Księga Wyjścia 3:14 – znaczenie i zastosowanie

Mojżesz słyszy te słowa w chwili, gdy sam czuje się zbyt mały wobec zadania, które przed nim stoi. Pyta o imię, bo ludzie zapytają, co ma im powiedzieć, a w Księdze Wyjścia 3:14 otrzymuje zdanie krótkie i zarazem szerokie: „JESTEM, KTÓRY JESTEM”. Nie zamyka ono wszystkiego w jednej definicji. Ma charakter wyznania obecności, która trwa razem z tym, kto pyta, i nie czeka, aż jego wątpliwości ustąpią. Bóg nie odpowiada na lęk Mojżesza opisem jego możliwości. Wcześniej, w Księdze Wyjścia 3:12, mówi: „Ja będę z tobą”, a w 3:15 imię zostaje powiązane z Bogiem Abrahama, Izaaka i Jakuba. Pamięć o wierności ojców łączy się więc z zapowiedzią, że ta sama wierność towarzyszy drodze, która dopiero się zaczyna. Najmocniejsze zdanie o Bogu pada właśnie wtedy, gdy człowiek nie wie, co powiedzieć innym. Mojżesz ma wyruszyć z poselstwem, a towarzyszy mu imię, które nie zna wszystkich odpowiedzi, lecz zna Tego, który na nie odpowiada. Ta obecność mieści się nawet w ciszy, która zostaje po pytaniu.

Księga Wyjścia 3:14 przedstawia imię Boga jako odpowiedź na konkretne pytanie Mojżesza: jak ma Go przedstawić Izraelitom, którzy będą chcieli wiedzieć, kto go posłał. „JESTEM, KTÓRY JESTEM” nie pojawia się więc jako oderwana definicja, lecz jako objawienie Boga, który sam określa swoją tożsamość i nie jest zależny od ludzkiego nadania imienia. Nie chodzi tylko o to, kim Bóg jest w sobie, ale także o to, kim okaże się wobec ludu, do którego Mojżesz zostaje posłany. Ważny jest związek tego zdania z poleceniem misji. Mojżesz ma iść do faraona i wyprowadzić Izraelitów z Egiptu, choć pyta: „Kim jestem?”. Odpowiedź Boga nie skupia się na kompetencjach Mojżesza. W poprzednim wersecie pada obietnica: „Ja będę z tobą”. Imię JESTEM wskazuje zatem na Boga obecnego i wiernego w zadaniu, do którego posyła, nie na gwarancję, że droga będzie łatwa. W dalszej wypowiedzi Bóg wiąże się z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem oraz mówi, że widzi ucisk Izraelitów. Jego imię nie jest abstrakcyjną zagadką: objawia się w działaniu na rzecz konkretnego ludu. Werset łączy więc Bożą niezależność z Jego zaangażowaniem w historię.

Mojżesz pyta o imię Boga, bo chce mieć w ręku coś konkretnego, gdy stanie przed Izraelitami. Odpowiedź z Księgi Wyjścia 3:14 nie daje mu jednak opisu do zapamiętania. Bóg mówi o sobie krótko: Jestem. Mojżesz dostaje więc nie dowód, lecz obecność, na której może się oprzeć. Wcześniej Mojżesz pytał, kim jest on sam (Księga Wyjścia 3:11). Odpowiedź przesuwa uwagę z jego słabości na Tego, który posyła. Posłanie nie zależy od tego, czy posłany czuje się dość mocny, lecz od wierności Boga. Werset 15 dodaje, że to imię ma trwać na wieki, i łączy je z Bogiem Abrahama, Izaaka i Jakuba. Nie chodzi więc o nową ideę, lecz o Boga, który trzyma się tego, co obiecał ojcom. Posłany nie musi być sam sobie wystarczający, bo jego oparciem jest Ten, który jest. Imię objawione w krzewie wyjaśnia zatem nie tylko, kim Bóg jest, ale także, na czym opiera się każde posłanie wypowiedziane w Jego imieniu.

Wypowiedziane przy płonącym, lecz niespalającym się krzewie imię Boga nie jest oderwaną od historii zagadką. Mojżesz pyta, jak przedstawić Boga Izraelitom, a słyszy: „JESTEM, KTORY JESTEM”. To imię wskazuje na Boga, którego nie określa ani władza faraona, ani niewola Jego ludu. Jest obecny i pozostaje sobą. Ta obecność nie zatrzymuje Mojżesza przy krzewie. Bóg posyła go do faraona, by wyprowadził Izraelitów z Egiptu, a na wątpliwość Mojżesza odpowiada: „Ja będę z tobą”. Imię i obietnica spotykają się więc w konkretnej misji. Nie chodzi o zapewnienie, że droga będzie łatwa ani że Mojżesz sam okaże się wystarczający. Źródłem jego odwagi ma być wierność Boga, który widzi ucisk i zapowiada wyzwolenie. Krzew płonie, lecz nie zostaje pochłonięty przez ogień. Ten obraz może przypominać, że Boża obecność nie jest bezsilnym świadkiem cierpienia. W tej scenie objawia się jako obecność, która słyszy, posyła i działa w historii. „JESTEM” nie pozostaje jedynie imieniem wypowiedzianym na pustyni; staje się obietnicą Boga idącego ze swoim ludem ku wolności.