Ewangelia Jana 4:20 – znaczenie i zastosowanie

Te słowa niosą w sobie wiele pamięci. Kobieta mówi: „Nasi ojcowie oddawali cześć Bogu na tej górze, a wy mówicie, że w Jerozolimie jest miejsce, gdzie należy czcić Boga.” W tym zdaniu słychać przywiązanie do miejsca, z którym wiąże się pamięć przodków, i zarazem napięcie wobec tych, którzy wskazują inne miejsce. Takie sytuacje potrafią ściskać serce, bo miejsce bywa nośnikiem tożsamości i bliskości z tymi, którzy odeszli. Jezus w kolejnych wersetach nie zbywa tej pamięci, lecz przesuwa uwagę z góry i z Jerozolimy na samego Ojca. Mówi, że prawdziwi czciciele będą oddawać cześć Ojcu w Duchu i prawdzie. Ta odpowiedź pokazuje, że Bóg nie wiąże swojej bliskości z jednym wzgórzem ani z jednym miastem, choć ludzkie serce tak łatwo szuka właśnie takiego punktu oparcia. Pod sporem o miejsca kryje się bardzo ludzka tęsknota, by być blisko Boga w tym, co znane i bliskie sercu. Ten fragment pozostawia miejsce na szczerą wierność temu, co święte dla rodziny i wspólnoty, a jednocześnie przypomina, że Jego obecności nie da się zamknąć w jednym miejscu.

Wypowiedź kobiety z Samarii odsłania spór o miejsce kultu: jej przodkowie oddawali cześć Bogu na górze, a Żydzi wskazywali Jerozolimę. Nie jest to tylko pytanie o geografię. Stawką jest także to, czyja tradycja wiernie określa, jak należy czcić Boga. Po rozmowie o jej życiu kobieta rozpoznaje w Jezusie proroka i kieruje rozmowę ku temu religijnemu podziałowi. Odpowiedź Jezusa nie sprowadza się jednak do uznania obu miejsc za równoważne. Mówi, że nadchodzi czas, gdy kult Ojca nie będzie związany ani z górą, ani z Jerozolimą, a zarazem podkreśla, że „zbawienie bierze początek od Żydów” (Ewangelia Jana 4:22). To ważne rozróżnienie: nowe rozumienie kultu nie oznacza, że historia Izraela i jego świadectwo tracą znaczenie. W kolejnych wersetach Jezus mówi o czczeniu Ojca „w Duchu i prawdzie”. Kieruje uwagę od sporu o właściwą lokalizację ku temu, kto jest czczony i jaki ma być kult. Jan 4:20 pokazuje więc, jak konkretna, zakorzeniona w historii różnica staje się punktem wyjścia do głębszej nauki, która nie usuwa przeszłości, lecz zmienia perspektywę.

Kobieta w tym fragmencie zwraca uwagę na miejsce kultu. Jej słowa łączą wiarę z pamięcią o przodkach: „Nasi ojcowie oddawali cześć Bogu na tej górze, a wy mówicie, że w Jerozolimie jest miejsce, gdzie należy czcić Boga”. Spór dotyczy tego, gdzie wolno spotykać się z Bogiem i czyja tradycja jest prawdziwa. Jezus nie rozstrzyga go na poziomie geografii. W Ewangelii Jana 4:21 zapowiada godzinę, w której ani na tej górze, ani w Jerozolimie nie będzie się czcić Ojca. Przenosi uwagę z adresu na sposób oddawania czci. W Ewangelii Jana 4:23 i 4:24 wskazuje cześć w Duchu i prawdzie, a uzasadnia to słowami, że Bóg jest duchem. Jednocześnie w Ewangelii Jana 4:22 mówi, że zbawienie bierze początek od Żydów, więc nie odrzuca historii objawienia. Ten zwrot ma znaczenie praktyczne. Miejsca, obrzędy i zwyczaje potrafią stać się polem sporu, nawet gdy serce pozostaje obojętne. Święte miejsce może pomagać w skupieniu, ale nie zastąpi relacji. Słowa Jezusa pokazują, że wierność Bogu nie zależy od tego, czyja tradycja jest starsza, lecz od szczerości i prawdy, z którą człowiek zwraca się do Niego.

W słowach kobiety spotykają się pamięć przodków i spór o miejsce: Samarytanie czczą Boga na górze, Żydzi wskazują Jerozolimę. Pytanie dotyczy więc nie tylko geografii. Kryje się w nim pragnienie, by wiedzieć, gdzie oddawanie czci jest prawdziwe i czyja tradycja ma rację. Jezus nie lekceważy tego pytania. Mówi o nim wprost, a zarazem prowadzi rozmowę dalej: nadchodzi godzina, gdy czczenie Ojca nie będzie związane wyłącznie z tą górą ani z Jerozolimą. W kolejnych słowach wskazuje na cześć oddawaną „w Duchu i prawdzie”. Nie oznacza to, że historia Izraela staje się nieważna: Jezus przypomina, że zbawienie bierze początek od Żydów. Zarazem Boża obecność nie mieści się w granicach jednego świętego miejsca. Można pomyśleć o drodze prowadzącej do źródła: ważne jest, skąd biegnie i jak długo służyła ludziom, lecz jej kres nie jest samą drogą. W tej rozmowie Jezus odsłania, że cześć dla Boga nie opiera się wyłącznie na odziedziczonym miejscu. Jej głębia rozpoznaje Ojca w Duchu i prawdzie.