Ewangelia Jana 4:22 – znaczenie i zastosowanie

Te słowa padają w rozmowie Jezusa z kobietą, która pyta o miejsce oddawania czci Bogu. Jezus nie odpowiada jej uchylnie. Mówi, że ona i jej ojcowie czczą to, czego nie znają, a Jego naród czci to, co zna, „ponieważ zbawienie bierze początek od Żydów”. Słyszymy tu coś trudnego, bo jej tęsknota za Bogiem zostaje nazwana szczerą, a zarazem niepełną. Słyszymy też coś bardzo bliskiego, bo ktoś, kto zna całe jej życie, nadal rozmawia z nią jak z kimś ważnym. Słowa „wy” i „my” opisują różnicę w poznaniu, a nie wrogość między ludźmi. Następne wersety, zwłaszcza w Ewangelii Jana 4:23, zapowiadają godzinę, w której prawdziwi czciciele będą oddawać cześć Ojcu w Duchu i prawdzie. Ta zapowiedź nie kasuje tego, co dotąd było znane, lecz pokazuje, dokąd ta droga prowadzi. Najmocniej wybrzmiewa jednak to, co Jezus mówi w Ewangelii Jana 4:26: to On jest tym, na którego kobieta czeka. Zbawienie, które bierze początek od Żydów, nie zostaje tu oddalone w czasie, bo ma konkretną twarz i jest obecne w zwykłej rozmowie.

W rozmowie o tym, gdzie należy czcić Boga, Jezus nie uznaje obu stanowisk za równoważne. Mówi Samarytance: „Wy czcicie to, czego nie znacie, my czcimy to, co znamy”. To wyraźne rozróżnienie dotyczy źródła poznania Boga, nie wartości ludzi. Sam fakt szczerej czci nie rozstrzyga jeszcze, czy jej obraz Boga jest zgodny z tym, co Bóg objawił. Uzasadnieniem jest historia Izraela: „zbawienie bierze początek od Żydów”. Jezus nie przypisuje Żydom wyłącznego prawa do Boga, lecz wskazuje, że Boże dzieło zbawienia ma konkretną historię i wyrasta z ludu, któremu powierzono obietnice. W dalszej rozmowie mówi zarazem, że nadchodzi godzina, gdy miejsce kultu nie będzie decydujące, a Ojciec szuka czcicieli oddających Mu cześć „w Duchu i prawdzie”. Te dwa stwierdzenia trzeba czytać razem. Powszechność kultu nie oznacza, że objawienie Izraela staje się nieistotne; jego znaczenie nie oznacza zaś, że zbawienie jest etnicznym przywilejem. W tej rozmowie Jezus, Mesjasz pochodzący z żydowskiej historii, objawia się kobiecie i kieruje spór o miejsce ku prawdzie o Bogu.

Jezus mówi te słowa do Samarytanki przy studni, i brzmią surowo. Nie ukrywa jednak, że jego rozmówczyni czci Boga bez pełnego poznania. Jej przodkowie oddawali cześć na górze Garizim, lecz brakowało im objawienia, które otrzymali Żydzi. Słowa „zbawienie bierze początek od Żydów” mówią, skąd przychodzi zbawienie (Ewangelia Jana 4:22), a nie kto jest w nim bardziej godny. Historia Izraela, prorocy i obietnice zapisane w Piśmie tworzą drogę, którą Bóg prowadził przez konkretnych ludzi. Kolejne wersety zapowiadają godzinę, w której cześć będzie oddawana w Duchu i prawdzie. Miejsce przestaje rozstrzygać, bo Bóg jest duchem. Prawdziwa wierność dotyczy relacji z Bogiem, który objawia siebie. Dobrze to widać na przykładzie młodego człowieka, który dorastał w wierze rodziców i długo uważał ją za oczywistą. Gdy zaczął czytać Pismo z uwagą, dziedzictwo stało się jego własnym poznaniem. Wiara nie traci wtedy korzeni, lecz zyskuje głębię. Zbawienie nie wyrasta z ludzkiej tradycji, lecz z Bożego działania, które przyszło przez naród żydowski.

To zdanie pada w rozmowie o miejscu oddawania czci Bogu. Jezus nie unieważnia pytania Samarytanki, lecz odsłania jego głębszy wymiar: „zbawienie bierze początek od Żydów”. Wiara nie rodzi się z dowolnego wyobrażenia o Bogu. Ma historię, zakorzenioną w ludzie Izraela, któremu powierzono poznanie Boga i przez którego przyszło Jego objawienie. Słowa „my czcimy to, co znamy” wskazują na tę szczególną więź z historią przymierza. Nie brzmią jak pochwała ludzkiej wyższości. Przypominają raczej, że poznanie Boga jest darem, który ma swoje źródło i swoją opowieść. Jezus rozmawia z Samarytanką, a zarazem mówi o granicy, której nie wyznacza ani góra, ani Jerozolima. W następnych słowach rozmowa kieruje się ku czci oddawanej Ojcu „w Duchu i prawdzie”, a kobieta wspomina oczekiwanego Mesjasza. Początek zbawienia w Izraelu prowadzi więc ku spotkaniu z Chrystusem. Jak rzeka, która ma źródło w określonym miejscu, może płynąć ku wielu, tak biblijna historia zachowuje swój konkretny początek, a zarazem otwiera perspektywę szerszą niż spór o świętą górę.