyrządza bliźniemu zła, a więc wypełnia Prawo. W bezpośrednim kontekście apostoł mówi też o wzajemnej miłości jako długu, który pozostaje między ludźmi. Nie chodzi o jednorazowy gest ani o dowolną, prywatną definicję dobra. Miłość ma kształtować codzienne relacje i wybory zgodnie z tym, co przykazania nazywają wprost. Werset łączy zatem zasadę i konkret: miłość jest centrum moralnego sensu Prawa, a przykazania pomagają rozpoznać, jak to centrum wygląda w praktyce.

Paweł zestawia przykazania z drugiej części Dekalogu i pokazuje, że wszystkie one streszczają się w jednym nakazie: „Miłuj swojego bliźniego jak siebie samego”. Lista zakazów nie znika, ale zyskuje swój środek. Zakazy cudzołóstwa, zabójstwa i kradzieży opisują to samo serce, które ma czuć odpowiedzialność za drugiego człowieka. W praktyce oznacza to, że wierność nie zaczyna się od liczenia paragrafów. Kiedy ktoś zastanawia się nad decyzją, najważniejsze pytanie brzmi, czy ona krzywdzi bliźniego. Jeśli nie krzywdzi, a może mu realnie pomóc, wiele drobnych wątpliwości traci na znaczeniu. Warto zauważyć, że Paweł mówi o miłości jako o wypełnieniu Prawa, a nie o jego unieważnieniu. Zakazy zostają w mocy, ponieważ, jak czytamy w Liście do Rzymian 13:10, miłość nie wyrządza zła bliźniemu. Miłość nie łagodzi więc przykazań. Pokazuje ich prawdziwy cel i nadaje im ciepło. Ten nakaz najlepiej widać w zwyczajnych sprawach: w uczciwym rozliczeniu z kimś, w cierpliwości w rodzinie, w rzetelnej pracy, w której drugi człowiek nie płaci za nasze skróty. Tam wierność przestaje być teorią i staje się konkretnym sposobem życia.

Paweł przywołuje przykazania zakazujące cudzołóstwa, zabójstwa, kradzieży i pożądania, a następnie skupia je w jednym nakazie: miłować bliźniego jak siebie samego. Nie znaczy to, że konkretne zakazy tracą znaczenie. Miłość pozwala zobaczyć, kogo chronią: człowieka, którego godność, życie, wierność i własność nie są do rozporządzania według cudzej zachcianki. W tym świetle przykazanie staje się czymś więcej niż granicą, której nie wolno przekroczyć. Jest miarą obecności drugiego człowieka w codziennych decyzjach. Kto odmawia wykorzystania czyjejś ufności, nie odbiera bliźniemu tego, co mu się należy, i nie podsyca pragnienia, które mogłoby go skrzywdzić, bierze miłość na serio w bardzo konkretny sposób. Werset należy do szerszej myśli Pawła: miłość wypełnia Prawo, bo nie wyrządza zła bliźniemu. Nie jest więc tylko ciepłym uczuciem ani piękną intencją. Przypomina raczej światło, w którym widać skutki własnych czynów dla drugiego człowieka. Wobec zbliżającego się dnia, o którym mowa dalej w rozdziale, takie życie nabiera wiecznej perspektywy: dobro bliźniego nie jest drobnym dodatkiem do wiary, lecz jednym z jej widzialnych owoców.