Ewangelia Jana 4:23 – znaczenie i zastosowanie

Ta zapowiedź pada w rozmowie o miejscu kultu, w której spór o górę i Jerozolimę wydaje się najważniejszy. Jezus jednak przesuwa uwagę w inne miejsce. Słowa „Nadchodzi jednak godzina, a nawet już jest, kiedy prawdziwi czciciele będą oddawać cześć Ojcu w Duchu i prawdzie, a takich właśnie czcicieli chce mieć Ojciec” łączą przyszłość z obecnością. Można powiedzieć, że ta godzina zaczyna się już w tej rozmowie. Najbardziej poruszające w tym zdaniu jest to, że mówi ono nie tylko o tym, co człowiek ma do ofiarowania Bogu, lecz także o tym, czego Bóg pragnie. Ojciec chce mieć takich czcicieli. W tym sformułowaniu słychać tęsknotę za bliskością, a nie wyłącznie oczekiwanie wobec ludzi. Zaraz dalej, w Ewangelii Jana 4:24, Pismo dodaje, że Bóg jest duchem, więc cześć nie może zależeć wyłącznie od góry czy świątyni. Miejsce przestaje rozstrzygać o tym, czy Bóg jest blisko. Cześć w Duchu i prawdzie staje się w ten sposób odpowiedzią serca na Boga, który sam szuka bliskości z człowiekiem. Najpiękniejsze w tym fragmencie jest to, że Ojciec pragnie takich czcicieli już teraz, w codziennym życiu, z tym wszystkim, czym ludzie żyją.

Wypowiedź Jezusa o czci „w Duchu i prawdzie” odpowiada sporowi kobiety samarytańskiej o właściwe miejsce kultu: górę Gerizim czy Jerozolimę. Jezus nie ogłasza, że różnice między tymi tradycjami są bez znaczenia. W następnym wersecie mówi, że zbawienie bierze początek od Żydów. Zarazem wskazuje, że nadchodzi — i już jest — czas, w którym przynależność do jednego miejsca nie będzie wyznaczać dostępu do Ojca. „W Duchu i prawdzie” opisuje więc nie nową lokalizację, lecz sposób relacji z Bogiem. Sama zewnętrzna forma ani szczerość rozumiana jako własne odczucie nie wystarczają: cześć ma być ożywiana przez Ducha i zgodna z prawdą objawioną w Jezusie, który w tej rozmowie ujawnia się jako Mesjasz. To odczytanie łączy werset z dalszym kontekstem; chrześcijańskie tradycje różnie objaśniają, jak dokładnie rozumieć tu działanie Ducha. Ojciec „chce mieć” takich czcicieli: kult nie jest jedynie ludzkim osiągnięciem ani sporem o święte miejsce. Jego centrum stanowi Bóg, który szuka relacji prawdziwej, dostępnej poza dawnym podziałem geograficznym.

Jezus mówi do kobiety o czasie, który już się zaczyna: „Nadchodzi jednak godzina, a nawet już jest, kiedy prawdziwi czciciele będą oddawać cześć Ojcu w Duchu i prawdzie, a takich właśnie czcicieli chce mieć Ojciec”. W Ewangelii Jana 4:21 Jezus zapowiada, że ani na tej górze, ani w Jerozolimie nie będzie to decydować o czci. Cześć przestaje być przywiązana do jednego sanktuarium i zostaje oddana Ojcu w Duchu i prawdzie. Ewangelia Jana 4:24 dodaje, że Bóg jest duchem, więc cześć odpowiada temu, kim On jest, a nie tylko temu, gdzie ktoś się znajduje. Dla codziennego życia oznacza to, że cześć nie kończy się przy ołtarzu. Ktoś, kto rano uczciwie planuje dzień, w pracy dotrzymuje słowa, a w domu cierpliwie wysłuchuje dziecka, także może oddawać Ojcu cześć, bo jego zwykłe wybory pozostają w prawdzie. Taki obraz jest tylko możliwością, nie opisem jednej konkretnej sytuacji, ale dobrze pokazuje, jak szeroko Jezus otwiera tę przestrzeń. Warto jednak pamiętać, że Jezus nie odrzuca tego, co zostało dane. W Ewangelii Jana 4:22 mówi, że zbawienie bierze początek od Żydów. Duch i prawda nie unieważniają historii objawienia, lecz nadają jej życie. Prawdziwa cześć nie rodzi się z samego wyboru miejsca, lecz z serca, które trwa przy Bogu.

Rozmowa przy studni zaczyna się od sporu o miejsce: na której górze należy czcić Boga. Jezus nie mówi, że miejsce i historia są bez znaczenia. Przypomina, że zbawienie bierze początek od Żydów, a zarazem zapowiada godzinę, w której cześć Ojcu nie będzie związana ani z górą Samarytan, ani z Jerozolimą. Ta godzina już nadeszła w Jego obecności. „W Duchu i prawdzie” opisuje cześć zakorzenioną w życiu Boga i zgodną z tym, kim Bóg objawia się w Jezusie. Nie chodzi o samą szczerość ani o dowolną formę religijności. Ojciec szuka takich czcicieli: nie dlatego, że potrzebuje pochlebstw, lecz dlatego, że pragnie relacji z ludźmi. Można wyobrazić sobie kobietę, która przyszła zaczerpnąć wody, a znalazła się w rozmowie przekraczającej granice dawnych sporów. Jezus zwraca się do niej poważnie i odsłania, że jest Mesjaszem. W tej scenie cześć staje się czymś więcej niż przynależnością do właściwego miejsca: odpowiedzią na Boga, który sam wychodzi człowiekowi naprzeciw. Powaga tej obietnicy nie usuwa tajemnicy, ale nadaje jej kierunek: ku Ojcu, poznawanemu w prawdzie i przez Ducha.