Księga Hioba 40:25 – znaczenie i zastosowanie

Od dawna uczeni spierają się o to, czy Lewiatanem jest wieloryb, czy krokodyl. Nie będę próbować rozstrzygać tej kwestii. Niektóre szczegóły łatwiej odnieść do jednego z tych stworzeń, inne do drugiego. Oba są silne i groźne, a w każdym z nich dostrzegamy moc Stwórcy.

Uczony pisarz sir Richard Blackmore przyjął powszechny pogląd, że Behemot oznacza słonia. Zgodził się jednak z innym uczonym, Bochartem, że Lewiatan w tym miejscu oznacza krokodyla, dobrze znanego w egipskim Nilu. Sam skłaniam się raczej ku temu, że chodzi o wieloryba. Nie tylko dlatego, że jest znacznie większy i okazalszy, lecz także dlatego, że w opisie stworzenia Bóg szczególnie wspomina o wielkich wielorybach, czego nie czyni w odniesieniu do żadnego innego rodzaju stworzeń (Księga Rodzaju 1:21). Pokazuje to, że wieloryby były znane za czasów Mojżesza, niedługo po Hiobie, a ich stworzenie uznawano za uderzający dowód wiecznej mocy i boskości Boga.

Być może właśnie dlatego Mojżesz tak wyraźnie wspomina tam o wielorybach. Bóg dopiero co wskazał Hiobowi rozmiary i siłę tego stworzenia jako dowód swojej mocy. Także tutaj Lewiatan jest przedstawiony jako stworzenie morskie (Księga Hioba 41:31), a krokodyl nie jest przecież zwierzęciem morskim. O Lewiatanie w wielkim i rozległym morzu mówi też Księga Psalmów (Księga Psalmów 104:25-26).

W tych wersetach chodzi o pokazanie, jak bezradny jest Hiob wobec Lewiatana. Nie zdoła go złowić tak, jak rybak łowi małą rybę. Nie ma przynęty, którą mógłby go zwabić, haczyka, którym mógłby go schwytać, ani sznura, którym wyciągnąłby go z wody. Nie może też przebić go ościeniem czy włócznią i przynieść do domu. Nie potrafi wziąć go do niewoli, zmusić do błagania o litość ani zawrzeć z nim układu, w którym Lewiatan zyskałby życie w zamian za służbę (Księga Hioba 41:1-4).

Hiob nie może też zwabić go do klatki i trzymać tam jak ptaka, żeby dzieci mogły się nim bawić (Księga Hioba 41:5). Niektóre stworzenia są tak małe i słabe, że łatwo to zrobić, ale Lewiatan do nich nie należy. Ma budzić w ludziach strach, a nie służyć im za zabawkę. Hiob nie może nawet podać go do stołu: on i jego towarzysze nie zdołaliby urządzić z niego uczty. Jego mięso jest zbyt twarde, by nadawało się do jedzenia, a nawet gdyby można je było jeść, niełatwo byłoby go schwytać.

Nie potrafiliby też na nim zarobić. Nie mogliby podzielić go między kupców, oddając jednemu kości, a drugiemu olej. Gdyby zdołali go schwytać, zrobiliby to, lecz wygląda na to, że sztuka polowania na wieloryby nie była w tamtych czasach jeszcze dobrze rozwinięta. Nie mogą go też zabić ani nabić jego głowy włóczniami do połowu (Księga Hioba 41:7). Ich broń nie może dosięgnąć go tak, by wyrządzić mu krzywdę, a jeśli nawet go trafi, nie przebija się głęboko. Próba jest daremna, a nadzieja na schwytanie go płonna (Księga Hioba 41:9). Sam jego widok przeraziłby nawet śmiałków i odebrał im siły. Hiob ma niejako usłyszeć: niech spróbuje, jeśli śmie, ale zanim zacznie, niech pomyśli o walce i jej wyniku.

Mądrze jest zawczasu zastanowić się, zanim przystąpi się do walki, i odłożyć broń, gdy widać, że dalszy opór nic nie da. Hiob otrzymuje ostrzeżenie, by nie ciągnął sporu z Bogiem, lecz zawarł z Nim pokój. Powinien pamiętać, jak musi się skończyć walka, jeśli nadal będzie występować przeciwko Bogu (Księga Izajasza 27:4-5).

Wniosek jest jasny: skoro Hiob jest zbyt słaby, by rzucić wyzwanie Lewiatanowi, o ileż mniej może spierać się z Wszechmogącym. Nikt nie jest dość śmiały, by pobudzić Lewiatana do walki, bo wszyscy wiedzą, że jest od nich silniejszy (Księga Hioba 41:10). Kto więc może stanąć przed Bogiem, by oskarżać Go o Jego postępowanie albo oprzeć się Jego gniewowi? Skoro stworzenia niższe, poddane człowiekowi, potrafią napawać nas strachem, o ileż bardziej powinniśmy lękać się majestatu naszego wielkiego Pana, który panuje nad nami z pełnią władzy, a przeciwko któremu ludzie od dawna się buntują. Kto może ostać się przed Nim, gdy się gniewa?