List Jakuba 1:9 – znaczenie i zastosowanie

Słowa „Niech się zaś ubogi brat chlubi ze swojego wyniesienia” brzmią na pierwszy rzut oka zaskakująco. Chluba kojarzy się zwykle z tym, co ktoś posiada, a tu mowa o kimś, kto posiada niewiele. Tekst nie wyjaśnia wprost, na czym polega to wyniesienie, ale zestawienie z bogactwem wskazuje, że nie chodzi o zasoby. W Liście Jakuba 1:10 ta sama myśl zostaje odwrócona: bogaty ma chlubić się ze swojego poniżenia. Nie ma tu oceny, że bieda jest cnotą, a bogactwo złem. Autor stawia raczej przed oczami dwa sposoby patrzenia na siebie. Ubogi może odnaleźć swoją wartość poza tym, czego nie ma, a bogaty może dostrzec własną kruchość, bo przeminie jak kwiat polny. W tym kontraście jest coś szczególnie poruszającego dla kogoś, kto żyje w niedostatku i często czuje się niewidzialny. Jakub nie każe udawać, że jest się bogatym, ani czekać na lepszy czas. Wyniesienie, którym można się chlubić, wydaje się należeć do tego, co trwa, a nie do tego, co szybko więdnie.

„Niech się zaś ubogi brat chlubi ze swojego wyniesienia” — paradoks tego zdania rozjaśnia sąsiedni werset: bogaty ma się chlubić ze swojego poniżenia. Jakub odwraca zwykłą miarę prestiżu. Ubóstwo nie oznacza, że człowiek jest mniej wart, a zamożność nie daje trwałego powodu do wywyższania się. „Wyniesienie” ubogiego nie musi oznaczać poprawy jego sytuacji materialnej. W zdaniu chodzi o jego nową pozycję w Bożej perspektywie: jest bratem, członkiem wspólnoty, którego godność nie zależy od majątku ani wpływów. To odczytanie pasuje do kontrastu z bogatym, którego pozycja i piękny wygląd przeminą jak polny kwiat. Kontekst rozdziału mówi o doświadczeniach wystawiających wiarę na próbę i o wytrwałości, ale sam werset nie obiecuje, że ubóstwo szybko się skończy ani że każda strata jest dobra. Wzywa raczej do właściwej oceny statusu: ubogi może chlubić się tym, że jego wartość nie jest określana przez społeczne rankingi. Wspólnota wiary powinna więc widzieć w nim nie brak, lecz godność, którą bogactwo nie może ani nadać, ani odebrać.

Werset „Niech się zaś ubogi brat chlubi ze swojego wyniesienia” łączy się z wcześniejszym tekstem, bo zaczyna się od słowa „zaś”. Mowa tu o ubogim bracie. Jakub nie każe mu zawstydzać się swoją pozycją. Każe mu chlubić się ze swojego wyniesienia. Dla codziennego życia to mocna zmiana perspektywy. Często wartość człowieka mierzy się tym, ile ma, gdzie pracuje i jak wygląda na tle innych. Jakub wskazuje inną miarę. Ubogi ma powód do dumy nie dlatego, że zyskał pieniądze, lecz dlatego, że jego wyniesienie dotyczy czegoś innego niż majątek. Warto zauważyć, że Jakub nie opisuje samego wyniesienia. Nie wyjaśnia, na czym ono polega ani kiedy się wypełni. Zapowiada natomiast, że bogaty przeminie jak kwiat polny, zgodnie z tym, co czytamy w Liście Jakuba 1:10 i 1:11. Obraz palącego słońca i wysuszonej łąki pokazuje kruchość tego, na czym opiera się pewność siebie. Ubogi nie ma więc powodu do wstydu. Jego podstawa jest trwalsza niż pieniądze.

Jakub zwraca się do ubogiego brata, nie obiecując mu szybkiej zmiany położenia. Jego „wyniesienie” nie oznacza tu awansu ani nagłego końca niedostatku. To godność, którą otrzymuje jako członek wspólnoty wiary: jego wartość nie zależy od majątku ani od uznania ludzi. Może chlubić się tym, że w oczach Boga nie jest kimś pomniejszym. Werset odwraca zwykłą miarę prestiżu. W kolejnych słowach bogaty ma chlubić się swoim poniżeniem, ponieważ jego dostatek przemija jak kwiat polny. Jakub nie mówi, że ubóstwo samo w sobie czyni człowieka świętym ani że bogactwo odbiera mu wszelką wartość. Przypomina raczej, że żadna pozycja materialna nie jest trwałym oparciem. Nawet to, co przyciąga spojrzenia i budzi podziw, podlega przemijaniu. W tej krótkiej zachęcie kryje się spojrzenie sięgające dalej niż doraźny status: człowiek należy do Boga także wtedy, gdy jego życie nie wygląda na pomyślne. Ubogi brat nie musi czekać na uznanie świata, by jego godność była prawdziwa.