Księga Psalmów 115:8 – znaczenie i zastosowanie

Werset „Do nich są podobni ci, którzy je robią, i każdy, kto im ufa.” zamyka opis bożków, które mają usta, oczy i uszy, a jednak nie mówią, nie widzą i nie słyszą. Psalmista nie wyśmiewa tych, którzy je wykonują, ani tych, którzy im ufają. Zauważa raczej smutną bliskość: ktoś, kto oddaje ufność temu, co bezgłosne, zaczyna być z tym związany w sposób, który odbija się na całym sercu. Sam tekst mówi o podobieństwie, a nie o przyszłym losie, dlatego warto przyjrzeć się właśnie tej więzi. Czytany obok Księgi Psalmów 115:9-11, werset nabiera wyrazistości. Trzykrotnie pada tam zdanie „On jest ich pomocą i tarczą”, a dom Izraela, dom Aarona i bojący się Pana pokładają ufność w Panu. Nie oznacza to, że trudności ich omijają, lecz że nie zostają w nich bez oparcia. Najbardziej poruszające jest to, że psalm stawia obok siebie dwa obrazy: nieme bożki oraz Boga, który pamięta i błogosławi (Księga Psalmów 115:12). W tym świetle werset nie tylko przestrzega przed ufnością pokładaną w tym, co martwe, ale też kieruje spojrzenie ku Temu, który słyszy i widzi.

„Do nich są podobni ci, którzy je robią, i każdy, kto im ufa” (Księga Psalmów 115:8). Zaimek „nich” odnosi się do bożków opisanych wcześniej: mają ludzkie kształty, lecz nie widzą, nie słyszą ani nie działają. Psalm nie mówi jedynie o bezsilności przedmiotów. Ostrzega też przed tym, co dzieje się z ludźmi, gdy pokładają w nich ufność: człowiek upodabnia się do tego, czemu przypisuje moc i od czego oczekuje bezpieczeństwa. Wiersz stoi między opisem bożków a wezwaniem, by Izrael, dom Aarona i wszyscy bojący się Pana ufali Bogu, który jest pomocą i tarczą. Kontrast dotyczy więc nie tylko różnych obiektów kultu, lecz także dwóch odmiennych obrazów ufności: bożek nie odpowiada, a Pan działa i pamięta o swoim ludzie. Współczesne odczytanie nie musi sprowadzać tego ostrzeżenia do figur ze srebra i złota. Władza, majątek czy uznanie mogą zajmować podobne miejsce, jeśli stają się ostatecznym oparciem. Psalm nie twierdzi, że każda troska lub porażka wynika z niewłaściwej ufności. Stawia jednak przenikliwe pytanie o to, co kształtuje człowieka: ufność nie pozostaje jedynie myślą, lecz formuje sposób życia.

Ten werset zamyka opis bożków z wcześniejszych wersetów. Bożki mają usta, ale nie mówią, oczy, ale nie widzą, ręce, ale nie dotykają. Psalmista mówi, że ci, którzy je robią, i każdy, kto im ufa, są do nich podobni. Tekst nie opisuje tu etapów ani przyczyn. Stwierdza podobieństwo i na tym poprzestaje. Warto zauważyć, że to właśnie ufność łączy człowieka z tym, czego słucha. Można to zobaczyć na przykładzie kogoś, kto swoją wartość mierzy stanem konta. Gdy pieniądze się kończą, taki człowiek może przestać słyszeć głos bliskich i zamilknąć w sprawach, które naprawdę ważą. Inny może ufać cudzej opinii i tracić własny głos, bo zawsze czeka na werdykt innych. Psalm nie straszy takimi skutkami. Pokazuje jednak, że bożek nie daje życia, więc nie może obdarzyć nim tego, kto mu zawierza. Kontrast przychodzi zaraz potem: Dom Izraela pokłada ufność w Panu, On jest ich pomocą i tarczą. Ufność skierowana ku Bogu prowadzi więc w zupełnie inną stronę. Werset mówi przede wszystkim o tym, że człowiek staje się podobny do tego, czemu powierza serce.

„Do nich są podobni ci, którzy je robią, i każdy, kto im ufa” — mówi Psalm o bożkach z metalu, dziełach ludzkich rąk. Mają kształt ust i oczu, lecz nie mówią ani nie widzą. Ich niemoc staje się obrazem człowieka, który pokłada ufność w czymś, co samo nie może odpowiedzieć ani pomóc. To ostrzeżenie sięga dalej niż posągi. Człowiek stopniowo upodabnia się do tego, czemu oddaje serce i zawierza swoje bezpieczeństwo. Gdy najwyższą wartością staje się bogactwo, można coraz słabiej dostrzegać potrzeby drugiego człowieka. Gdy ostatecznym oparciem jest własna siła, łatwo zamknąć się na własną kruchość. Psalm nie przedstawia tych przemian jako nagłej kary; odsłania cichy skutek zaufania skierowanego ku temu, co martwe. Wokół tego wersetu brzmi zasadnicza różnica: Bóg Izraela jest w niebie i działa, a Pan staje się pomocą i tarczą dla tych, którzy Mu ufają. W pierwszych słowach psalmu chwała należy do Boga ze względu na Jego łaskawość i wierność. Wiara nie polega więc na tworzeniu sobie pewności, lecz na zwróceniu się ku Temu, który żyje i pozostaje wierny.