Ewangelia Jana 4:21 – znaczenie i zastosowanie

Słowa Jezusa w Ewangelii Jana 4:21 padają po rozmowie przy studni, w której kobieta z Samarii usłyszała o swoim trudnym małżeńskim życiorysie, o pięciu mężach. Jej pytanie o górę i Jerozolimę brzmi jak spór o miejsce, ale za nim może kryć się coś bardziej osobistego. Łatwiej zapytać o miejsce kultu niż o to, co dzieje się w sercu. Jezus nie odpowiada jednak na jej pytanie wprost, lecz zapowiada godzinę, w której ani ta góra, ani Jerozolima nie będą decydować o tym, gdzie Ojciec zostanie uczczony. Warto zauważyć, że w samym wersecie mowa o czasie, który dopiero nadejdzie. Dopowiedzenie w Ewangelii Jana 4:23, że ta godzina już się zaczyna, i wyjaśnienie, że chodzi o cześć w Duchu i prawdzie, pochodzą z dalszej części rozmowy. Nie należy więc odczytywać tego wersetu ponad to, co mówi. Dla serca, które dźwiga ciężar, może to być ważna myśl. Spotkanie z Bogiem nie jest przypisane do jednego świętego miejsca ani do chwil, w których wszystko poszło dobrze. Może się dokonać także tam, gdzie człowiek nie wie jeszcze, jak nazwać swój ból.

W rozmowie z Samarytanką spór dotyczy miejsca: jej przodkowie czcili Boga na górze, Żydzi wskazywali Jerozolimę. Jezus nie rozstrzyga go przez wskazanie kolejnego sanktuarium. Mówi: „nadchodzi godzina, kiedy ani na tej górze, ani w Jerozolimie nie będziecie czcili Ojca”. Zmiana dotyczy więc nie tylko adresu kultu, lecz jego centrum: relacji z Ojcem, którą Jezus odsłania. Nie znaczy to, że miejsca są zupełnie obojętne ani że historia Izraela traci znaczenie. Już w następnym zdaniu Jezus zaznacza, że zbawienie bierze początek od Żydów. Zarazem zapowiada, że prawdziwy kult nie będzie ograniczony do jednego miasta czy góry. W kolejnych wersetach określa go jako oddawanie czci „w Duchu i prawdzie”. To ważne rozróżnienie: Jezus nie mówi, że można czcić Boga w dowolny sposób, lecz że geograficzna przynależność sama nie rozstrzyga o prawdziwej czci. Ojciec szuka czcicieli, których kult wyrasta z prawdy objawionej przez Jezusa i działania Ducha. Granice między wspólnotami nie znikają jednym zdaniem, ale przestają być miarą bliskości Boga.

Kobieta pyta o miejsce kultu: czy Bóg ma być czczony na tej górze, czy w Jerozolimie. Jezus przenosi uwagę z miejsca na Ojca. Jego słowa: „Wierz Mi, kobieto, że nadchodzi godzina, kiedy ani na tej górze, ani w Jerozolimie nie będziecie czcili Ojca” (Ewangelia Jana 4:21), nie kwestionują świętości miejsc, ale pokazują, że relacja z Bogiem nie zależy od adresu. Zaraz potem Jezus mówi o czcicielach, którzy oddają cześć w Duchu i prawdzie (Ewangelia Jana 4:23), więc to wierność i szczerość serca stają się miejscem spotkania. Praktyczny obraz jest prosty. Ktoś, kto w zwykłym dniu uczciwie wykonuje swoją pracę, dotrzymuje słowa i mówi prawdę w rozmowie z sąsiadem, już w tym czci Ojca. Nie potrzebuje do tego wyjątkowego miejsca ani szczególnej chwili. Fragment nie mówi jednak, że wspólne zgromadzenie traci znaczenie. Mówi o tym, że Bóg nie jest zamknięty w jednym miejscu. Najmocniejszy sens tego tekstu leży w tym, że Ojciec szuka czcicieli, a nie tylko świątyń. Cześć rodzi się z życia, które staje się szczere przed Bogiem.

„Wierz Mi, kobieto” — Jezus kieruje te słowa do Samarytanki, która pyta o miejsce oddawania czci Bogu. Spór dotyczy góry czczonej przez jej przodków i Jerozolimy, wskazywanej przez Żydów. Jezus nie zaciera różnicy między tymi tradycjami: przypomina, że zbawienie bierze początek od Żydów. Zarazem zapowiada godzinę, w której samo miejsce nie będzie wyznaczać granic czci oddawanej Ojcu. W tej odpowiedzi jest coś, co sięga poza spór o geografię. Jezus zwraca się do kobiety z powagą i odsłania przed nią rzeczywistość większą niż jej pytanie. Ojciec nie daje się zamknąć w jednym świętym miejscu; prawdziwa cześć będzie związana z Duchem i prawdą, jak dopowiadają następne wersety. Dla człowieka wiary miejsce modlitwy może być ważne: świątynia, kościół, dom. Nie staje się jednak własnością Boga ani warunkiem Jego obecności. W tej rozmowie granica między Samarią a Judeą nie znika od razu, lecz przestaje rozstrzygać o dostępie do Ojca. Jezus otwiera przestrzeń, w której kult prowadzi ku Bogu, a nie zatrzymuje się na samym sporze o miejsce.